IV CSK 499/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 499/12

POSTANOWIENIE

Dnia 13 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości A.G.I.B. E. – I.

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.

przeciwko U. G.

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 marca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 lutego 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Syndyk

Masy

Upadłości

A.G.I.B.

E.-I.

spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością w G. domagał się - w pozwie skierowanym przeciwko U. G. uznania za bezskuteczną w stosunku do Masy Upadłości oraz zgłoszonych

wierzytelności

czynności

ustanowienia

przez

P.

A. spółkę

z ograniczoną

odpowiedzialnością we W. na rzecz pozwanego hipoteki łącznej kaucyjnej w celu

zabezpieczenia spłaty szczegółowo opisanych pożyczek. W ocenie powoda,

czynność ta została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Pozwany w odpowiedzi na pozew podniósł zarzut braku jurysdykcji krajowej.

Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 31 października 2011 r. odrzucił

pozew i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 7.217 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego.

Sąd Apelacyjny postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego i zasądził od skarżącego

na rzecz strony przeciwnej 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, iż

w sprawie niniejszej zachodzi brak jurysdykcji krajowej (art. 1099 k.p.c.). Wskazał,

że podstawę tej oceny stanowią przepisy konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu

orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano

dnia 16 września 1988 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 10, poz. 133; dalej: „Konwencja

lugańska”). Wprawdzie przepisów tej konwencji nie stosuje się do „upadłości i

innych podobnych postepowań” (art. 1 ust. 2), jednakże postępowanie wywołane

skargą pauliańską nie ma takiego charakteru. Przedmiotem tego postępowania nie

są przy tym prawa rzeczowe na nieruchomości ani najem lub dzierżawa

nieruchomości, co uzasadniałoby właściwość wyłączną przewidzianą w art. 16 ust.

1 lit. b Konwencji lugańskiej, lecz stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy

ustanawiającej hipotekę kaucyjną.

Pozwany jest obywatelem Niemiec zamieszkałym w Szwajcarii. Zgodnie zaś

z art. 2 tej regulacji, osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium

umawiającego się państwa mogą być, niezależnie od ich obywatelstwa, pozywane

przed sądy tego państwa.

Powód w skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 398 3 § 1

pkt 1 k.p.c., wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego, zarzucając

niewłaściwe zastosowanie art. 2 Konwencji lugańskiej, wynikające z uznania,

że w sprawie, z uwagi na zamieszkanie pozwanego w Szwajcarii, właściwym jest

sąd tego kraju oraz błędną wykładnię art. 1 ust. 2 Konwencji lugańskiej, polegającą

na uznaniu, że nie zachodzi jurysdykcja sądu polskiego pomimo, że powództwo

w niniejszej sprawie pozostaje w funkcjonalnym związku z postępowaniem

upadłościowym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygając o przesłance jurysdykcji krajowej w sprawie niniejszej Sądy

obu instancji prawidłowo uznały, że podstawę oceny w tym zakresie stanowią

przepisy konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach

cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r.,

która weszła w życie w stosunku do Szwajcarii w dniu 1 stycznia 1992 r., zaś

w stosunku do Polski - w dniu 1 lutego 2000 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 2 tej Konwencji, nie stosuje się jej do "upadłości,

układów i innych podobnych postępowań". Unormowanie to stanowi powtórzenie

art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych

w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Brukseli dnia 27 września

1968 r. (dalej: „Konwencja brukselska”), którego treść została przeniesiona do art.

1 ust. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r.

w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania

w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE 2001 L nr 12, s. 1 ze zm.).

Ze względu na ścisły związek wymienionych przepisów, sądy każdego państwa

będącego stroną Konwencji lugańskiej - stosownie do postanowień protokołu nr 2

do tej konwencji oraz deklaracji złożonych przez poszczególne państwa przy jej

podpisywaniu - przy wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 powinny mieć na względzie nie tylko

orzecznictwo sądów pozostałych państw - stron, dotyczące postanowień tej

konwencji, ale również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

oraz sądów państw członkowskich

Unii

Europejskiej, odnoszące

się

do

odpowiednich postanowień konwencji brukselskiej i rozporządzenia nr 44/2001.

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 października 2005 r., I CK

263/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 136 i z dnia 13 października 2011 r., V CSK

506/10, niepubl.).

Z dotychczasowych wypowiedzi Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości,

odnoszących się do wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 Konwencji brukselskiej oraz art. 1

ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 44/2001, a ze wskazanych wyżej przyczyn - również

art. 1 ust. 2 pkt Konwencji lugańskiej (zob. wyroki: z dnia 22 lutego 1979 r.

w sprawie Henri Gourdain - Franz Nadler, 133/87, Zb. Orz. 1979, s. 421; z dnia

12 lutego 2009 r. w sprawie Christopher Seagon - Deko Marty Belgium NV, C339/07, Zb. Orz. 2009, s. I-00767; z dnia 2 lipca 2009 r. w sprawie SCT Industrii

AB i likvidation - Alpenblume AB, C-111/08, Zb. Orz. 2009, s. I-05655 oraz z dnia

10 września 2009 r. w sprawie German Graphics Graphische Maschinen GmbH Alce van der Schee, C-292/08, Zb. Orz.2009, s. I-08421) wynika, że - jak trafnie

zrekapitulował Sąd Najwyższy w powołanym wyżej postanowieniu w sprawie

V CSK 506/10 - do "upadłości, układów i innych podobnych postępowań"

w rozumieniu

tych przepisów należą jedynie takie indywidualne postępowania,

które mają swą wyłączną bezpośrednią przyczynę w prawie upadłościowym

i są tym samym ściśle powiązane z postępowaniem upadłościowym. Do uznania

zaś, że określone postępowanie ma wyłączną bezpośrednią podstawę w prawie

upadłościowym nie wystarcza sam udział syndyka w tym postępowaniu.

W świetle tego zapatrywania, aprobowanego przez skład orzekający,

nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie niniejszej, w której syndyk

domagał się uznania za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości czynności

dokonanej nie przez upadłego, lecz przez osobę trzecią, nie należy do takich

postępowań. Oczywistym jest czynność ta mogłyby zostać zaskarżona także wtedy,

gdyby nie doszło do ogłoszenia upadłości. Oceny tej nie podważa stanowisko

wyrażone w powołanym przez skarżącego orzeczeniu szwajcarskiego Tribunal

Federal z dnia 6 czerwca 2003 r. (AFT 129 III 683), w którym rozstrzygnięto

o jurysdykcji w sprawie uznania i wykonania wyroku wydanego w sprawie ze skargi

pauliańskiej, a nie o jurysdykcji w sprawie zainicjowanej taką skargą.

Wbrew zatem odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, nie było podstaw do

wyłączenia zastosowania w sprawie Konwencji lugańskiej na podstawie art. 1 ust. 2

pkt 2 tej regulacji. Zarzut naruszenia tego przepisu nie mógł wywrzeć

zamierzonego skutku.

W konsekwencji chybiony okazał się również zarzut obrazy art. 2 Konwencji

lugańskiej, wskazującego - z uwagi na miejsce zamieszkania pozwanego - na brak

jurysdykcji krajowej.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.