IV CSK 496/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 496/13 POSTANOWIENIE Dnia 10 kwietnia 2014 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Iwona Koper (przewodniczący)‎SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)‎SSN Anna OwczarekProtokolant Izabela Czapowska w sprawie ze skargi E. T.o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w M.z dnia 13 października 2003 r., sygn. akt I Ns (…), w sprawie z wniosku R. B. i G. M.następców prawnych R. B.‎przy uczestnictwie M. F., M. S., H. G. i E. R.‎o stwierdzenie zasiedzenia,‎po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 kwietnia 2014 r.,‎skargi kasacyjnej R. B. i G. M. od postanowienia Sądu Okręgowego w S.‎z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt V Ca (…), oddala skargę kasacyjną

UZASADNIENIE

W wyniku skargi E. T. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r. wznowił postępowania w sprawie z wniosku R. B. o stwierdzenie zasiedzenia, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 13 października 2003 r. (sygn. akt I NS (…)). W sprawie tej chodziło o stwierdzenie nabycia na własność udziału we współwłasności nieruchomości, obejmującej działki ewidencyjne o numerach 2098/1 i 2098/2 i położonej w M. przy ul. M. Postępowanie to toczyło się z udziałem uczestników postępowania R. B., M. F., M.

S., G. M., H. G., E. R. Po wznowieniu postępowania i przeprowadzenie postępowania rozpoznawczego Sąd Rejonowy zmienił postanowienie z dnia 13 października 2003 r. i wniosek R. B. o stwierdzenie zasiedzenia wspomnianych działek oddalił jako nieuzasadniony. Po wznowieniu postępowania o zasiedzenie w obecnym postępowaniu występują E. T., mieszkająca w Austrii spadkobierczyni matki B. C. (zmarłej w 1992 r., współwłaścicielki nieruchomości) oraz R. B. i G. M. (spadkobiercy matki R. B., zmarłej w 2011, wnioskodawczyni w poprzedniej sprawie i współwłaścicielki spornej nieruchomości, (siostry B.

C.).Rozpoznając ponownie wniosek R. B. o stwierdzenie zasiedzenia spornej nieruchomości, Sąd Rejonowy przyjął brak przesłanek takiego stwierdzenia, przewidzianych w art. 172 k.c. Wnioskodawczyni R. B. nie była posiadaczem samoistnym całej nieruchomości ,położonej w M. przy ul. M., była jedynie współposiadaczem tej nieruchomości z siostrą B. C., mieszkającą w Austrii. Istniejące między siostrami(współwłaścicielkami) porozumienie co do bieżącego zarządzania nieruchomością przez R. B. nie oznaczało rezygnacji B. C. z przysługujących jej praw do nieruchomości nabytych w wyniku dziedziczenia.

W konsekwencji nie mogło dojść do zasiedzenia przez R. B. udziału we współwłasności nieruchomości przysługującego jej siostrze B. C. także w okresie późniejszym, tj. po dniu 1 marca 1988 r. Apelacja uczestników postępowania R. B. i G. M., spadkobierców R. B., została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 12 marca 2013 r. jako nieuzasadniona. Sąd Okręgowy podzielił w zasadzie ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i jego oceny prawne, zarówno co do istnienia podstaw wznowienia postępowania i zachowania terminu do wniesienia skargi przez E. T., jak i co do braku podstaw żądania stwierdzenia zasiedzenia udziału we współwłasności nieruchomości.

W ocenie tego Sądu, wnioskodawczyni R. B. (spadkodawczyni obecnych uczestników postępowania) nie miała statusu posiadacza samoistnego całej spornej nieruchomości, była natomiast współposiadaczem samoistnym tej nieruchomości razem z siostrą B. C., matką E. T. Nawet gdyby po śmieci B. C. posiadanie R. B. odnośnie do całej nieruchomości miałoby przekształcić się w posiadanie samoistne, to okres takiego posiadania byłby jednak zbyt krótki do stwierdzenia zasiedzenia także udziału należącego do siostry. Skarga E. T. (córki B.

C.) doprowadziła bowiem do przerwania biegu zasiedzenia.W skardze kasacyjnej uczestników postępowania - R. B. i G. M. podnoszono zarzuty naruszenia prawa procesowego, wyszczególnione w pkt 1-9 skargi. Skarżący domagali się uchylenia postanowienia Sądu pierwszej i drugiej instancji, postanowienia o wznowieniu postępowania oraz zmiany orzeczenia ”poprzez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania”, ewentualnie - uchylenia postanowień obu Sądów meriti i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje:1.W skardze kasacyjnej przytoczono jedynie zarzutu naruszenia prawa procesowego, przy czym część tych zarzutów dotyczy kwestii zasadności wznowienia postępowania, zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 13 października 2003 r. (pkt 8 i 9 skargi), a pozostałe zarzuty - w różnej konstelacji prawnej - odnoszą się już do samego przebiegu postępowania rozpoznawczego po jego wznowieniu (pkt 1-7 skargi).

Najdalej idący zarzut dotyczy nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, które nie zostało wzięte pod uwagę przez Sąd drugiej instancji. O nieważności takiej wspomniano w skardze kasacyjnej na jej wstępie (pkt 1,5), a także w związku z prawną motywacją wniosku o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (s.7-9 skargi). Nie wskazano tu jednak, o jaką przyczynę nieważności postępowania chodzi w rozpoznawanej sprawie (art. 379 k.p.c.). W toku rozprawy kasacyjnej w dniu 10 kwietnia 2014 r. pełnomocnik wnioskodawców sprecyzowała taki zarzut i wyjaśniła, ze chodzi o nieważność spowodowaną niedopuszczalnością drogi sądowej w danej sprawie (art. 379 pkt 1 k.p.c.).

Stanowisko takie jest oczywiście nieuzasadnione, bowiem rozpoznawana sprawa należy do spraw cywilnych w rozumieniu art. 1 k.p.c. (sprawa o stwierdzenie zasiedzenia udziału w współwłasności nieruchomości). Jeżeli strona skarżąca łączyła jednak wskazaną nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 1 k.p.c. z nieważnością czynności prawnych w ujęciu materialno-prawnym (art. 58 k.c., por. pkt 2 skargi), to stanowisko takie także jest nieuzasadnione. Czynności procesowe nie mogą być oceniane bowiem z punktu widzenia sankcji o znaczeniu materialno-prawnym.

W tej sytuacji zarzut nieważności postępowania nie mógł być brany pod uwagę w postępowaniu kasacyjnym.2. Nie można podzielić sugerowanych przez skarżących konsekwencji procesowych wskazywanego przez nich tzw. podrobienia podpisu wnioskodawczyni E. T. na dwóch pismach procesowych, znajdujących się na k. 8 i 11 akt (i odpowiednio - na k. 232, 235 akt). W toku postępowania wyjaśniono, że na tych dokumentach podpisy złożyła nie wnioskodawczyni, ale jej brat (pełnomocnik procesowy). Uchybienie to zostało następnie usunięte w wyniku wezwania wnioskodawczyni do złożenia własnoręcznych podpisów po wspomnianymi pismami.

Jedno z tych pism zawierało wniosek o przedłużenie terminu do złożenia aktu urodzenia i aktu małżeństwa, obejmowało informacje o następstwie prawnym oraz wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej. Drugie pismo było standardowym formularzem wniosku o zwolnienie wnioskodawczyni od kosztów sądowych. W toku postępowania nie kwestionowano prawidłowości podpisu złożonego przez wnioskodawczynie pod skargą o wznowienie (k. 5 akt sprawy, t. I). Z akt sprawy nie wynika także to, że podpis pod wspominanymi pismami procesowymi wnioskodawczyni został złożony bez jej wiedzy i woli.

3. Pismo procesowe z dnia 26 września 2012 r., zawierające m.in. wniosek o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy karnej II K (…), znajduje się obecnie w aktach sprawy (s. 230a - 230b). Z notatki służbowej umieszczonej na tym piśmie wynika, że wszyto je do akt (t. II) zgodnie z chronologią czynności procesowych w lipcu 2013 r., a zatem po wydaniu postanowienia przez Sąd drugiej instancji (z dnia 12 marca 2013 r., k. 274 akt). Treść protokołu rozprawy z dnia 27 września 2012 r. wskazuje na to, że Sąd postanowił zwrócić się do Sądu Rejonowego w M. o udostępnienie akt karnych (pkt 3 postanowienia, k. 232 akt sprawy) i udostępnienie takie istotnie nastąpiło jeszcze przez rozprawą w dniu 28 lutego 2013 r. oraz przed wydaniem zaskarżonego postanowienia (k. 254 akt sprawy).

Na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. nie ponawiano wniosku o przeprowadzenie dowodu ze wspomnianych akt karnych (k. 267-267 v). Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika to, że Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji (z uzupełnieniem wskazanym na s. 15 uzasadnienia postanowienia). Jednocześnie - przy rozważaniu zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. - Sąd wyjaśnił, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie elementy wskazane w tym przepisie i jedynym dowodem, do którego należało dodatkowo odnieść się w postępowaniu odwoławczym, były dokumenty zawarte w aktach sprawy o wykroczenie - sygn.

VII W (…) Sądu Rejonowego w W. (chodziło o treść wyjaśnień E. C. na k. 43 tych akt; s. 19-20 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Oznacza to pośrednio, że Sąd Okręgowy tylko ten środek dowodowy uznał za odpowiednio miarodajny w danej sprawie dla ustalenia czasu uzyskania przez wnioskodawczynię E. T. odpowiedniej wiedzy o postępowaniu zakończonym postanowieniem z dnia 13 października 2003 r. W tej sytuacji kategorycznie sformułowany przez skarżących zarzut „pominięcia materiału dowodowego w postaci dokumentów z akt sprawy II K (…) „(pkt 3 skargi) nie może być uznany za uzasadniony.Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy uznał zarzuty naruszenia prawa procesowego, wyszczególnione w pkt 1-9 skargi (w różnych konstelacjach prawnych i z różnym uzasadnieniem) za nieuzasadnione.

Oznaczało to konieczność oddalenia skargi kasacyjnej skarżących jako nieuzasadnionej (art. 39814 k.p.c.).jw