IV CSK 486/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 486/09

POSTANOWIENIE

Dnia 13 maja 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

w sprawie z wniosku W. G., D. G. i J. S. wspólników Spółki Cywilnej Przedsiębiorstwa

Produkcyjno - Handlowo - Usługowego „K.(...)” w W.

przy uczestnictwie J. T. oraz następców prawnych K. T. - B. G., J. T., D. G., M. T., P. T. i

A. T.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 maja 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania J. T.

od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt IV Ca (…),

uchyla

zaskarżone

rozpoznania

Sądowi

postanowienie

Okręgowemu

i

przekazuje

w

R.,

sprawę

pozostawiając

do

ponownego

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 8 września 2008 r. Sąd Rejonowy w G. utrzymał w mocy

dokonany przez referendarza sądowego w dniu 19 sierpnia 2008 r. wpis zmiany w dziale

IV księgi wieczystej (...) wierzyciela hipotecznego W. G. na wspólników spółki cywilnej

PPHU „K.(...)” – W. G., D. G. i J. S.

Z dokonanych ustaleń wynika, że księga wieczysta numer (...) jest prowadzona

dla nieruchomości stanowiącej własność K. i J. małżonków T. W dniu 20 czerwca 1998

r. do księgi wieczystej wpisano hipotekę przymusową na rzecz Banku S.(...) w N. w

upadłości, a na podstawie wniosku z dnia 11 kwietnia 2007 r. i umowy przelewu

wierzytelności, w dniu 18 września 2007 r. wpisano nowego wierzyciela - W. G.

Aneksem z dnia 1 grudnia 2006 r. do umowy spółki cywilnej zawartej w dniu 24 czerwca

1998 r. W. G. wniósł do spółki wierzytelności nabyte od Banku S.(...) w N. w upadłości,

w tym również wierzytelność w stosunku do K. i J. T. W ocenie Sądu Rejonowego,

doszło do przelewu wierzytelności oraz przeniesienia hipoteki ustanowionej na

nieruchomości objętej księgą wieczystą numer (...).

Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r. oddalił apelację

uczestniczki J. T. Podkreślił, że przedmiotem rozstrzygnięcia była zmiana wierzyciela

hipotecznego na podstawie umowy przelewu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką,

nie zaś ustanowienie hipoteki przymusowej. Zdaniem Sądu drugiej instancji, art. 112

ustawy o księgach wieczystych i hipotece dopuszcza wpis cesjonariusza jako

wierzyciela hipotecznego bez powoływania jako podstawy tytułu wykonawczego.

Postanowienie Sądu Okręgowego skargą kasacyjną zaskarżyła uczestniczka J.

T. W skardze, opartej na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 398 3 § 1 pkt 1 k.p.c.),

zarzuciła naruszenie art. 109 ust. 1 w zw. z art. 79 ustawy o księgach wieczystych i

hipotece poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu wpisu

hipoteki przymusowej na rzecz nabywcy wierzytelności niebędącego bankiem, podczas

gdy tytuł wykonawczy stanowiący podstawę wpisu hipoteki przymusowej był oparty na

bankowym tytule egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności wydaną na

rzecz banku. Konkludując wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Trafnie wskazał Sąd Okręgowy, że przedmiotem rozstrzygnięcia jest wpis zmiany

wierzyciela

hipotecznego

w

związku

z

kolejnym

przelewem

wierzytelności

zabezpieczonej hipoteką. Ta trafna konstatacja nakazywała jednakże dokonanie oceny,

czy

kolejny

przelew

wierzytelności

był

skuteczny.

W

ramach

postępowania

wieczystoksięgowego badaniu podlega bowiem także materialna podstawa wpisu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 lutego 1963 r., OSN 11/64, poz. 36, z dnia

21 kwietnia 2005 r., III CK 446/04.; z dnia 18 czerwca 2009 r., II CSK 4/09; z dnia 30

września 2009 r., V CSK 63/09 niepubl.).

Jak wynika z art. 79 u.k.w.h., przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej

hipoteką nie jest możliwe bez przeniesienia hipoteki, a hipoteka nie może być

przeniesiona bez wierzytelności, którą zabezpiecza.

Wierzytelność Banku S.(...) w N. była zabezpieczona hipoteką i razem z hipoteką

została przeniesiona na W. G. Hipoteka jednakże jest ograniczonym prawem

rzeczowym na nieruchomości (art. 244 § 1 k.c.), a do przeniesienia takiego prawa, gdy

jest ujawnione w księdze wieczystej, potrzebna jest nie tylko umowa pomiędzy

uprawnionym a nabywcą, lecz również wpis do tej księgi (art. 245 1 k.c.), który ma

charakter konstytutywny. Oznacza to, że przed wpisem hipoteki do księgi wieczystej nie

przeszła na rzecz W. G. zabezpieczona hipotecznie wierzytelność (por. post. Sądu

Najwyższego z dnia 30 listopada 2006 r., I CSK 235/06, niepubl.).

Z dokonanych ustaleń wynika, że W. G. złożył wniosek o wpis na jego rzecz

hipoteki przymusowej w dniu 11 kwietnia 2007 r. Jeszcze przed złożeniem tego

wniosku, aneksem do umowy spółki cywilnej z dnia 1 grudnia 2006 r. przeniósł

zabezpieczoną hipoteką wierzytelność na rzecz wspólników spółki cywilnej. Biorąc zaś

pod uwagę fakt, że w dacie zawarcia tej umowy na jego rzecz hipoteka jeszcze nie była

wpisana, a nawet nie wpłynął wniosek o wpis, należało uznać, że w tej dacie na jego

rzecz ograniczone prawo rzeczowe jeszcze nie powstało, a skoro tak, to nie mógł

skutecznie przenieść zarówno tego prawa jak i wierzytelności na rzecz wspólników

spółki cywilnej. Stanowiący zatem obecnie przedmiot rozstrzygnięcia wniosek

wspólników spółki cywilnej nie mógł być z tej przyczyny uwzględniony. Należy

wspomnieć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje pewna rozbieżność

poglądów odnośnie do możliwości wpisu do księgi wieczystej hipoteki przymusowej na

rzecz niebędącego bankiem nabywcy wierzytelności (art. 109 u.k.w.h.). Orzekanie w tym

zakresie jest jednak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zbędne, skoro nie jest

dopuszczalne przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką przymusową na

rzecz osoby trzeciej przed wpisem hipoteki na rzecz zbywcy.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15 k.p.c.