IV CSK 467/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 467/10

POSTANOWIENIE

Dnia 20 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Gminy S.

przy uczestnictwie Hanny S.

o rozgraniczenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 24 czerwca 2010 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od uczestniczki Hanny S. na rzecz wnioskodawcy

Gminy S. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wójt Gminy S. na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo

geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. tekst jedn. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287)

przekazał z urzędu sprawę o rozgraniczenie nieruchomości Gminy S. złożonych z

działek o numerach 70, 71 i 72 z nieruchomością Hanny S. złożonej z działek o

numerach 16/1 i 16/2, położonych w obrębie geodezyjnym M. gm. S. Uczestniczka

Hanna S. kwestionowała przebieg granic nieruchomości określony w postępowaniu

administracyjnym i twierdziła, że swoją nieruchomość kupiła od Gminy S. a według

oświadczenia osoby reprezentującej Gminę przy zawieraniu umowy sprzedaży

działka nr 16/1 nie graniczyła z innymi gruntami stanowiącymi własność tej Gminy,

a zatem – w przekonaniu uczestniczki - pomiędzy kupioną działką a jeziorem W.

nie było żadnych gruntów gminnych. W tym czasie działki o numerach 71 i 72 nie

istniały, a powstały na skutek zepchnięcia ziemi z wykopów fundamentowych domu

uczestniczki i jej sąsiada.

Postanowieniem

z

lutego

2010

r.

Sąd

Rejonowy

rozgraniczył nieruchomości złożone z działek o numerach 71, 72, 16/2 i 16/1,

położone w obrębie geodezyjnym M., gm. S., zgodnie z wynikami dowodu z opinii

biegłego geodety oraz orzekł o kosztach postępowania. Postanowieniem

z 24 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację uczestniczki od tego

postanowienia i stwierdził, że strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem

w sprawie.

Podstawą rozstrzygnięć Sądów obu instancji było ustalenie, że Gmina S.

stała się właścicielem działek nr 70, nr 71 i nr 72 położonych w obrębie

geodezyjnym M., gm. S. na podstawie decyzji Wojewody z 16 lutego 1993 r., w

uzasadnieniu której stwierdzono, że działki te oraz działka nr 73, są położone w

pobliżu jeziora i są zaniedbane. Księgi wieczyste dla przekazanych Gminie

nieruchomości zostały założone we wrześniu 1994 r.

Do działek o numerach 71 i 72 przylegają działki o numerach 16/1 i 16/2,

stanowiące własność Hanny S. Działkę nr 16/1 o powierzchni 642 m 2, dla której

Sąd Rejonowy. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...] uczestniczka i jej mąż Roman

S. kupili od Gminy S. 10 maja 1994 r. Osoba działająca za Gminę oświadczyła

przed notariuszem, że sprzedawana nieruchomość nie graniczy z innymi gruntami

stanowiącymi własność Gminy. Nieruchomość ta w wyniku podziału majątku

wspólnego przypadła uczestniczce. Prawo użytkowania wieczystego działki nr 16/2

o powierzchni 420 m2, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą KW nr

[...], małżonkowie Hanna i Roman S. kupili od Kazimierza P. 1 października 1996 r.,

a 22 maja 2001 r. Gmina S. sprzedała tę nieruchomość Hannie S. jako

dotychczasowej użytkowniczce wieczystej.

Gmina S. nigdy nie występowała do właściwego organu z wnioskiem o

ustalenie linii brzegowej jeziora W. Przyjmowała bowiem, że granica ta została

wcześniej ustalona w operacie modernizacji ewidencji gruntów obrębu T.

Działki będące własnością gminy o numerach 70, 71 i 72 z jednej strony

graniczą z działkami o numerach 16/1 i 16/2, należącymi do Hanny S., z drugiej zaś

przylegają do jeziora W. Działki te nie są zalane wodą, fizycznie istnieją i można

przez nie swobodnie przechodzić.

Sąd

Rejonowy

przytoczył

brzmienie

art.

k.c.

i

stwierdził,

że podstawowym kryterium decydującym o sposobie rozgraniczenia nieruchomości

jest stan prawny. Stanu prawnego granic nieruchomości na potrzeby ich

rozgraniczenia nie można korygować przez ich oznaczenie według ostatniego

spokojnego stanu posiadania, a tego ostatniego przez uwzględnienie „wszelkich

okoliczności”. Istniejąca dokumentacja dotycząca działek o numerach 71 i 72 oraz

16/1 i 16/2 pozwala na stwierdzenie stanu prawnego ich granic, zgodnie

ze wskazaniami zawartymi w opinii biegłego geodety. Istnienie budynków na

działce nr 16/1 w 1961 r. i w 1995 r. oraz na działkach o numerach 18/3 i 18/10

pozwalało na przyjęcie stałych punktów odniesienia pozwalających na odtworzenie

spornych granic. Decyzja z 16 lutego 1993 r., na mocy której Gmina S. stała się

właścicielem działek o numerach 70, 71, 72 i 73, przesądza o ich istnieniu. W

aktach ksiąg wieczystych znajdują się przy tym opisy i mapy dotyczące działek

o numerach 16/1 i 16/2, wydane w czerwcu 1988 r., w sierpniu 1991 r., z których

jednoznacznie wynika, że działki te graniczyły z działami o numerach 71 i 72.

Dokumenty te znajdowały się w aktach ksiąg wieczystych już w momencie

sprzedaży tych działek uczestniczce. Były również dostępne w Urzędzie

Rejonowym w O. Z oświadczenia osoby reprezentującej Gminę przy zawieraniu

umowy sprzedaży, że działka nr 16/1 nie graniczy z innymi działkami gminnymi nie

wynika wcale, iż sięga ona do jeziora, a błędne przeświadczenie uczestniczki, że jej

nieruchomość sięga aż do jeziora nie ma wpływu na wynik postępowania

rozgraniczeniowego. Bez znaczenia, dla sprawy pozostaje też kwestia, czy Gmina

dokonywała rozgraniczenia działek o numerach 71 i 72 od brzegów jeziora. Tę

ocenę prawną sprawy zaakceptował Sąd Okręgowy, który oddalił apelację

uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego z 24 czerwca

2010 r. opartej na podstawie art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. uczestniczka zarzuciła,

że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, to jest art.

17 ust. 1 ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r.

Nr 239, poz. 2019 ze zm.; dalej pr. wod.) poprzez niezastosowanie tego przepisu

w okolicznościach faktycznych sprawy pomimo ustalenia, że teren działek

o numerach 71 i 72 przylegających do działek o numerach 16/1 i 16/2, został trwale

pokryty wodami płynącymi, a jedynie wykonanie przez uczestniczkę nasypu

ziemnego stanowiącego urządzenie wodne zdefiniowane w art. 9 ust. 1 pkt 19 pr.

wod. spowodowało, że teren jeziora W. oddalił się od pierwotnej granicy działek o

numerach 16/1 i 16/2.

Skarżąca

wniosła

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

oraz

postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie jest

dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy przy

rozpoznawaniu

skargi

kasacyjnej

jest

związany

ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Formułując zarzuty skargi

kasacyjnej uczestniczka utrzymywała, iż nawiązują one do dokonanych w sprawie

ustaleń, że teren działek o numerach 71 i 72 przylegających do działek o numerach

16/1 i 16/2, został trwale pokryty wodami płynącymi oraz że jedynie wykonanie

przez nią nasypu ziemnego spowodowało, że teren jeziora W. oddalił się od

pierwotnej granicy działek o numerach 16/1 i 16/2. Z uzasadnienia zaskarżonego

orzeczenia nie wynika jednak, żeby tego rodzaju okoliczności faktyczne zostały

ustalone przez Sąd pierwszej lub drugiej instancji. Przeciwnie, Sądy wskazały, że

działki należące do Gminy S. z jednej strony graniczą z działkami uczestniczki, a z

drugiej przylegają do jeziora, nie są zalane wodą, fizycznie istnieją i można przez

nie swobodnie przechodzić. To, że Sąd Rejonowy za nieistotne dla rozstrzygnięcia

uznał twierdzenie uczestniczki, iż działka nr 71 nie istniała wtedy, gdy kupowała

ona działkę nr 16/1, nie oznacza, że Sąd twierdzenie to weryfikował i przyjął za

wykazane. Sąd drugiej instancji wskazał nadto, że w aktach ksiąg wieczystych

prowadzonych dla gruntów gminnych znajdują się mapy z 28 marca 1993 r., z

których wynika, że zarówno jezioro, jak i działki gminne były wówczas zaznaczone

w ewidencji gruntów, a same działki według tych dokumentów były położone

między działkami kupionymi następnie przez uczestniczkę i jeziorem. Sąd nie

ustalił, żeby okoliczności te uległy zmianie do czasu zawarcia przez strony umowy

sprzedaży nieruchomości (10 maja 1994 r.), a zatem z uzasadnienia zaskarżonego

postanowienia nie można wnioskować o tym, że nieruchomość gminna była zalana

wodami jeziora w dacie sprzedaży uczestniczce działki nr 16/1, czy w jakiejkolwiek

innej dacie. Z ustaleń przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia wynika natomiast, że

nieruchomości Gminy złożone z rozgraniczanych działek nr 71 i 72 oddzielają

grunty uczestniczki stanowiące działki nr 16/1 i 16/2 od jeziora. Przedmiotem

rozgraniczenia w niniejszej sprawie były nieruchomości uczestniczki i Gminy, nie

zaś nieruchomości Gminy i Skarbu Państwa. Przebieg granicy pomiędzy

nieruchomościami Gminy i gruntem należącym do Skarbu Państwa zalanym

wodami jeziora nie ma znaczenia przy określaniu przebiegu granicy nieruchomości

gminnych z nieruchomością uczestniczki, a i biegły, który granicę tę odtwarzał na

podstawie dokumentów nawiązywał do danych o stanie prawnym granic obu

nieruchomości wynikających z punktów odniesienia usytuowanych na lądzie, nie

zaś na gruncie zalanym wodami jeziora. Dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej

sprawie nie było zatem konieczne przeprowadzenie postępowania na podstawie

art. 15a ust. 1 w zw. art. 15 ust. 2 pr. wod. i wydanie decyzji ustalającej przebieg

linii brzegowej.

Skoro Sądy obu instancji nie dokonały ustaleń pozwalających na

stwierdzenie, że uczestniczka wykonała nad jeziorem W. nasyp ziemny, który by

stanowił urządzenie wodne zdefiniowane w art. 9 ust. 1 pkt 19 pr. wod., to nie

sposób przyjąć, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało z naruszeniem tego

przepisu oraz art. art. 17 ust. 1 pr. wod.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji, a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł

na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 12 ust. 4 pkt 2 w zw.

z § 7 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

radcę

prawnego