IV CSK 466/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 466/12

POSTANOWIENIE

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa M. L. i A. .

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA w Warszawie

Oddziałowi Regionalnemu w L.

o odszkodowanie i rentę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 listopada 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powódki M. L.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 kwietnia 2012 r.,

1) odrzuca

skargę

kasacyjną

w

części

dotyczącej

postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 kwietnia 2012

r.,

2) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

w dalszej części,

3) odstępuje od obciążenia powódki kosztami postępowania

kasacyjnego,

4) przyznaje adwokatowi S. H. prowadzącemu Kancelarię

Adwokacką /…/od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

kwotę 2000 (dwa tysiące) złotych, powiększoną o należny

podatek VAT, tytułem pomocy prawnej udzielonej powódce

z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania jeżeli:

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Instytucja przedsądu, jak wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego,

jest zgodna z normami konstytucyjnymi, a także z zaleceniami Rady Europy

zezwalającymi

na

wprowadzenie

środków

eliminujących

dostęp

do

sądu

najwyższego szczebla. Skarga kasacyjna służy od prawomocnego orzeczenia, ma

ograniczony zasięg, a jej podstawowym celem jest ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni i twórczy wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa.

Choć skarżąca odwołała się do występowania w sprawie istotnych

zagadnień prawnych oraz oczywistej zasadności skargi, to nie występują

te przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie oczywiście narusza prawo, gdy

jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami, albo zostało wydane w wyniku błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, które jest w sposób pewny i niewątpliwy z góry widoczne dla

prawnika, bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 marca 2003 r., I PKN 341/2001, OSNP 2004, nr 6, poz. 100).

Skarżący powołujący się na tę przesłankę ma obowiązek przedstawienia, na jakiej

podstawie swoje twierdzenie opiera i które z przepisów zostały naruszone

w sposób kwalifikowany.

W skardze nie zostały przytoczone wystarczające argumenty (wywód

prawny) świadczące o takim kwalifikowanym naruszeniu prawa przez Sąd

Apelacyjny. Wprawdzie skarżąca w uzasadnieniu skargi powołała także art. 446

§ 2 k.c., niemniej brak podstaw do przyjęcia, aby został on naruszony w oczywisty

sposób na skutek odmowy przyznania powódce na jego podstawie wyższej renty

niż dobrowolnie wypłacana przez ubezpieczyciela, ze względów wskazanych

przez Sąd Apelacyjny (k. 14- 15 uzasadnienia). Wbrew stanowisku skarżącej

celem

tego unormowania,

jest

naprawienie

szkody

polegającej

na

tym,

że uprawniony do alimentów nie może ich uzyskać wobec śmierci zobowiązanego.

Osoba odpowiedzialna za szkodę powinna zatem zapłacić na tej podstawie

rentę odpowiadającą kwocie, jaką zobowiązany (gdyby żył) alimentowałby żonę,

przy czym przesłanka potrzeb uprawnionego jest w tym wypadku limitowana

możliwościami

zarobkowymi

i

majątkowymi

zmarłego

(por.

wyrok

Sądu

Najwyższego z dnia 20 stycznia 2004 r., II CK 360/02, MoP 2006, nr 6, s. 315).

Nie można było przyjąć kwalifikowanego naruszenia art. 446 § 2 k.c., gdyż

kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprost istnienia obowiązku

alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, a w judykaturze został nawet wyrażony

pogląd, że małżonek nie mieści się w hipotezie normy wynikającej ze wskazanego

uregulowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2004 r., IV CK 371/03,

LEX nr 174213).

W tym stanie rzeczy, skoro nie został naruszony w sposób oczywisty art. 446

§ 2 k.c. to podwyższenie renty na podstawie 907 § 2 k.c. także nie stanowiło obrazy

prawa we wskazany sposób. Gdyby przyjąć brak możliwości jego zastosowania,

to w takim wypadku uchylenie lub zmiana zaskarżonego wyroku stanowiłoby

rozstrzygnięcie na niekorzyść skarżącej. Wprawdzie pełnomocnik z takim żądaniem

nie wystąpił, ale zgłosiła je osobiście M. L., a w toku sprawy ujawnione zostały

zmieniające się stosunki. Pozwany wypłacił skarżącej świadczenia rentowe w

skapitalizowanych kwotach 4 433,38 zł, 5 222,83 zł i 13 700 zł, a skoro w tamtym

czasie powódka nie kwestionowała pobranych świadczeń, to nie stanowiło

oczywistego naruszenia prawa przyjęcie, że doszło wtedy do dorozumianego

uzgodnienia wysokości renty, nienaruszającego w sposób kwalifikowany art. 446

§ 2 k.c. Do uzgodnionej nawet

w sposób dorozumiany renty można stosować

art. 907 § 2 k.c.

Nie

nastąpiło

także

kwalifikowane

naruszenie

art.

§

k.c.,

jeśli uwzględnić argumenty podniesione już przez Sąd Apelacyjny (por. k 17-18

uzasadnienia).

Stosownie do ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego, istotnym

zagadnieniem prawnym jest taki problem jurydyczny, który ma znaczenie dla

rozwoju prawa, lub stanowi precedens dla rozstrzygnięcia podobnych spraw

(por. postanowienie SN z dnia 7 stycznia 2005 r., I CZ 183/04, niepubl.).

Powołanie się przez skarżącego na istnienie takiego zagadnienia wymaga jego

sformułowania oraz przedstawienia argumentacji jurydycznej uzasadniającej tezę

o możliwości rozbieżnych ocen prawnych z przytoczeniem przepisów prawa, na tle

których ono powstało. Skarżący powinien też wykazać, że ma ono ważne

znaczenie dla rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie SN

z dnia 28 listopada 2003 r., II CK 324/03, niepubl.; postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, niepubl.; postanowienie z dnia

26 września 2005 r., II PK 98/05, OCNP 2006, nr 15 – 16, poz. 243; postanowienie

SN z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, niepubl.; postanowienie SN z dnia

22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, niepubl.). Ponadto prawidłowo sformułowane

zagadnienie musi być sformułowane ogólnie w tym sensie, że nie może chodzić

w nim o sposób rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 9 września 2004 r., II CZ 94/04, niepubl.).

Oczywiście skarga kasacyjna nie przysługuje od postanowienia, którego

przedmiotem jest przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną

udzieloną stronie z urzędu i z tego względu zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej

dotyczące tej kwestii nie mogły mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia

przedsądu. Od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 kwietnia 2012 r., nie

służy także zażalenie, gdyż zapadło ono w wyniku kontroli instancyjnej

postanowienia Sądu Okręgowego w Z. z dnia 23 listopada 2011 r. Zagadnienie

natomiast

dotyczące

kwestii

merytorycznej

nie

zostało

przedstawione

w

zasygnalizowany wyżej sposób.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

jw