IV CSK 45/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 45/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Spółdzielni Mleczarskiej M. w G.

przy uczestnictwie P. – F. Spółki z o.o. z siedzibą w E.

o wykreślenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 20 października 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu

Rejonowego z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt

Kw

2962/09,

i

do

ponownego

przekazuje

rozpoznania,

sprawę

Sądowi

pozostawiając

Dz.

Rejonowemu

temu

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sądowi

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy odrzucił wniosek

Spółdzielni Mleczarskiej „M.” w G. z dnia 6 lipca 2010 r. o wykreślenie w księdze

wieczystej Kw nr 16 792 prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własność

Skarbu Państwa, oddanej w użytkowanie wieczyste wnioskodawczyni, prawa

użytkowania wieczystego ustanowionego pod warunkiem na rzecz „P.-F.” sp. z o.o.

w E. (poprzednio Biura Obsługi Prawnej „P.” sp. z o.o. w O.) na podstawie

sporządzonej w formie aktu notarialnego umowy z dnia 21 listopada 2002 r.

Zdaniem Sądu wniesiony w niniejszej sprawie wniosek jest tożsamy

z wnioskiem złożonym przez wnioskodawczynię w dniu 10 lutego 2010 r., Dz. Kw

432/10, który został prawomocnie oddalony. Ponowiony wniosek należało zatem

odrzucić na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Okręgowy

oddalił

apelację

wnioskodawczyni.

Sąd odwoławczy uznał, że analiza akt dowodzi, że Sąd pierwszej instancji

trafnie stwierdził, iż zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa obu

wniosków. Wniosek z dnia 6 lipca 2010 r. podlegał zatem odrzuceniu z powodu

powagi rzeczy osądzonej (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

W

skardze

kasacyjnej,

opartej

na

drugiej

podstawie,

pełnomocnik

wnioskodawcy zarzucił naruszenie art. 6268 § 1 i 2, art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art.

366, 378 § 1, 328 § 2, 228 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Powołując się na tę

podstawę, wniósł o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu albo o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygające znaczenie dla oceny zasadności skargi kasacyjnej ma zarzut

wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 228 § 2 k.p.c.,

polegającym – zdaniem skarżącej – na wykorzystaniu niebędących przedmiotem

rozprawy faktów znanych Sądowi urzędowo do ustaleń, które stały się podstawą

odrzucenia wniosku z powodu powagi rzeczy osądzonej.

Przytoczony przepis stanowi, że fakty znane sądowi urzędowo nie wymagają

dowodu, jednakże sąd powinien na rozprawie zwrócić na nie uwagę stron.

Kwestia stosowania tego przepisu w postępowaniu wieczystoksięgowym była

przedmiotem rozważań w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

7 grudnia 2009 r., III CZP 80/09 (OSNC 2010, nr 6, poz. 84). Podkreślono w niej,

że fakty, o których mowa w art. 228 § 2 k.p.c., powinny zostać przytoczone

na rozprawie w celu umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do nich.

Powołanie w uzasadnieniu orzeczenia faktów znanych sądowi z urzędu, które nie

były przedmiotem rozprawy, jest naruszeniem art. 228 § 2 k.p.c.; ponieważ wnioski

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym

są

rozpoznawane

na

posiedzeniu

niejawnym, to w wypadku zamiaru sądu powołania się na fakty znane urzędowo,

konieczne byłoby wyznaczenie rozprawy (art. 148 § 2 w związku z art. 13 § 2

k.p.c.),

co

naruszałoby

zasadę

rozpoznawania

spraw

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym na posiedzeniu niejawnym (art. 626 § 1 k.p.c.). W tej sytuacji

- według przytoczonej uchwały – nie jest przekonujący argument, że zamierzeniem

ustawodawcy było zastąpienie pominiętego art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982

o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361

ze zm., dalej - „u.k.w.h.”) przepisem art. 228 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela przytoczone stanowisko co do

stosowania art. 228 § 2 k.p.c. w postępowaniu wieczystoksięgowym.

To oznacza, że trafny jest zarzut wydania zaskarżonego postanowienia

z naruszeniem art. 228 § 2 k.p.c. Ustalenia stanowiące podstawę odrzucenia

wniosku z powodu powagi rzeczy osądzonej zostały bowiem oparte

–

co wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia - na faktach znanych

sądowi urzędowo. Jest oczywiste, że na wspominane fakty Sąd nie mógł –

ze względu na wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym - na rozprawie

zwrócić uwagi stron.

Jedynie ubocznie należy zauważyć, że porównanie wniosku złożonego

w niniejszej sprawie i wniosku z dnia 10 lutego 2010 r. nie wskazuje – wbrew

stanowisku Sądu - że są podstawy do uznania wymienionych wniosków

za tożsame. Wniosek z dnia 10 lutego 2010 r. został bowiem oparty, co potwierdza

także postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 26 maja 2010 r., I Ca 144/10, na

twierdzeniu wnioskodawczyni, że prawo użytkowania wieczystego wygasło na

podstawie art. 1000 k.p.c. Tymczasem podstawę faktyczną wniosku odrzuconego

stanowią inne okoliczności, wynikające także z przytoczenia podstawy prawnej

wniosku (art. 19 u.k.w.h.). Sąd ma rację, że wskazanie podstawy prawnej wniosku

nie jest dla niego wiążące. Nie oznacza to jednak, że przytoczenie podstawy

prawnej wniosku jest bez znaczenia w sprawie. Wskazanie przez wnioskodawcę

przepisów prawa materialnego, mających stanowić podstawę prawną orzeczenia,

jakkolwiek niewymagalne, nie pozostaje bez znaczenia dla przebiegu i wyniku

sprawy, albowiem pośrednio określa także okoliczności faktyczne uzasadniające

żądanie wniosku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I CKN

252/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 152).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398 21 i 391

§ 1 k.p.c.).