IV CSK 443/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 443/10

POSTANOWIENIE

Dnia 7 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z wniosku Teresy D. i Stefana D.

przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta G.

o stwierdzenie zasiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 10 grudnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2009 r. Sąd Rejonowy stwierdził,

że małżonkowie Teresa i Stefan D. z dniem 1 października 2005 r. nabyli przez

zasiedzenie własność nieruchomości położonej w G. przy ulicy U. 10, działka

numer 40, karta mapy 105, o powierzchni 102 m 2, dla której Sąd Rejonowy w G.

prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Ustalił, że rodzice wnioskodawczyni Teresy D. w

dniu 11 sierpnia 1948 r. nabyli działkę oznaczoną obecnie numerem ewidencyjnym

41, o obszarze 472 m2, na której znajdował się m.in. mocno zniszczony na skutek

działań wojennych budynek mieszkalny w stanie surowym. Budynek ten znajdował

się częściowo na sąsiedniej, nienależącej do ówczesnego właściciela działce,

obecnie noszącej numer 40. Poprzedni właściciel działki nr 41 rozpoczął budowę w

1938 r. W 1948 r. ważność projektu i pozwolenia na budowę została przedłużona

do dnia 30 sierpnia 1950 r., zaś ówczesnym właścicielom nieruchomości (rodzicom

wnioskodawczyni) Zarząd Miasta G. nakazał dokonanie napraw budynku

uszkodzonego wskutek działań wojennych. Nie przeprowadzili oni wymaganych

napraw ani nie ogrodzili nieruchomości, wobec czego konieczne naprawy

przeprowadził Zarząd Miasta G., a na mocy decyzji Prezydium Miejskiej Rady

Narodowej w G. z dnia 6 stycznia 1963 r. Skarb Państwa nabył prawo użytkowania

nieruchomości. Termin użytkowania został określony na 34 lata i trwał od 1 stycznia

1950 r. do 31 grudnia 1984 r. Po jego upływie, zgodnie z decyzją, nieruchomość

podlegała zwrotowi jej właścicielom, co nastąpiło dnia 31 lipca 1998 r., gdy

właścicielami byli już Teresa i Stefan D., na podstawie umowy darowizny zawartej

dnia 6 czerwca 1997 r. z matką wnioskodawczyni. Teresa i Stefan D. do chwili

obecnej władają całą nieruchomością gruntową wraz z budynkiem, ogrodzoną

przez wnioskodawców w 2005 r. Niezabudowana część działki nr 40 jest od 1938 r.

nieprzerwanie wykorzystywana jako wjazd na podwórze nieruchomości, w tym

zaplecze

budynku

mieszkalnego. W

księdze

wieczystej

prowadzonej

dla

nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym 40 jako właściciel jest

ujawniony Skarb Państwa.

Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawcy wykazali, iż posiadanie ich

poprzedników trwało przynajmniej od dnia 11 sierpnia 1948 r., a posiadanie

wnioskodawców jako następców prawnych trwa nieprzerwanie do chwili obecnej.

Podkreślił, że zachowanie się wnioskodawców i ich poprzedników, w tym

ogrodzenie

całej

nieruchomości,

świadczy

o

ich

woli

władania

sporną

nieruchomością tak jak właścicieli. Wobec tego, że wnioskodawcy są w złej wierze,

bieg trzydziestoletniego terminu zasiedzenia nieruchomości zaczął się od dnia

1 października 1990 r. i z uwagi na skrócenie terminu o połowę, tj. o 15 lat, gdyż

doliczone zostaje posiadanie poprzedników prawnych, chwilą upływu terminu

zasiedzenia jest dzień 1 października 2005 r.

Sąd Okręgowy po rozpoznaniu apelacji Skarbu Państwa, postanowieniem z

dnia 10 grudnia 2009 r. oddalił apelację.

Sąd Okręgowy potwierdził ustalenia faktycznie Sądu Rejonowego oraz

ich ocenę prawną. Przyjął, że władanie nieruchomością przez Skarb Państwa

wynikało z decyzji przekazującej nieruchomość w użytkowanie i miało charakter

posiadania zależnego. Wprawdzie wnioskodawcy wybudowali ogrodzenie nie

w 2005 r., tylko w 2008 r., jednakże jest to nieistotne z punktu widzenia zasiedzenia

nieruchomości. Bez znaczenia, zdaniem Sądu Okręgowego, pozostają okoliczności

przytoczone

w

uzasadnieniu

apelacji,

że

Skarb

Państwa

władał

całą

nieruchomością stanowiącą własność wnioskodawców przez 47 lat. Przedmiotem

niniejszego postępowania jest bowiem ustalenie, czy istniały przesłanki do

stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa,

zatem ocenie podlega posiadanie wnioskodawców, a nie uczestnika postępowania.

Prokuratoria Generalna w skardze kasacyjnej zaskarżyła postanowienie

Sądu

Okręgowego

w

całości,

zarzucając

naruszenie

przepisów

prawa

materialnego, mianowicie art. 336 w związku z art. 340 k.c., art. 10 ustawy z dnia

28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321)

w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami

w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159), art. 339 w związku z art. 336

i w związku z art. 6 k.c., art. 172 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 10 ustawy z dnia 28

lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz naruszenie art. 328 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa

materialnego sprowadzają się w istocie do zakwestionowania posiadania

samoistnego wnioskodawców i ich poprzedników prawnych w stosunku do działki

nr 40 w latach 1950 - 1998. Skarb Państwa twierdzi mianowicie, że Sądy

orzekające w sprawie w sposób nieuprawniony oceniały spełnienie przesłanki

posiadania samoistnego w odniesieniu do działki nr 40 na podstawie oceny

posiadania działki nr 41.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że wnioskodawcy

i ich poprzednicy prawni są nieprzerwanie od 1938 r. posiadaczami samoistnymi

działki nr 41, jednakże w latach 1950 - 1998 ich posiadanie samoistne nie było

związane z wykonywaniem nad nią faktycznego władztwa. W tym bowiem okresie

Skarb Państwa wykonywał w stosunku do tej działki posiadanie zależne jako jej

użytkownik. Nie budzi też wątpliwości, że w latach 1938-1950 poprzednicy prawni

wnioskodawców byli posiadaczami samoistnymi działki nr 40. Korzystali z niej

bowiem jak właściciele, wykorzystując ją funkcjonalnie łącznie z działką nr 41 oraz

decydując się na budowę domu znajdującego się na obu działkach. Nie budzi

wreszcie wątpliwości, że wnioskodawcy są od 1998 r. posiadaczami samoistnymi

działki nr 40, o czym świadczy m.in. łączne ogrodzenie w 2008 r. działek nr 40 i 41.

Może natomiast budzić wątpliwości dokonana przez Sądy obu instancji

ocena posiadania działki nr 40 w latach 1950-1998. Sądy mianowicie przyjęły,

ze względu na funkcjonalną łączność obu działek, że działka nr 40 dzieli także

co do posiadania losy działki nr 41, zatem we wskazanym okresie Skarb Państwa

był jej posiadaczem zależnym, a uczestnicy postępowania i ich poprzednicy prawni

posiadaczami samoistnymi. Taka konkluzja oznaczałaby jednak, że Skarb Państwa

w rozważanym okresie był posiadaczem zależnym nieruchomości, jednocześnie

będąc jej właścicielem. Jest to rzeczywiście sytuacja paradoksalna. Należy jednak

podkreślić, że działka nr 40 od 1938 r. jest tak ściśle powiązana funkcjonalnie

z działką

nr

41,

że

nie

ma

ona

odrębnego

przeznaczenia

społeczno-

gospodarczego, które byłoby inne od przeznaczenia społeczno-gospodarczego

działki nr 41. Świadczą o tym przede wszystkim takie okoliczności, jak wzniesienie

budynku mieszkalnego na obu działkach i wykorzystywanie pozostałej części

działki nr 40 jako wjazdu na podwórze i zaplecze budynku. W tej sytuacji trzeba

przyjąć, że Sądy obu instancji prawidłowo oceniły, iż wnioskodawcy oraz ich

poprzednicy prawni nie utracili posiadania samoistnego działki nr 40 wskutek

decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia 6 stycznia 1963 r.

Z decyzji tej zresztą wyraźnie wynika, że jedyną przyczyną jej wydania było

dokonanie w 1950 r. przez Państwo Polskie naprawy i wykończenia budynku

mieszkalnego, który, jak już wspomniano znajduje się na obu działkach.

Posiadanie, jako stan faktyczny, co do zasady jest niezależne od prawa do

rzeczy, czego na tle prawa polskiego wyraźnym dowodem jest dopuszczalny

zakres exceptio domini w postępowaniu posesoryjnym. Badając posiadanie nie

należy zatem praktycznie w ogóle zastanawiać się nad tym, komu przysługuje

prawo własności posiadanej rzeczy. Oceny własności i posiadania są niezależne,

w konsekwencji do ustalenia faktu posiadania niezbędne jest zawsze spełnienie

dwóch elementów: corpus i animus. Corpus oznacza faktyczne władztwo nad

rzeczą, którego występowanie, w zależności od towarzyszącego mu animus albo

jego braku, będzie dowodem posiadania albo dzierżenia. W latach 1950-1998

w odniesieniu do działki nr 40 corpus niewątpliwie występował po stronie Skarbu

Państwa, a więc z tego punktu widzenia można by rozważać uznanie Skarbu

Państwa za posiadacza tej działki. O tym, czy było to posiadanie samoistne,

czy zależne, świadczy animus Skarbu Państwa. Animus oznacza świadomość

i wolę posiadania oraz pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania

zależnego i dzierżenia. Ze względu na wspomniane wyżej przeznaczenie

społeczno-gospodarcze działki nr 40, nie można twierdzić, że animus był inny

w stosunku do działki nr 40 niż do działki nr 41, tym bardziej, że Skarb Państwa

musiał przecież liczyć się z tym, iż jego faktyczne władanie obu działkami było

czasowe. Uznanie więc Skarbu Państwa za posiadacza zależnego również działki

nr 40 nie stoi na przeszkodzie przyjęciu, że właściciele działki nr 41 wciąż byli

posiadaczami samoistnymi działki nr 40. Należy zatem przyjąć, że domniemanie

samoistnego posiadania Skarbu Państwa, przewidziane w art. 339 k.c., zostało

skutecznie wzruszone w latach 1950-1998 zarówno do działki nr 41, jak i do działki

nr 40.

W tym stanie rzeczy trzeba uznać, że nie jest trafny zarzut naruszenia art.

339 k.c., a w konsekwencji także dalsze podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty

naruszenia prawa materialnego.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. jest nietrafny. Może on stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie

zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź

zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. np.

orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC

1999, nr 4, poz. 83, z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97, niepubl., z dnia 19

lutego 2002 r., IV CKN 718/00, niepubl., z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 11862/00,

niepubl., z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, niepubl., z dnia 22 maja 2003 r.,

II CKN 121/01, niepubl., z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, niepubl.). Takich zaś

zarzutów z pewnością nie można postawić zaskarżonemu wyrokowi Sądu

Okręgowego.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.