IV CSK 441/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 441/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. Ś.

przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 marca 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt […],

1) uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję

kasacyjną;

2) przyznaje ze Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego adw. I. B. – L.

wynagrodzenie w kwocie 5 400,- (pięć tysięcy czterysta)

złotych podwyższonej o stawkę podatku VAT tytułem pomocy

prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od wyroku

Sądu Okręgowego w L. oddalającego powództwo o zasądzenie od Skarbu Państwa

kwoty 300.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wskutek

odbywania kary wolności w nieodpowiednich warunkach i braku odpowiedniej

opieki medycznej.

Sądy obu instancji ustaliły, że powód, skazany w sprawie karnej na karę

dożywotniego pozbawienia wolności, przebywał od dnia 20 sierpnia 2002 r.

w kolejnych zakładach karnych, przy czym w okresie 20 – 22 sierpnia 2002 r. był

hospitalizowany na oddziale urazowo – ortopedycznym w związku z raną

postrzałową goleni prawej. W dniu 21 sierpnia wykonano u niego badanie krwi

z wynikiem „HCV dodatni”, co oznaczało występowanie u niego WZW typu C,

w związku

z

czym

wdrożono

odpowiednie

leczenie.

Ustalono

również,

iż w niektórych zakładach karnych występowało zjawisko przeludnienia, natomiast

warunki bytowe spełniały wszelkie niezbędne standardy.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że roszczenia

powoda za okres od dnia 20 sierpnia 2002 r. do dnia 4 kwietnia 2008 r. uległy

przedawnieniu z uwagi na wniesienie pozwu w dniu 5 kwietnia 2011 r. i upływ

trzyletniego terminu określonego w art. 442 k.c. i 4421 k.c. Nie znalazł również

podstaw do zastosowania art. 5 k.c., bowiem powód nie wykazał żadnych

szczególnych

okoliczności,

które

mogłyby

usprawiedliwiać

długotrwałą

bezczynność. Wskazał nadto, że z uwagi na odroczenie utraty mocy obowiązującej

art. 248 k.k. orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r.,

SK 25/07, OTK-A 2008/4/62, przepis ten mógł być stosowany do dnia 5 grudnia

2009 r. i jego prawidłowe zastosowanie nie może być uznane za bezprawne.

Ponadto czasowe umieszczanie skazanych w celach bez zachowania powierzchni

m2 na

osobę,

w

uzasadnionych

przypadkach

i

za

zgodą

sędziego

penitencjarnego, znajdowało oparcie w dotychczasowych przepisach. Po tej dacie

powód przebywał w przeludnionych celach przez okres jednego roku i pięciu

miesięcy z tym, że stan ten nie trwał cały czas, a powstawał jedynie okresowo i za

zgodą sędziego penitencjarnego. W zakresie zarzutu wadliwej opieki lekarskiej

odnośnie do stwierdzonego zakażenia WZW typu C Sąd Apelacyjny wskazał,

że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przypisania pozwanemu

żadnych uchybień, bowiem zapisy w dokumentacji lekarskiej zawierają wskazania,

że powód jest leczony, a pomoc lekarska była mu udzielana.

W skardze kasacyjnej opartej na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 3983 § 1

pkt 2 k.p.c.) powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie: - art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art.

227 k.p.c. w zw. art. 378 § 1 zd. 1 k.p.c. i 382 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; - art.

328 § 2 k.p.c. i art. 378 § 1 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że z uwagi na zakres zarzutów powoda poza

rozważaniami

pozostaje

prawidłowość

rozstrzygnięcia

Sądu

Apelacyjnego

odnośnie do naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez umieszczenie go

w celach przeludnionych, bowiem skarżący zarzuca wadliwe przeprowadzenie

postępowania w części dotyczącej okoliczności braku leczenia i nieprawidłowego

leczenia go mimo stwierdzenia już w 2002 r. WZW typu C. Stosownie do art. 328

§ 2 k.p.c., uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione,

dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku

z przytoczeniem przepisów prawa. W związku z art. 391 § 1 k.p.c. przepis ten ma

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym. Odpowiednie stosowanie

art. 328 § 2 k.p.c. do uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji oznacza,

że uzasadnienie to nie musi zawierać wszystkich elementów uzasadnienia wyroku

sądu

pierwszej

instancji;

sąd

odwoławczy

obowiązany

jest

zamieścić

w uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres

rozpoznania, są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, nie publ. oraz orzecznictwo

przytoczone w jego uzasadnieniu).

Powód w apelacji kwestionował rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego również

w zakresie oddalenia powództwa o zasądzenie zadośćuczynienia z powodu

krzywdy doznanej wskutek braku leczenia i niewłaściwego leczenia WZW typu C

w kolejnych zakładach karnych i zgłosił na okoliczności związane z przebiegiem

leczenia dowód z opinii „heopaty”. Konieczne zatem było wskazanie ustaleń

faktycznych co do przebiegu leczenia powoda, natomiast w uzasadnieniu

wskazano wyłącznie na negatywną ocenę wiarygodności twierdzeń powoda

o braku leczenia. Ustaleń faktycznych nie zawiera zresztą w tym zakresie również

uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego, które ogranicza się do stwierdzenia,

że z dokumentacji wynika, iż powód był leczony, a nadto w innym miejscu,

że otrzymywał kaloryczne posiłki. Nie wiadomo zatem jaka dokumentacja i jakie

informacje stanowiły podstawę takich ustaleń i nie wiadomo w istocie czy i jaki był

przebieg leczenia. Sąd drugiej instancji nie rozstrzygnął również wniosku

dowodowego powoda zgłoszonego w apelacji o powołanie biegłego na okoliczność

od kiedy został objęty leczeniem i nie odniósł się do tego wniosku w motywach

zaskarżonego wyroku jak również nie wyjaśnił kiedy i jakie leczenie powoda zostało

wdrożone. Wskazanie, że powód w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji

na tę okoliczność nie zgłosił żadnego dowodu, w tym osobowego, nie uchylało

obowiązku rozważenia zasadności zgłoszonego wniosku, zwłaszcza w kontekście

braku ustaleń w tym przedmiocie. Powyższe braki czynią niemożliwą kontrolę

kasacyjną prawidłowości zaskarżonego wyroku i zasadny zarzut naruszenia art.

328 § 2 k.p.c. oraz art. 217 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c., art. 382 k.p.c., w zw. z art. 391

§ 1 k.p.c. Trafnie również skarżący zarzuca, w powiązaniu z art. 328 § 1 k.p.c. i art.

391 § 1 k.p.c., naruszenie artykuł 378 § 1 k.p.c. Treść tego przepisu wyznacza

granice rozpoznania sądu w postępowaniu apelacyjnym, bowiem stanowi, że sąd

drugiej instancji „rozpoznaje sprawę”, a nie tylko „środek odwoławczy”. Oznacza to,

że sąd drugiej instancji w sposób w zasadzie nieograniczony raz jeszcze bada

sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji, a postępowanie apelacyjne

stanowi kontynuację postępowania przed sądem pierwszej instancji. Sąd

odwoławczy musi zbadać okoliczności wskazujące na ewentualną nieważność

postępowania, przebieg i wyniki czynności procesowych sądu pierwszej instancji

stosownie do zarzutów zgłoszonych przez apelującego, a w pełnym zakresie ocenić

prawidłowość zastosowania w sprawie prawa materialnego. Jako instancja

merytoryczna

w

razie

dostrzeżenia

błędów

powinien

naprawić

wszystkie

stwierdzone naruszenia prawa procesowego w zakresie wskazanym przez

apelującego oraz wszystkie naruszenia prawa materialnego, bez względu na to, czy

zostały wytknięte w apelacji (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r.,

III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja

2010 r., II PK 346/09, niepubl.). Jak wskazano wyżej, motywy zaskarżonego wyroku

nie dają podstawy do stwierdzenia, że w omawianym zakresie sprawa została

rozpoznana z zachowaniem powyższych zasad. Powód przed Sądami obu instancji

występował

osobiście,

bez

pomocy

prawnej,

a

zatem

ocena

potrzeby

uwzględnienia dodatkowego dowodu powinna uwzględniać zarówno tę okoliczność,

jak i przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji oraz znaczenie

dowodu dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza w aspekcie możliwości dokonania

ustaleń w zakresie przebiegu leczenia i ewentualnego wpływu braku leczenia na

zdrowie powoda i doznanej krzywdy samodzielnie przez sąd, lub z wykorzystaniem

wiadomości

specjalistycznych

biegłych.

Dopiero

prawidłowo

ustalony stan

faktyczny może stanowić podstawę dokonania oceny prawnej roszczenia powoda w

granicach nie objętych zarzutem przedawnienia.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815

k.p.c., o kosztach pełnomocnika powoda z urzędu w postępowaniu kasacyjnym

rozstrzygając na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 4 pkt 2, § 19 i § 2 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).

es