IV CSK 429/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 429/09

POSTANOWIENIE

Dnia 11 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z wniosku B. G.

przy uczestnictwie H. G.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 marca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt IV Ca (…),

uchyla

zaskarżone

rozpoznania

Sądowi

postanowienie

i

Okręgowemu

przekazuje

w

R.,

sprawę

do

pozostawiając

ponownego

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W sprawie z wniosku B. G. z udziałem H. G. o podział majątku wspólnego Sąd

Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r. dokonał podziału majątku

stron.

Wnioskodawcy

przyznano

prawo

własności

zabudowanej

nieruchomości

położonej w T., dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą Nr (...),

wierzytelność z tytułu środków zgromadzonych na rachunku bankowym w ówczesnym

Banku (...) w K. Oddział w T. w wysokości 21.537,97 złotych, 8 udziałów w „L.(...)” Sp. z

o.o. w C., kwotę 10.604 złotych stanowiącą wartość 10.000 akcji w „L.” S.A. w J.,

wierzytelność z tytułu polisy posiadanej przez wnioskodawcę w C.(...) Towarzystwie

Ubezpieczeń na Życie S.A. w W. w wysokości 24.659,97 złotych, kwotę 58.573,06

złotych pochodzącą ze sprzedaży towarów i wyposażenia sklepów oraz samochodu

marki Opel Movano, rok produkcji 2002, o nr rej. (...), kwotę 30.000 złotych pochodzącą

ze sprzedaży samochodu osobowego marki Toyota Corolla, rok produkcji 2003, o nr rej.

(...), wierzytelność z tytułu środków zgromadzonych na rachunku bankowym w Banku

Spółdzielczym w T. w wysokości 161,03 złotych, 9 udziałów w „C.(...)" spółce z o.o. w T.

oraz prawo własności ruchomości bliżej określonych w sentencji postanowienia.

Uczestniczce

postępowania

przyznano

prawo

własności

niezabudowanej

nieruchomości położonej w T., dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą

Nr (...), spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr (…) położonego w

T., w budynku przy ulicy Z. wraz ze związanym z tym prawem wkładem budowlanym,

wierzytelność z tytułu polisy posiadanej przez H. G. w Powszechnym Zakładzie

Ubezpieczeń na Życie S.A. w W. w wysokości 3.000 złotych oraz prawo własności

ruchomości bliżej określonych w postanowieniu Sądu. Sąd Rejonowy zasądził od

wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwotę 46.493,13 złotych tytułem dopłaty.

Według ustaleń Sądu Rejonowego wnioskodawca i uczestniczka postępowania

zawarli związek małżeński w dniu 16 kwietnia 1983 r. Łączył ich ustrój ustawowej

wspólności majątkowej, nie zawierali umów majątkowych małżeńskich. Związek

małżeński wnioskodawcy i uczestniczki postępowania został rozwiązany przez rozwód

wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia 31 marca 2006 roku, sygn. akt I C (…).

Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 22 kwietnia 2006 roku. W skład majątku

wspólnego wchodziły rzeczy i prawa, które stały się przedmiotem podziału wymienionym

na wstępie postanowieniem Sądu Rejonowego.

W postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji wnioskodawca wniósł o

uwzględnienie w rozliczeniu długu egzekwowanego przez Komornika przy Sądzie

Rejonowym w G. na rzecz wierzyciela TUiR (...) S.A. z siedzibą w W., podnosząc, że

wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko uczestniczce został oddalony,

zatem dług będzie egzekwowany wyłącznie z jego udziału. W ocenie Sądu Rejonowego

skoro podział majątku wspólnego obejmuje wyłącznie aktywa, niedopuszczalne jest

dokonywanie rozliczenia długu, który nie został spłacony.

Sąd Rejonowy przyjął, że dokonując podziału majątku wspólnego należy

uwzględnić także te przedmioty, które nie istnieją już w majątku wspólnym w chwili

orzekania, ale zostały zbyte bezprawnie przez jednego z małżonków po ustaniu

wspólności ustawowej. Przedmioty te zwiększają skład majątku wspólnego, a ich

wartość przy podziale należy zaliczyć na poczet udziału tego małżonka, który dokonał

ich zbycia. Dotyczyło to kwoty 10.604 zł, stanowiącej wartość 10.000 akcji „L.(...)" S.A. w

J., które wnioskodawca nabył za środki stanowiące majątek wspólny, a następnie

sprzedał je w dniu 28 sierpnia 2007 r.

Rozliczeniu

podlegała

kwota

30.000

złotych

pochodząca

ze

sprzedaży

samochodu osobowego marki Toyota Corolla, rok produkcji 2003, o nr rej. (...), który

został zbyty przez wnioskodawcę w dniu 23 września 2006 roku. Sąd Rejonowy nie dał

wiary twierdzeniom wnioskodawcy, że środki uzyskane ze sprzedaży tego samochodu

przeznaczył na spłatę długów i podatki, na swoje utrzymanie i alimenty oraz na

działalność firmy. Wobec powyższego kwota pochodząca ze sprzedaży samochodu

została zaliczona na poczet udziału wnioskodawcy. Do rozliczenia przyjęta została cena,

za którą samochód został sprzedany, jako oddająca w najbardziej miarodajny sposób

jego wartość rynkową.

Sąd Rejonowy przyjął, że rozliczeniu podlegała również kwota 58.573,06 złotych,

pochodząca ze sprzedaży towarów i wyposażenia sklepów oraz samochodu marki Opel

Movano, rok produkcji 2002, o nr rej. (...), które to składniki wchodziły w skład majątku

wspólnego w chwili jego ustania. Samochód został sprzedany w dniu 6 listopada 2006 r.

za cenę 18.000 złotych brutto. Towary i wyposażenie sklepu zostały sprzedane w dniach

5-6 listopada 2006 roku za łączną kwotę 164.237,58 złotych brutto. Wnioskodawca

wykazał, że środki, uzyskane ze sprzedaży wyposażenia dwóch sklepów, towarów i

samochodu Opel Movano, zostały częściowo przez niego przeznaczone na spłatę

długów w łącznej wysokości 105.664,52 zł, związanych z prowadzoną przez niego

działalnością gospodarczą. Pozostała kwota – 58.573,06 złotych, zwiększała skład

majątku wspólnego i przy podziale została zaliczona na poczet udziału wnioskodawcy.

Wartość

majątku

wspólnego,

podlegającego

podziałowi,

wynosiła

kwotę

1.036.166,27 złotych. Z uwagi na to, że wnioskodawcy przypadły składniki majątkowe

wartości 564.576,27 złotych, a uczestniczce 471.590 złotych, wnioskodawca został

obciążony dopłatą w kwocie 46.493,13 złotych.

Postanowieniem z dnia 21 maja 2009 r. Sąd Okręgowy w R. oddalił apelację

wnioskodawcy wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego w G. uznając za

prawidłowe ustalenia faktyczne i ocenę prawną tego Sądu. Za nieuzasadniony uznał

Sąd Okręgowy zarzut apelacji naruszenia przepisów postępowania – art. 684 k.p.c. w

zw. z art. 567 § 3 k.p.c. – przy ustalaniu wartości składników majątku wspólnego w

części dotyczącej kwoty 30.000 złotych brutto, uzyskanej ze sprzedaży samochodu

marki Toyota Corolla oraz kwoty 164.237,58 złotych brutto z tytułu sprzedaży towarów i

wyposażenia sklepów wraz z samochodem marki Opel Movano. H. G. wniosła o

ustalenie wartości sprzedanych przez uczestnika towarów i wyposażenia sklepów oraz

samochodów poprzez zażądanie stosownej informacji z Urzędu Skarbowego.

Wnioskodawca nie sprzeciwił się takiemu sposobowi wskazania wartości co skutkowało

przyjęciem takiego właśnie jej ustalenia. Co do wartości tych składników majątkowych

nie było więc sporu pomiędzy uczestnikami postępowania. Nie było także podstaw do

odliczenia kwoty podatku VAT w związku ze sprzedażą towarów i wyposażenia sklepów

wraz z samochodem marki Opel Movano oraz samochodu marki Toyota Corolla, gdyż

wnioskodawca nie przedstawił dowodu zapłaty tego podatku. Kwota ta również nie

mogła mieć znaczenia dla ustalenia wartości zbytego majątku, którą ustala się zgodnie z

art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. a nie jako dochód uzyskany ze sprzedaży.

Ponadto przedmioty majątku wspólnego zostały zbyte bez wiedzy i zgody uczestniczki i

gdyby nawet podatek został zapłacony z pieniędzy pochodzących ze sprzedaży

przedmiotów tego majątku, to takie rozrządzenie majątkowe nie mogłoby powodować

zaliczenia mniejszej wartości na poczet udziału wnioskodawcy.

W apelacji wnioskodawca ujawnił okoliczność, że w dniu 28 maja 2008 r. wyrok,

mocą którego zasądzono od niego na rzecz TUiR (...) S.A. kwotę 278.913,43 zł,

uchylono i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania. W dniu 6 lutego 2009 r.

została zawarta ugoda sądowa, w której wnioskodawca zobowiązał się do świadczenia

na rzecz TUiR (...) S.A. kwoty 170.000 zł w terminie do dnia 28 lutego 2009 r. i

faktycznie zobowiązanie to wykonał. Oznacza to, że dług obciążający wnioskodawcę,

powstały po ustaniu wspólności majątkowej, został zaspokojony z majątku osobistego

dłużnika i nie podlega rozliczeniu wobec dyspozycji art. 45 k.r.o.

Od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

w

R. skargę

kasacyjną

wniósł

wnioskodawca opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego:

-

art. 31 § 1 k.r.o. w zw. z art. 45 § 1 k.r.o. przez ich niewłaściwą wykładnię polegającą

na przyjęciu, że o uznaniu zadłużenia za objętego małżeńską wspólnością

majątkową, podlegającą rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku, decyduje

moment jego spłaty, a nie powstania tego zadłużenia,

-

art. 506 § 2 k.c. przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że datą

powstania zadłużenia B. G. wobec TUiR (...) S.A była data zawarcia ugody sądowej

z dnia 6 lutego 2009 r. w sytuacji, gdy ugoda ta nie stanowiła odnowienia

zobowiązania, wobec czego zobowiązanie objęte ugodą było objęte małżeńską

wspólnością podlegającą rozliczeniu w postępowaniu o podział majątku.

Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano także naruszenie przepisów

postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 378 § 1

k.p.c. przez nieodniesienie się przez Sąd odwoławczy do zarzutu opisanego w punkcie 2

apelacji. Wnioskodawca wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz

poprzedzającego je postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 grudnia 2008 r. i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego jej rozpoznania ewentualnie o

uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Przepis ten określa granice

rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji w postępowaniu apelacyjnym. Według

uchwały siedmiu sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 (OSNC z 2008 r.,

nr 6, poz. 55) sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest

związany

przedstawionymi

w

niej

zarzutami

dotyczącymi

naruszenia

prawa

materialnego; wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w

granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

Uwzględniając powyższe, zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji ma

obowiązek odniesienia się do zarzutów procesowych zawartych w apelacji. Poprzez art.

13 § 2 k.p.c. zasada ta ma również zastosowanie przy rozpoznawaniu apelacji w

postępowaniu nieprocesowym. Uczynił to Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację

wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w G., w zakresie zarzutu zawartego

w punkcie drugim apelacji, co jest kwestionowane w skardze kasacyjnej. W zarzucie,

ujętym w punkcie drugim apelacji, wnioskodawca podniósł, że Sąd Rejonowy naruszył

art. 684 k.p.c. w związku z art. 567 § 3 k.p.c. przy ustalaniu wartości składników majątku

wspólnego – samochodu osobowego marki Toyota Corolla, towaru i wyposażenia

sklepów wraz z samochodem marki Opel Movano – które zostały zbyte przez

wnioskodawcę już po ustaniu wspólności ustawowej. Według wnioskodawcy, wartość

tych składników majątkowych powinna być ustalona na dzień orzekania według stanu z

dnia rozwodu.

Stosownie do art. 684 k.p.c., który ma odpowiednie zastosowanie poprzez art.

567 § 3 k.p.c., do postępowania o podział majątku, skład i wartość majątku

podlegającego podziałowi ustala sąd. Wartość tych składników ustala się według stanu

na dzień ustania wspólności majątkowej i według cen obowiązujących w chwili

zamknięcia rozprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 20 stycznia 1974

r., III CRN 384/73, niepubl. oraz z dnia 18 października 2002 r., V CZ 129/02, niepubl.).

W przypadku, gdy przyczyną ustania wspólności majątkowej jest orzeczenie rozwodu,

datą ustania tej wspólności jest dzień uprawomocnienia się wyroku, a nie – jak podnosił

w apelacji wnioskodawca – dzień orzeczenia rozwodu. W przypadku składników

majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego w dniu ustania tej wspólności,

następnie zbytych bezprawnie przez jednego z małżonków przed podziałem majątku

wspólnego, sąd powinien w podziale majątku uwzględnić te składniki (por. uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1962 r. I CO 22/62, OSNC z 1964 r., nr 1,

poz. 2, z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP z 1970 r., nr 3, poz. 39, z dnia

28 lipca 1993 r. III CZP 95/93, OSNC z 1994 r., nr 2, poz. 30 oraz orzeczenia z dnia 16

marca 1994 r. II CRN 31/94, z dnia 8 października 1997 r. II CKN 357/97 i z dnia 7

listopada 1999 r. IV CKN 523/98, niepubl., z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 139/07,

niepubl.). Również w tym przypadku sąd powinien wziąć pod uwagę stan tych rzeczy z

chwili ustania wspólności ustawowej, zaś jego wartość z chwili orzekania, co określa

wartość zbytego przedmiotu według jego wartości rynkowej z chwili podziału. Powyższa

zasada nie oznacza, że ustalając wartość składników majątkowych podlegających

podziałowi, w tym wartość składników majątku wspólnego, które zostały zbyte przez

jednego z małżonków, Sąd nie bierze pod uwagę wniosków dowodowych stron czy też

zgodnych twierdzeń stron dotyczących składników majątkowych, które powinny

podlegać rozliczeniu oraz ich wartości (por. postanowienie SN z dnia 26 września 2007

r., IV CSK 139/07). W przypadku bowiem, gdy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia

sprawy nie są sporne, zgodnie z art. 229 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., nie wymagają

dowodu.

Według bezspornych na etapie postępowania apelacyjnego ustaleń faktycznych,

wymienione w punkcie drugim apelacji wnioskodawcy składniki majątku wspólnego, tj.

samochód Toytota Corolla, towary i wyposażenie sklepów oraz samochód Opel

Movano, wchodziły w skład majątku wspólnego stron w chwili ustania wspólności

majątkowej, lecz zostały zbyte po tej dacie przez wnioskodawcę. Wartość tych

składników majątkowych została ustalona przez Sąd Rejonowy na podstawie informacji

Urzędu Skarbowego w Piasecznie o cenie uzyskanej przez wnioskodawcę ze sprzedaży

tych składników majątkowych. Dokonując podziału majątku wspólnego rozliczeniu

podlegał więc ekwiwalent pieniężny uzyskany przez wnioskodawcę za zbyte

ruchomości. Ponieważ wnioskodawca oraz uczestniczka postępowania w postępowaniu

przed sądem pierwszej instancji nie kwestionowali wartości tych składników wynikającej

z informacji podanej przez Urząd Skarbowy, Sąd Rejonowy przyjął, że uzyskana ze

sprzedaży cena tych ruchomości odpowiada ich wartości rynkowej. Taką ocenę Sąd

Okręgowy uznał za prawidłową, co było przesłanką uznania bezzasadności zarzutu

apelacji naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c.

Uwzględniając powyższe nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia

art. 378 § 1 k.p.c. zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (pominiętego w skardze kasacyjnej) skoro Sąd

drugiej instancji odniósł się do podniesionego w apelacji zarzutu zawartego w punkcie

drugim apelacji uznając go za bezzasadny i przedstawił motywację swojego stanowiska.

Sąd Okręgowy odniósł się także do nowych dowodów, w postaci dokumentów,

przedstawionych przez wnioskodawcę w apelacji. Przede wszystkim Sąd Okręgowy

przeprowadził dowód z tych dokumentów. Ponadto, nowe dowody – z wyłączeniem

dowodów odnoszących się do zawarcia ugody sądowej przez wnioskodawcę z TUiR (...)

S.A. i zapłaty długu wynikającego z tej ugody – były związane z zarzutem ujętym w

punkcie pierwszym apelacji, a mianowicie braku odliczenia przy podziale majątku kwoty

podatku od towarów i usług zapłaconego przez wnioskodawcę w związku ze zbyciem

przez niego części przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego. Do tej

kwestii odniósł się również Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Dla oceny podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

nie ma znaczenia, czy argumentacja Sądu drugiej instancji w zakresie oceny zarzutu

apelacji była prawidłowa. Wymagałoby to wskazania w skardze kasacyjnej właściwych

norm prawa procesowego albo materialnego, które – zdaniem skarżącego – naruszył

sąd drugiej instancji oceniając określony zarzut apelacji.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego wiążą się z

oceną Sądu Okręgowego, że w postępowaniu o podział majątku nie mógł być rozliczony

dług w wysokości 170.000 zł uiszczony przez wnioskodawcę w lutym 2009 r. na rzecz

TUiR (...) S.A. na podstawie ugody sądowej z dnia 6 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy

przyjął, że dług ten nie podlegał rozliczeniu w podziale majątku wspólnego, gdyż powstał

dopiero w dniu zawarcia ugody sądowej, a więc po ustaniu wspólności majątkowej. Sąd

Okręgowy nie poczynił bliższych ustaleń faktycznych dotyczących tego długu ponad te,

które były przedmiotem ustaleń Sądu Rejonowego w G., ani też nie przedstawił

argumentacji prawnej swojego stanowiska. W szczególności Sąd Okręgowy nie

uzasadnił dlaczego przyjął, że zobowiązanie zapłaty przez wnioskodawcę kwoty

170.000 zł na rzecz TUiR (...) S.A. powstało w dacie zawarcia ugody sądowej.

Wnioskodawca zasadnie zakwestionował w skardze kasacyjnej prawidłowość tego

stanowiska.

Ugoda sądowa ma skutki materialno-prawne ugody, o której stanowi art. 917 k.c.

Według tego przepisu przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie

istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do

roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór

istniejący lub mogący powstać. Zawarcie ugody poprzedza więc istnienie stosunku

prawnego, z którego wynikają określone roszczenia będące przedmiotem ugody.

Ugoda, w tym sądowa, nie powoduje powstania nowego stosunku prawnego, a jedynie

go modyfikuje. Dlatego ugoda nie stanowi samodzielnej i nowej podstawy praw i

obowiązków stron, gdyż wówczas umowa taka nie jest ugodą, lecz odnowieniem, o

którym stanowi art. 506 § 1 k.c. Sąd Okręgowy nie wyraził stanowiska, że zawarta

ugoda sądowa między wnioskodawcą i TUiR (...) S.A. stanowiła odnowienie. Jednak

tylko w przypadku przyjęcia takiej konstrukcji prawnej możliwe było uznanie, że ugoda

sądowa była źródłem długu wnioskodawcy, a w konsekwencji, że dopiero z chwilą

zawarcia tej ugody powstał dług wnioskodawcy. Jednakże, zgodnie z art. 507 § 2 k.c. –

którego to przepisu Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę – w razie wątpliwości poczytuje

się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia.

Uwzględniając powyższe powstanie zobowiązania wnioskodawcy, objętego ugodą

sądową z dnia 6 lutego 2009 r., należy wiązać z datą powstania roszczenia przeciwko

wnioskodawcy ze stosunku prawnego, który łączył go z TUiR (...) S.A.

Sąd Okręgowy nie dokonał bliższych ustaleń dotyczących daty powstania

roszczenia TUiR (...) S.A. przeciwko wnioskodawcy oraz stosunku prawnego, z którego

to roszczenie wynikało. Ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji dotyczące długu

wnioskodawcy wobec TUiR (...) S.A., uznane za prawidłowe przez Sąd Okręgowy,

dotyczyły jedynie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko wnioskodawcy oraz

jego nieskutecznej egzekucji. Brak tych ustaleń nie pozwala na skuteczne odparcie

zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia art. 31 § k.r.o. Wprawdzie przepis ten określa

pojęcie majątku wspólnego, który nie obejmuje pasywów (długów), lecz aktywa

wchodzące w skład tego majątku, jednakże przepis ten określa również chwilę

powstania wspólności ustawowej jako jednego z małżeńskich ustrojów majątkowych. Z

tą też chwilą małżonkowie mogą ponosić wspólną odpowiedzialność za ich długi

związane z majątkiem wspólnym.

Jeżeli wnioskodawca po ustaniu wspólności majątkowej a przed podziałem

majątku wspólnego spłacił z własnych środków dług, który powstał w trakcie trwania

wspólności ustawowej i był długiem wspólnym małżonków albo jednego z nich, ale w

związku z majątkiem wspólnym, to taki dług, zgodnie z art. 686 k.p.c. w związku z art.

567 § 3 k.p.c., powinien zostać rozliczony w ramach podziału majątku wspólnego

(postanowienia SN: z dnia 26 stycznia 1972 r., III CRN 477/71, OSPiKA z 1972 r., nr 9,

poz. 174, z dnia 9 września 1976 r., III CRN 83/76, OSPiKA z 1977 r., Nr 9, poz. 157, z

dnia 7 czerwca 1984 r., III CRN 111/84, niepubl. oraz z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK

390/08, niepubl.). Podstawę rozliczenia takiego długu nie stanowi jednak art. 45 § 1

k.r.o. – którego naruszenie bezzasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej – gdyż przepis

ten dotyczy jedynie wydatków i nakładów dokonanych z majątku osobistego (poprzednio

odrębnego) na majątek wspólny albo odwrotnie w trakcie trwania wspólności ustawowej.

Wprawdzie w uzasadnieniu postanowienia siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5

grudnia 1978 r., III CRN 194/78 (OSNC z 1979 r., nr 11, poz. 207) przyjęto, że

uiszczenie długu przez jednego z małżonków po ustaniu wspólności ustawowej może

być traktowane jako nakład z majątku odrębnego (obecnie majątku osobistego) na

majątek wspólny podlegający rozliczeniu na podstawie art. 45 § 1 k.r.o., jednak

stanowisko to wyrażono na tle specyficznych okoliczności rozpoznawanej wówczas

sprawy, a mianowicie, gdy jeden z małżonków zaciągnął kredyt w trakcie trwania

wspólności ustawowej, za który nabyto przedmioty wchodzące w skład majątku

wspólnego, a następnie kredyt ten został spłacony już po ustaniu wspólności ustawowej.

W takiej sytuacji przyjęto, że spłacony przez jednego z małżonków dług przekształca się

w nakład na majątek wspólny. Zastosowanie art. 45 § 1 k.r.o. było uzasadnione więc

tym, że majątek wspólny zwiększył się o aktywa nabyte z kredytu zaciągniętego przez

jednego z małżonków jeszcze, gdy trwała wspólność ustawowa. Podobna sytuacja

zachodziłaby gdyby w trakcie trwania wspólności ustawowej zapłacono dług wspólny z

kredytu zaciągniętego przez jednego z małżonków, a następnie kredyt ten zostałby

spłacony ze środków jednego z małżonków już po ustaniu wspólności majątkowej a

przed dokonaniem podziału majątku wspólnego. W takim przypadku dług przekształciłby

się w nakład na majątek wspólny (w postaci zaoszczędzonej kwoty wydatków z majątku

wspólnego na spłatę długu). Sytuacja taka jednak w sprawie nie zachodziła.

Uwzględniając powyższe orzeczono na podstawie art. 398 15 k.p.c. w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.