Legislator Case Law & Legislation
IV CSK 423/08 AI generated

IV CSK 423/08 · Sąd Najwyższy

Case Number IV CSK 423/08
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome postanowienie

Legislator summary

AI generated

wobec uczestnika R.D. zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny art. 373 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr

Legislator headnote

AI generated

art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c, art. 39815 § 1 k.p.c, art. 13 § 2 k.p.c; IV CSK 423/08 · Sąd Najwyższy: wobec uczestnika R.D. zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny art. 373 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr

Keywords

AI generated
art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c art. 39815 § 1 k.p.c art. 13 § 2 k.p.c

Cited Legislation

AI generated
art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c
(art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) sprecyzowanej w zarzucie błędnej wykładni art.
art. 39815 § 1 k.p.c
art. 13 § 2 k.p.c
108 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c.

Cited Case Law

AI generated
III CZP 13/06
Uchwała z dnia 22 marca 2006 r., III CZP 13/06 Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w W. przy uczestnictwie dłużnika Jacka D. o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 22 marca 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 7 listopada 2005 r.: "Czy w sytuacji gdy w terminie z art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze nie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika, a dłużnik nadal nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań i w dalszym ciągu istnieją podstawy do ogłoszenia jego upadłości, wskazany w art. 377 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze roczny termin należy liczyć od dnia, w którym powstał obowiązek złożenia takiego wniosku na podstawie art. 21 wskazanej ustawy, czy też od momentu ustania przesłanek uzasadniających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika?" podjął uchwałę:
V CSK 54/06
Sygn. akt V CSK 54/06 POSTANOWIENIE Dnia 12 maja 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Strus (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Protokolant Izabella Janke w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy uczestnictwie M. J. o pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 12 maja 2006 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 4 listopada 2005 r., oddala skargę kasacyjną. 2 Uzasadnienie Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 20 czerwca 2005 r. oddalił wniosek o pozbawienie pozwanego prawa prowadzenia działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 373 prawa upadłościowego i naprawczego (p.u.n.).
I CSK 218/06
Sygn. akt I CSK 218/06 POSTANOWIENIE Dnia 10 listopada 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian w sprawie z wniosku "I. Leasing Polska" Spółki z o.o. z siedzibą w P. przy uczestnictwie A. B. o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 listopada 2006 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 listopada 2005 r., uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Zaskarżonym przez wnioskodawcę – I.
V CSK 321/07
i postanowienie z 12 grudnia 2007 r., V CSK 321/07, nie publ.), że
V CSK 424/07
Postanowienie z dnia 7 lutego 2008 r., V CSK 424/07 Niewszczęcie postępowania o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w terminie roku od dnia, w którym dłużnik obowiązany był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 377 in fine ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), powoduje niemożność powołania się w przyszłości na okoliczności określone w art. 373 ust. 1 pkt 1-4, zaistniałe w tym okresie. Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Janiny M.
IV CSK 239/08
będąc do tego zobowiązana z mocy ustawy, nie złożyła w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości wniosku o ogłoszenie upadłości albo 2) po ogłoszeniu upadłości nie wydała lub nie wskazała majątku, ksiąg handlowych, korespondencji lub innych dokumentów upadłego, do których wydania lub wskazania była zobowiązana z mocy ustawy, albo 3) po ogłoszeniu upadłości ukrywała, niszczyła lub obciążała majątek wchodzący skład masy upadłości, albo 4) jako upadły w toku postępowania upadłościowego nie wykonała innych obowiązków ciążących na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądu albo sędziego- komisarza, albo też w inny sposób utrudniała postępowanie. Poza tym zgodnie z art. 373 ust. 3 p.u.n. ten sam zakaz może być orzeczony wobec osób, co do których:

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt IV CSK 423/08

POSTANOWIENIE

Dnia 4 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

przy uczestnictwie R.

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w L.

z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt I[...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

w

L. do

ponownego

rozpoznania

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

oraz

Wnioskodawca – Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o orzeczenie

wobec uczestnika R.D. zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny

rachunek oraz pełnienia u innych przedsiębiorców funkcji wskazanych w dyspozycji

art. 373 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr

60, poz. 535 ze zm. – dalej p.u.n.) na okres lat 10. Wniosek ten Sąd Rejonowy w Z.

oddalił postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2008 r., a apelację wnioskodawcy od

powyższego orzeczenia oddalił w dniu 10 lipca 2008 r. Sąd Okręgowy w L.

Sądy obydwu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia na następujących,

bezspornych ustaleniach:

Uczestnik R.D. od 28 grudnia 1990 r. prowadzi w H. indywidualną

działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej napojów bezalkoholowych,

cukru, czekolady i wyrobów cukierniczych, herbaty, kawy, kakao i przypraw,

odpadów i złomu; sprzedaży hurtowej i detalicznej wyrobów tytoniowych; produkcji

wód mineralnych i napojów bezalkoholowych; sprzedaży detalicznej części i

akcesoriów do pojazdów mechanicznych, owoców i warzyw, mięsa i wyrobów z

mięsa, chleba, ciast, wyrobów piekarskich i cukierniczych, napojów alkoholowych i

bezalkoholowych,

wyrobów

farmaceutycznych,

kosmetyków

i

artykułów

toaletowych; sprzedaży detalicznej wyrobów mlecznych i jaj w wyspecjalizowanych

sklepach oraz transportu drogowego towarów pojazdami uniwersalnymi. Od 2001 r.

przestał realizować wymagalne zobowiązania i popadł w zadłużenie, które do

października 2007 r. wyniosło: z tytułu podatków ok. 230.000 zł, z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy ponad 340.000 zł. Uczestnik

ma także inne długi, w tym kredytowe w dwóch bankach. Co najmniej od końca

2001 r. datuje się jego trwała niewypłacalność. Nigdy nie zgłosił jednak wniosku o

ogłoszenie upadłości, do czego zobowiązywały go kolejno art. 5 § 1 rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe

(tekst jedn. Dz.U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm. dalej „pr. upadł.”) oraz art. 21

ust. 1 p.u.n. Niedopełnienie tego obowiązku było przez niego zawinione co najmniej

w postaci niedbalstwa.

Sądy rozpoznające sprawę zgodnie uznały, że żądanie orzeczenia wobec

uczestnika zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek

oraz pełnienia określonych funkcji u innych przedsiębiorców podlega rozpatrzeniu

na podstawie przepisów ustawy o prawie upadłościowym i naprawczym oraz że nie

zachodziły podstawy do zastosowania art. 374 tej ustawy, gdyż wnioskodawca nie

udowodnił aby niewypłacalność R.D. była następstwem jego celowego działania lub

rażącego niedbalstwa. Spełnione zostały natomiast przez niego przesłanki z art.

373 ust 1 pkt 1 p.u.n., uzasadniające orzeczenie takiego zakazu.

Sądy obydwu instancji przyjęły jednak, że wnioskodawca złożył wniosek

w niniejszej sprawie po upływie rocznego terminu prekluzyjnego wyznaczonego

w art. 377 p.u.n., co uniemożliwia jego uwzględnienie. Bieg terminu Sądy liczyły od

daty oddalenia na podstawie art. 13 p.u.n. wniosku o ogłoszenie upadłości

uczestnika. Wniosek taki był składany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych

dwukrotnie. Po raz pierwszy w 2005 r. - Sąd Rejonowy w Z. oddalił go

postanowieniem z dnia 27 czerwca 2005 r. (prawomocnym w dniu 11 lipca 2005 r.).

Po raz kolejny wnioskodawca wystąpił o ogłoszenie upadłości uczestnika w 2007 r.

Również ten wniosek został oddalony (postanowieniem z dnia 5 października 2007

r., prawomocnym z dniem 24 października 2007 r.) na podstawie art. 13 ust. 2

p.u.n., z uwagi na stwierdzenie, że majątek dłużnika jest obciążony hipotekami i

zastawem w takim stopniu, że pozostały majątek nie wystarczy na koszty

postępowania. Wnioskodawca zachował termin roczny liczony od uprawomocnienia

się postanowienia z dnia 5 października 2007 r., lecz Sądy uznały, że termin z art.

377 p. u.n. należało liczyć od uprawomocnienia się pierwszego postanowienia

oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika (tj. od 11 lipca 2005 r.). Tak

oznaczony termin upłynął długo przed złożeniem wniosku w niniejszej sprawie.

Sądy przyjęły, że kolejne postępowanie o ogłoszenie upadłości, zakończone

w ten sam sposób co poprzednie, nie otworzyło nowego terminu z art. 377 p.u.n.,

ponieważ termin ten jest jeden i nie podlega przedłużeniu, ani przywróceniu.

Jego upływ wyklucza możliwość orzekania o zakazie przewidzianym w art. 373

p.u.n. Sąd Okręgowy ocenił, że termin ten nie może rozpoczynać biegu w wypadku

tego samego zdarzenia prawnego (np. oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości)

od kilku i to różnych dat. Oddalenie kolejnego wniosku o ogłoszenie upadłości

powoduje ponowne otwarcie terminu do wystąpienia o orzeczenie zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej jedynie wówczas, gdy każdy z wniosków

odnosi się do innego stanu faktycznego. Inaczej, jego zdaniem, doszłoby do

obejścia zakazu orzekania po upływie terminu. Wierzyciel mógłby bowiem dowolnie

odnawiać termin, którego nie dotrzymał, składając nowy wniosek o ogłoszenie

upadłości dłużnika.

Sąd Okręgowy zaznaczył, że z literalnego brzmienia art. 377 p.u.n. nie

wynika przyjęte przez niego ograniczenie, które wywiódł odwołując się do wykładni

funkcjonalnej i celowościowej tego przepisu. Za cel omawianej regulacji uznał

ograniczenie w czasie możliwości orzekania przez sąd wobec dłużnika zakazu

z art. 373 p.u.n. Zwrócił też uwagę, że ustawodawca nie przewidział w art. 377

p.u.n., aby termin był liczony odrębnie od wydania każdego orzeczenia o oddaleniu

wniosku o ogłoszenie upadłości. Dlatego za miarodajne do oznaczenia początku

biegu terminu uznał pierwsze postanowienie w tym przedmiocie.

Wnioskodawca złożył skargę kasacyjną od orzeczenia Sądu Okręgowego.

Wniósł o jego uchylenie i zmianę poprzez reformatoryjne orzeczenie wobec

uczestnika R.D. zakazów wskazanych we wniosku na okres 10 lat; ewentualnie

domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi II instancji. Wniósł także o zasądzenie od

uczestnika kosztów postępowania.

Skarga oparta została na podstawie naruszenia prawa materialnego

(art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) sprecyzowanej w zarzucie błędnej wykładni art. 377

p.u.n., polegającej na przyjęciu, że w przypadku kilkukrotnego oddalenia przez

sąd wniosków wierzyciela o ogłoszenie upadłości dłużnika w oparciu o art. 13

tej ustawy, termin prekluzyjny liczy się wyłącznie od dnia uprawomocnienia się

pierwszego orzeczenia oddalającego wniosek i nie podlega przywróceniu w sytuacji

oddalenia na tej podstawie ponownego wniosku o ogłoszenie upadłości.

Skarżący podniósł także zarzut błędnego zastosowania powołanego przepisu

poprzez oddalenie jego wniosku o orzeczenie wobec uczestnika zakazów z art. 373

ust. 1 p.u.n., pomimo dochowania rocznego terminu liczonego od dnia

uprawomocnienia się drugiego postanowienia o oddaleniu wniosku o ogłoszenie

upadłości uczestnika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przewidziana w art. 373 p.u.n. cywilnoprawna sankcja pozbawienia dłużnika

prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia

funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w wielu

podmiotach

gospodarczych,

pomyślana

została

jako

forma

ochrony

bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, zagrożonego zawinionymi, bezprawnymi

zachowaniami

jego

uczestników.

Rola

tego

środka

została

szeroko

przeanalizowana przez Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do poprzednika art.

373 p.u.n., jakim był art. 172 pr. upadł. W uzasadnieniu wyroku z dnia 4 lipca

2002 r. (P 12/01, OTK-A 2002/4/50). Trybunał wskazał na sześć celów, jakie

spełnia omawiana sankcja. Są to funkcje:

-

prewencyjno – profilaktyczna;

-

zabezpieczająca przed wyrządzeniem szkody wierzycielom;

-

zabezpieczenia praw i wolności innych uczestników obrotu gospodarczego;

-

zapobiegania sytuacjom patologicznym, sprzyjającym możliwości powstania

przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu;

-

gwarantująca obowiązek dochowania należytej staranności;

-

wyłączenia z obrotu gospodarczego osób, które nie są w stanie sprostać

podstawowym wymaganiom prowadzenia działalności gospodarczej.

Nie można przeoczyć, że zakaz z art. 172 pr. upadł. był pomyślany o tyle

bardziej restryktywnie, że orzekany był przez sąd z urzędu (art. 17 2 § 3 pr. upadł.),

a przepisy nie określały granic czasowych, w jakich sąd mógł takie postępowanie

podjąć. Obecnie środek przewidziany w art. 373 ust. 1 p.u.n. orzekany jest na

wniosek, a krąg uprawnionych do złożenia tego wniosku wyznacza art. 376 ust. 1

p.u.n.). Limitowany jest także termin do złożenia wniosku (art. 377 p.u.n.).

Nie pozbawiło to jednak aktualności powyższego katalogu celów, jakich osiągnięcie

zakaz ma zagwarantować.

Zawinione działania i zaniechania dłużnika, które mogą uzasadniać

zastosowanie wobec niego omawianej sankcji, dotyczą czynności związanych

z postępowaniem upadłościowym. Oprócz powoływanego przez wnioskodawcę,

jako podstawa wniosku, niezgłoszenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości

(art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.n.), zakaz może być orzeczony w razie dokonywania przez

dłużnika czynności utrudniających prowadzenie postępowania upadłościowego

(art. 373 ust. 1 pkt 2-4 p.u.n.), a także wobec dłużnika lub reprezentanta

przedsiębiorcy, którzy celowym działaniem lub rażącym niedbalstwem doprowadzili

do niewypłacalności (art. 374 p.u.n.). Ponadto zaś zakaz może być orzeczony

wobec upadłego, którego długi zostały umorzone po zakończeniu postępowania

upadłościowego lub którego upadłość ogłoszono ponownie po upływie nie więcej

niż 5 lat od poprzedniego ogłoszenia upadłości (art. 373 ust. 3 p.u.n.).

Ograniczenie terminem wystąpienia o zakazanie nierzetelnemu dłużnikowi

na określony czas uczestnictwa w obrocie gospodarczym, przewidziane w art. 377

p.u.n., ma na celu zapobieżenie przeciągania się stanu niepewności jego sytuacji.

Za początek biegu terminu art. 377 p.u.n. uznaje: umorzenie lub zakończenie

postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na

podstawie art. 13, a gdy nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości - dzień,

w którym dłużnik obowiązany był taki wniosek złożyć. Wzajemny stosunek

terminów biegnących od tak określonych zdarzeń początkowych budzi wątpliwości

i jest różnie rozstrzygany w judykaturze.

Pierwotnie wyrażany był pogląd (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

22 marca 2006 r., III CZP 13/06, OSNC 2007/1/8; postanowienie z 12 maja

2006 r., V CSK 54/06, nie publ.; postanowienie z dnia 10 listopada 2006 r., I CSK

218/06, nie publ. i postanowienie z 12 grudnia 2007 r., V CSK 321/07, nie publ.), że

roczny termin do wystąpienia z żądaniem orzeczenia zakazu prowadzenia

działalności gospodarczej biegnie od dnia, w którym dłużnik był obowiązany złożyć

wniosek o ogłoszenie upadłości tylko wtedy, gdy wniosek taki nie został wniesiony.

Jeśli natomiast wniosek został złożony – termin liczyć należy już od dnia umorzenia

lub zakończenia postępowania upadłościowego albo oddalenia tego wniosku na

podstawie art. 13 p.u.n. Wystąpienie podstaw do liczenia terminu w nowy sposób

nie pozbawia wierzyciela (ani innych uprawnionych) możliwości powołania się na

zaniedbanie złożenia przez dłużnika wniosku we właściwym czasie, jako podstawę

żądania orzeczenia zakazu z art. 373 p.u.n., także wtedy, kiedy wniosek

o ogłoszenie upadłości został zgłoszony po upływie roku od powstania sytuacji

uzasadniającej jego złożenie przez dłużnika. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że

walorem tego kierunku wykładni jest to, że nie premiuje dłużnika, który zataił

podstawę do ogłoszenia swojej upadłości.

Ostatnio w orzecznictwie odnotować należy nowy pogląd, którego cechą

podstawową jest nadanie samodzielnego znaczenia każdemu z odrębnie liczonych

terminów przewidzianych w art. 377 p.u.n. W postanowieniu z dnia 7 lutego 2008 r.

(V CSK 424/07, nie publ.), a następnie w postanowieniu z dnia 29 października

2008 r. (IV CSK 239/08, nie publ.) Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli nie wszczęto

postępowania o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

w terminie roku od dnia, w którym dłużnik obowiązany był złożyć wniosek

o ogłoszenie upadłości, to niemożliwe jest powołanie się w przyszłości na

okoliczności określone w art. 373 ust. 1 pkt 1-4 p.u.n., zaistniałe w tym okresie.

Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości powoduje wprawdzie przesunięcie

terminu prekluzyjnego, ale nie powoduje jego przywrócenia, ani przedłużenia

w odniesieniu do zdarzeń zaszłych przed tym terminem.

Trafność

przytoczonego

zapatrywania

budzi

jednakże

wątpliwości.

Zestawienie podstaw uzasadniających orzeczenie zakazu, przewidzianych w art.

373 ust. 1 i 3 oraz w art. 374 p.u.n. prowadzi do wniosku, że zmiana sposobu

liczenia terminu rocznego w istocie może nastąpić tylko w odniesieniu do sytuacji

przewidzianych w art. 373 ust. 1 pkt 1 oraz art. 374 p.u.n. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 35/05, OSNC 2007/1/14). Wszystkie

inne wypadki sankcjonowane możliwością orzeczenia zakazu łączą się bowiem

z zachowaniami dłużnika w toku postępowania upadłościowego (art. 373 ust. 1 pkt

2-4 p.u.n.) lub z konsekwencjami tego postępowania (art. 373 ust. 3 pkt. 1 p.u.n.),

ewentualnie z wypadkiem upadłościowej „recydywy” dłużnika (art. 373 ust. 3

p.u.n.), co oznacza, że stosuje się do nich jedynie termin liczony od umorzenia lub

ukończenia postępowania upadłościowego.

Cechą charakterystyczną przesłanek orzeczenia zakazu, przy których może

wystąpić dwutorowość liczenia terminu jest to, że wynikają one z okoliczności

znanych dłużnikowi, lecz zazwyczaj nader trudnych do ustalenia dla wierzyciela.

Wierzyciel nie ma zwykle możliwości przeprowadzenia oceny, czy dłużnik znajduje

się w sytuacji uzasadniającej zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, nie

mówiąc o tym, że mógł wejść z nim w stosunki już po upływie rocznego terminu

liczonego od chwili, kiedy zaktualizował się obowiązek złożenia wniosku

o ogłoszenie upadłości. W tym ostatnim wypadku byłby w ogóle pozbawiony

możności skutecznego wystąpienia o orzeczenie zakazu, skoro przyczyny

uprawniające do tego uległyby sprekludowaniu zanim uzyskał status uprawniający

do złożenia wniosku.

Dlatego za bardziej prawidłowy uznać należy pogląd prezentowany we

wcześniejszych orzeczeniach, opierający się na założeniu, że jedynie wówczas,

kiedy żaden wierzyciel nie chce podjąć próby dochodzenia swoich roszczeń od

nierzetelnego dłużnika w postępowaniu upadłościowym, lecz ogranicza się do

żądania wykluczenia tego dłużnika z obrotu gospodarczego, nie ma powodu, ani

możliwości, by termin do wystąpienia z żądaniem liczyć od innego momentu,

niż dzień

powstania

po

stronie

dłużnika

obowiązku

zgłoszenia

wniosku

o ogłoszenie upadłości. Jeśli jednak którykolwiek z wierzycieli sam zainicjował

postępowanie upadłościowe, zastępując w tym dłużnika, lub nawet uczynił to

dłużnik, lecz zbyt późno – termin do zgłoszenia wniosku o orzeczenie wobec tego

dłużnika zakazu przewidzianego w art. 373 ust. 1 p.u.n. na podstawie przesłanki

z ust. 1 tego przepisu biegnie od dnia prawomocnego ukończenia lub umorzenia

postępowania upadłościowego albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na

podstawie art. 13 p.u.n.

Zróżnicowany sposób liczenia terminów, polegający na oznaczeniu przez

ustawodawcę różnych zdarzeń zapoczątkowujących ich bieg, miał na celu

stworzenie wnioskodawcy realnej, a nie tylko teoretycznej możliwość złożenia

wniosku o zastosowanie sankcji wobec dłużnika, który poważnie narusza reguły

uczciwego obrotu.

Przyjęcie tego poglądu otwiera drogę do rozważenia problemu, który pojawił

się w niniejszej sprawie, a który zawiera się w pytaniu, czy termin do zgłoszenia

wniosku liczony od oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13

p.u.n. biegnie tylko raz i łączyć go należy z pierwszym oddaleniem wniosku

o ogłoszenie upadłości dłużnika, czy też – w razie ponowienia takiego wniosku

w późniejszym terminie – kolejne oddalenie tego wniosku należy uznać za

zdarzenie ponownie otwierające bieg terminu.

Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy, treść art. 377 p.u.n. nie daje

jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Oznacza on jedynie zdarzenia, które

zapoczątkowują bieg terminu. Nie wyjaśnia, czy kilkukrotne ich wystąpienie

w odniesieniu do tego samego dłużnika powoduje za każdym razem otwarcie się

terminu, czy też termin taki, jeśli raz już upłynął (i nie jest to omówiona sekwencja

terminu biegnącego od dnia kiedy dłużnik obowiązany był złożyć wniosek

o ogłoszenie upadłości i terminu biegnącego od zakończenia, umorzenia

postępowania upadłościowego lub oddalenia wniosku ogłoszenie upadłości na

podstawie

art.

p.u.n.),

bezpowrotnie

zamknął

możliwość

wystąpienia

z wnioskiem o orzeczenie zakazu z art. 373 ust. 1 p.u.n. względem dłużnika.

Sąd Okręgowy przyjął drugą z tych ewentualności, dopuszczając jednakże

możliwość ponownego biegu terminu, jeżeli każdy z wniosków odnosiłby się do

innego stanu faktycznego, a zatem gdyby wniosek uzasadniały inne okoliczności.

Wykluczył natomiast dopuszczalność powołania się ponownie na tę samą

podstawę żądania nałożenia na dłużnika sankcji z art. 373 ust. 1 p.u.n. w postaci

zawinionego niezłożenia przez niego wniosku o ogłoszenie upadłości we

właściwym terminie, to jest w 2001 r., uznając, że w ten sposób doszłoby do

obejścia przepisów ograniczających terminem prekluzyjnym prawo żądania przez

wierzyciela zastosowania zakazu.

Argument ten jednak nie jest przekonujący. Wprawdzie niewątpliwie art. 377

p.u.n. ma na celu ochronę dłużnika poprzez ograniczenie terminem możliwości

domagania się przez uprawnione podmioty wyeliminowania go na określony czas

z uczestnictwa w obrocie gospodarczym, jednak zakres tej regulacji musi być

odczytywany w powiązaniu z omówionymi na wstępie celami wprowadzenia

i stosowania omawianego zakazu. Konieczne jest także uwzględnienie cech

postępowania

upadłościowego,

które

nie

ma

charakteru

definitywnego.

Postępowanie to jest rodzajem egzekucji uniwersalnej. Służy sprawiedliwemu

zaspokojeniu wszystkich wierzycieli. Wniosek o ogłoszenie upadłości może być

zgłaszany w stosunku do tego samego dłużnika wielokrotnie i za każdym razem

podlega merytorycznemu badaniu. Sytuacja majątkowa dłużnika nie jest bowiem

stabilna,

lecz

podlega

zmianom

w

czasie.

Okoliczności

uzasadniające

zastosowanie art. 13 p.u.n. mogą ustąpić, zwłaszcza jeśli dłużnik prowadzi przez

cały czas działalność gospodarczą w oparciu o wartościowe, lecz obciążone,

składniki majątkowe. Tymczasem orzeczenie zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej i pełnienia określonych funkcji u innych przedsiębiorców w większości

wypadków

przekreśla

szanse

wierzyciela

na

uzyskanie

zaspokojenia.

Dlatego podjęcie przez niego ponownej próby zainicjowania postępowania

upadłościowego, bez wdrażania postępowania o orzeczenie zakazu prowadzenia

działalności gospodarczej nie może być uznane za postępowanie nieprawidłowe.

Jeżeli nowe postępowanie potwierdzi, że majątek dłużnika nadal nie stwarza

możliwości pokrycia nawet kosztów postępowania upadłościowego, a upływ czasu

spowodował – jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie – że jedynie wzrosło

jego zadłużenie – żadne aksjologiczne argumenty nie uzasadniają wyłączenia

możliwości wyeliminowania go z obrotu gospodarczego. Cele, jakim służy

postępowanie w sprawie orzekania zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,

wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, skupione są na ochronie rzetelnych

uczestników obrotu przed nierzetelnymi, a nie na zapewnieniu tym ostatnim

spokojnego bytowania, mimo trwałej niezdolności sprostania wymaganiom

należytego funkcjonowania na rynku. Z tych przyczyn za uzasadnioną należało

uznać takie rozumienie art. 377 p.u.n., że przewidziany w tym przepisie termin

prekluzyjny do żądania orzeczenia wobec dłużnika zakazu z art. 373 ust. 1 p.u.n.

w oparciu o przesłankę z pkt 1 tego przepisu otwiera się na nowo w wypadku

oddalenia na podstawie art. 13 p.u.n. kolejnego wniosku o ogłoszenie upadłości

dłużnika.

Z tych przyczyn zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie

art. 39815 § 1 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 398 21

w zw. z art. 391 § 1, art. 108 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c.