IV CSK 401/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 401/08

POSTANOWIENIE

Dnia 6 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z wniosku A.P. i L.P.

przy uczestnictwie Gminy Miejskiej B., G.M., A.M., I.M. i H.Z.

o ustanowienie służebności drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 lutego 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania G.M. i A.M. oraz skargi kasacyjnej

uczestnika postępowania Gminy Miejskiej B.

od postanowienia Sądu Okręgowego w B.

z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargi kasacyjne i oddala wniosek wnioskodawców

o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w B. w sprawie z wniosku A.P. i L.P. z udziałem Gminy

Miejskiej B., G.M., A.M., I.M., H.Z., postanowieniem z dnia 13 lipca 2007 r.

ustanowił dla nieruchomości położonej w B. przy ul. J. oznaczonej numerem

geodezyjnym [...] o powierzchni 0,0911 ha, dla której prowadzona jest w Sądzie

Rejonowym Wydziale Ksiąg Wieczystych w B. księga wieczysta nr KW [...],

stanowiącej na zasadzie wspólności ustawowej własność A.P. i L.P. służebność

drogi koniecznej przez nieruchomość położoną w B. przy ul. J. oznaczoną

numerem geodezyjnym [...] o powierzchni 0,0586 ha, dla której prowadzona jest w

Sądzie Rejonowym Wydziale Ksiąg Wieczystych w B. księga wieczysta nr KW [...]

stanowiącą własność Gminy Miejskiej B. zgodnie z projektem biegłego geodety

R.F. oznaczonych na szkicu na k. 208 kolorem zielonym i literami ABCDEFGHIJKL

o powierzchni 183 m2; zasądził od A.P. i L.P. solidarnie tytułem wynagrodzenia za

ustanowiona służebność drogi koniecznej na rzecz Gminy Miejskiej w B. kwotę

1236,06 zł płatną do dnia 31.12.2007 r. i kwotę 96,02 zł płatną do dnia 31.03.2008

r., a następnie od 2009 r. kwoty po 230,47 zł rocznie płatne do dnia 31 marca

każdego roku, z 11% w stosunku rocznym w razie zwłoki w płatności; zobowiązał

każdoczesnych właścicieli nieruchomości obciążonej służebnością drogi koniecznej

w pkt I do nie przeszkadzania w korzystaniu z tej służebności każdoczesnym

właścicielom działki [...]; rozstrzygnął o kosztach postępowania jak w sentencji.

Sąd Rejonowy w uzasadnieniu ustalił, że wnioskodawcy A.P. i L.P. nabyli od

Gminy Miejskiej B. w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 17

czerwca 2002 r. Rep. A nr [...] zabudowaną nieruchomość miejską o powierzchni

911 m2 oznaczona numerem geodezyjnym [...]. Działka ta powstała na skutek

podziału działki nr [...] na podstawie decyzji z 25 czerwca 1999 r. oraz decyzji o

warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Nabyta nieruchomość była

zabudowana starym budynkiem mieszkalnym, który wnioskodawcy postanowili

rozbudować i przekształcić w przychodnię zdrowia. W tym celu wystąpili do

Burmistrza Miasta B. o ustalenie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu

zakupionej nieruchomości. Decyzja z dnia 6 sierpnia 2002 r. Burmistrz Miasta B.

ustalił NZOZ „M.” A.P. w B. warunki zabudowy i zagospodarowania terenu

nieruchomości oznaczonej nr geodezyjnym [...] położonej przy ul. J. oraz nr [....]

stanowiącej ciąg komunikacyjny i nr [...] stanowiącej pas drogowy ul. J. w zakresie

realizacji inwestycji polegającej na przebudowie i rozbudowie istniejącego budynku

mieszkalnego z przeznaczeniem na przychodnię zdrowia o powierzchni użytkowej

400 m2 wraz z przyłączami infrastruktury technicznej. Jak wynikało z punktu

3 podpunktu d przedmiotowej decyzji określającego warunki obsługi w zakresie

komunikacji i infrastruktury technicznej, obsługa komunikacyjna miała odbywać się

od ul. K., a usytuowanie wjazdu miało nastąpić po uzgodnieniu z zarządcą drogi i

ciągu komunikacyjnego. Miejsca parkingowe były przewidziane na działce

inwestora lub do wykorzystania miały być publiczne miejsca parkingowe znajdujące

się w pobliżu inwestycji na warunkach uzgodnionych z zarządcą.

Starostwo Powiatowe w B. decyzja z dnia 29 stycznia 2003 r. zatwierdziło

projekt budowlany i wydało pozwolenia na przebudowę i budowę budynku

mieszkalnego na przychodnie zdrowia i budowę przyłącza kanalizacji sanitarnej.

Decyzja z dnia 23 marca 2004 r. Burmistrz Miasta B. wydał NZOZ „M.” A.P. w B.

warunki zabudowy działki nr [...] położonej przy ul. K. i części działki o nr geod. [...],

stanowiącej pas drogowy ul. K. w zakresie realizacji inwestycji polegającej na

budowie zjazdu utwardzonego wraz z ciągiem komunikacji pieszej o łącznej

szerokości 6 metrów – do nieruchomości nr [...].

Burmistrza Miasta B. decyzją z dnia 19 października 2004 r. wydał

zezwolenie na lokalizacje zjazdu publicznego z ul. K. w stronę nieruchomości

wnioskodawców, ustalając jednocześnie jego warunki i parametry. Następnie

decyzją z dnia 9 stycznia 2002 r. zatwierdził projekt podziału nieruchomości o nr [...]

stanowiącej własność Gminy Miejskiej B. na działki o nr [...] o powierzchni 0,0586

ha i nr 3031/7 o powierzchni 0,0285 ha. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że objęta

wnioskiem nieruchomość stanowi ciąg pieszo jezdny do obsługi działek o nr [...],

[...], [...], stanowiących własność A.M. i G.M. Celem tego podziału było wydzielenie

działki [...], którą zamierzano zbyć na rzecz w/w właścicieli. Natomiast działka [...]

miała pozostać w dotychczasowym użytkowaniu.

Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że działka o nr [...] była przedmiotem

zainteresowania zarówno wnioskodawców, jak i uczestników postępowania A.M. i

G.M. i przez to stała się źródłem konfliktu. Osoby te wielokrotnie zwracały się do

Gminy o jej wykup lub wydzierżawienie, lecz bezskutecznie.

Burmistrz Miasta B. w dniu 24 lutego 2005 r. wydał decyzję, w której

zatwierdził podział działki nr [...] na działki o nr [...] i [...] oraz działki o nr [...] na

działki o nr [...] i [...]. W jej uzasadnieniu podkreślono, że celem podziału jest

wydzielenie dróg wewnętrznych służących jako dojazd do działek o nr [...], [...] i [...].

W dniu 24 sierpnia 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło

nieważność tej decyzji.

Aktem notarialnym z dnia 2 marca 2006 r. na działce oznaczonej nr [...]

działający w imieniu właściciela – Gminy Miejskiej B. – Burmistrz Miasta ustanowił

służebność przejazdu i przechodu ze zjazdem o długości 6 metrów na rzecz

każdoczesnego właściciela działek oznaczonych nr geod. [...], [...] i [...]. Tego

samego dnia Gmina Miejska B. sprzedała małżonkom M. działkę o nr [...], którzy

nabyli ją do majątku wspólnego, przy czym umowa o przeniesienie własności

została zawarta w dniu 13 marca 2006 r. W umowie wskazano, że działka jest

zbywana do poprawienia warunków zagospodarowania nieruchomości przyległej i

nie może być zagospodarowana jako odrębna nieruchomość.

Sąd Rejonowy w oparciu o dokonane w sprawie ustalenia faktyczne uznał,

ze dostęp nieruchomości wnioskodawców do drogi publicznej nie jest odpowiedni.

Podniósł, że wnioskodawcy nabywając przedmiotową nieruchomość od Gminy

Miejskiej B. postanowili zaadaptować znajdujący się na niej budynek na

przychodnię lekarską. W związku z tym wystąpili do stosownych organów

o wydanie niezbędnych decyzji w tym zakresie. Burmistrz Miasta B. wydał decyzje

o

ustaleniu

warunków

zabudowy

i

zagospodarowania

terenu.

Następnie

sporządzono projekt budowlany, który został zatwierdzony i wydano pozwolenie na

przebudowę i budowę istniejącego na nieruchomości obiektu. Sąd Rejonowy

podkreślił, że od samego początku wskazywano, że obsługa komunikacyjna będzie

odbywać się od ul. K. W konsekwencji Burmistrz Miasta B. wydał decyzję o

warunkach zabudowy działki nr [...] i części działki [...]. w zakresie realizacji

inwestycji polegającej na budowie zjazdu utwardzonego wraz z ciągiem

komunikacji pieszej, po czym wydał zezwolenie na lokalizację zjazdu publicznego z

ul. K. w stronę nieruchomości wnioskodawców, ustalając jednocześnie jego warunki

i parametry techniczne. Zdaniem Sądu Rejonowego, wnioskodawcy dokonując

rozbudowania

budynku

i zagospodarowania

terenu

uczynili

to

w

sposób

zakładający swobodny dostęp do nieruchomości od ul. K. po działce [...], bowiem

od samego początku jednoznacznie wynikało, że dojazd miał być od ul. K. Tym

samym trudno jest uznać, że nieodpowiedni dostęp do drogi publicznej jest

wynikiem niewłaściwej zabudowy zamykającej dostęp do części nieruchomości

wnioskodawców. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Gmina Miejska B.

w postępowaniu administracyjnym nie sprzeciwiała się lokalizacji dojazdu do

nieruchomości wnioskodawców od ul. K., o czym świadczy treść kolejno

wydawanych decyzji.

Sąd Rejonowy uznał, że drogę konieczną należy ustanowić według wariantu

pierwszego z opinii biegłego geodety, albowiem jest on zgodny z dotychczasowym

sposobem korzystania z przejazdu. Nadto na działce [...] urządzono już dojazd

przez nawiezienie żwiru, z którego korzysta już A.M., poza tym za ustanowieniem

służebności według tego wariantu opowiedzieli się biegli z zakresu geodezji i

pożarnictwa. Sąd Rejonowy wskazał, że tak ustanowiona służebność nie

spowoduje dodatkowego obciążenia nieruchomości o nr [...], gdyż nieruchomość ta

znajduje się na obszarze wpisanym do rejestru zabytków i niecelowym byłoby

tworzenie nowych dróg. Sąd Rejonowy podzielił pogląd biegłego geodety, że

wariant trzeci jest nieodpowiedni z uwagi na znaczne utrudnienia w dojeździe

wynikające z ukształtowania terenu, bliskości terenu i słupa trakcji elektrycznej.

Przeciwko

wariantowi

drugiemu

przemawiała

okoliczność,

że

zajęta

pod

służebność drogi powierzchnia nieruchomości byłaby prawie dwukrotnie większa

niż w przypadku wariantu pierwszego oraz wymagałaby większych nakładów

finansowych. Sad Rejonowy opowiedział się także przeciwko wariantowi czwartemu

uznając, że tworzenie nowych dróg dojazdowych stanowiłoby dodatkowe,

niecelowe obciążenie działki [...]. Na podstawie art. 145 § 1 k.c. Sąd Rejonowy

zasadził na rzecz właścicieli nieruchomości obciążonej stosowne wynagrodzenie,

wskazując w uzasadnieniu w sposób szczegółowy podstawy dla jego obliczenia.

Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2008 r. oddalił

apelacje uczestników Gminy Miejskiej B. oraz G.M. i A.M., wniesione od

powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że w pełni podziela ocenę

prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji i poczynione w sprawie ustalenia

faktyczne przyjmuje za własne, bowiem znajdują pełne oparcie w ujawnionym

materiale dowodowym.

Sąd Okręgowy uzupełnił postępowanie dowodowe dopuszczając dowód

z opinii biegłego z zakresu geodezji celem ustalenia czy obecnie istniejąca

odległość 3,10 m pomiędzy budynkiem wnioskodawców, a ogrodzeniem z działką

[...] jest następstwem posadowienia budynku niezgodnie z pozwoleniem na budowę

i planem zagospodarowania terenu, czy też następstwem przesunięcia przez

wnioskodawców ogrodzenia w głąb swojej działki względem prawnej granicy z

działką [...] oraz czy przy prawidłowo realizowanej inwestycji możliwe było

zachowanie odległości 3,50 metra pomiędzy budynkiem, a granicą działki [...]. Sąd

Okręgowy dopuścił także dowód z opinii biegłego z zakresu ruchu drogowego na

okoliczność ustalenia czy przy zachowaniu odległości 3,50 m pomiędzy budynkiem

wnioskodawców, a granicą działki [...] możliwe było zorganizowanie tamtędy

dojazdu na obecnie istniejący parking, jak też do śmietnika i kotłowni olejowej z

uwzględnieniem, że z dojazdu korzystałyby zarówno samochody osobowe, karetki

pogotowia, pojazdy do wywozu śmieci i cysterny z olejem opałowym.

Mając na względzie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy

oraz własne ustalenia dokonane w postępowaniu odwoławczym, Sąd Okręgowy

przyjął pogląd Sądu pierwszej instancji, że nieruchomość wnioskodawców

pozbawiona była odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Zdaniem Sądu, nie

można zgodzić się z zarzutami skarżących, że wnioskodawcy na skutek

niewłaściwej zabudowy przez zmniejszenie odległości między rozbudowanym

budynkiem, a granicą z działką [...] zamknęli sobie dostęp do pewnej części

nieruchomości. W ocenie Sądu wnioskodawcom nie można postawić zarzutu, że

w wyniku

zamierzonego

działania

doprowadzili

do

stanu

izolacji

swojej

nieruchomości z drogą publiczną. Od początku realizowania przez nich inwestycji

przebudowania budynku mieszkalnego na przychodnię zdrowia, organy wydające

stosowne decyzje wskazywały, że obsługa komunikacyjna ma być zapewniona od

strony ul. K. Wnioskodawcy działając w zaufaniu do decyzji organów decyzyjnych,

nie przewidywali by dojazd na miejsca parkingowe i na „zaplecze” budynku odbywał

się od strony ul. J., od której to strony nieruchomość ma dostęp do drogi publicznej.

Przeciwnie pozostając w uzasadnionym przekonaniu, że dojazd do działki będzie

zapewniony od ul. K., został zaprojektowany ciąg pieszy do budynku.

Sąd Okręgowy przyjął ponadto, że wnioskodawcy nie mieli możliwości

wykorzystania istniejącego dojazdu do drogi publicznej przez własne grunty oraz,

że wprawdzie podczas przebudowy budynku mieszkalnego nie zachowali oni

między przychodnią lekarska, a granicą działki [...] wymaganej odległości 3,50 m, to

jednak nawet w wypadku zachowaniu wymaganej odległości dojazd od ul.

Jagiellońskiej byłby niemożliwy. Nawet przy zachowaniu szerokości pasa ruchu

3,50 m, zorganizowanie dojazdu na parking możliwe byłoby tylko dla samochodów

osobowych oraz pojazdów pogotowia ratunkowego z nadwoziami specjalistycznie

montowanymi na ich podwoziach. W przypadku specjalistycznych karetek

pogotowia taki wjazd byłby bardzo utrudniony, a wręcz niemożliwy, natomiast wjazd

pojazdów służących do przewozu nieczystości i olejów opałowych byłby

niewykonalny. W konsekwencji zdaniem Sądu nie można przyjąć, że nawet przy

zachowaniu wymaganej odległości budynku od granicy z działką [...] dojazd do

nieruchomości byłby odpowiedni, gdyż mogłyby z niego korzystać w pełnym

zakresie

wyłącznie

określone

kategorie

pojazdów.

Biorąc

pod

uwagę

przeznaczenie nieruchomości oraz jej gospodarcze potrzeby, w których mieści się

także konieczność dojazdu karetek pogotowia o różnej wielkości oraz pojazdów

„obsługujących” budynek umieszczenie wjazdu od ul. J. było by rozwiązaniem nie

realizującym potrzeb przychodni lekarskiej.

Sąd Okręgowy uznając za niezasadny zarzutu naruszenia art. 510 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 626 § 1 k.p.c. stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżących wynik

prowadzonego przez Sąd Rejonowy postępowania o ustanowienie służebności

drogi koniecznej nie wpływał na prawa właściciela nieruchomości o nr 3032,

albowiem ustanowiona służebność nie przebiegała przez jego nieruchomość.

Powyższe orzeczenie zaskarżyli uczestnicy postępowania G.M., A.M. oraz

Gmina Miejska B.

Skarga kasacyjna wniesiona przez uczestników postępowania G.M. i A.M.

oparta została na obu ustawowych podstawach, tj. na podstawie naruszenia prawa

materialnego, w ramach której skarżący zarzucili naruszenie:

- art. 145 § 1 k.c. przez zastosowanie przez sądy obu instancji rozszerzającej

wykładni tegoż artykułu i błędne przyjęcie, że nieruchomość wnioskodawców A.P. i

L.P. nie posiada odpowiedniego dostępu do drogi publicznej;

- art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez jego niezastosowanie

w sprawie i dopuszczenie do ingerencji w cudze prawo własności oraz

dopuszczenie do ustanowienia drogi koniecznej na części ustanowionej już na

rzecz uczestników postępowania identycznej służebności;

- § 12 pkt 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa

z dnia 14.12.1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny

odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 15, poz. 140 ze zm.) oraz § 12 pkt

1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r. w sprawie warunków

technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75,

poz. 690 ze zm.) przez nie zakwestionowanie faktu niezgodnego z prawem

usytuowania

budynku

nieruchomości

wnioskodawców

oznaczonej

nr

posadowionego

geodezyjnym

[...]

i

na

wadliwe

przedmiotowej

przyjęcie,

że

wnioskodawcy nieświadomie doprowadzili do stanu izolacji swojej nieruchomości

z droga publiczna w sytuacji, gdy przepisy rozporządzenia należą do prawa

publicznego i maja charakter bezwzględnie obowiązujący;

oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, których uchybienie miało

istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucając naruszenie:

- art. 510 § 2 k.p.c. w zw. z art. 626 § 1 k.p.c. przez niewskazanie właścicieli

wszystkich nieruchomości przez które mogłaby prowadzić droga i zaniechanie

wezwania do udziału w sprawie właściciela nieruchomości położonej w B. przy ul.

K. oznaczonej nr geodezyjnym 3032 w osobie E.C.;

- art. 233 k.p.c. przez dokonanie przez sądy obu instancji dowolnej oceny dowodów

i wbrew ustaleniom faktycznym, że nieruchomość wnioskodawców posiada

zapewniony

dostęp

do

drogi

publicznej

przeprowadzenie

uzupełniającego

postępowania dowodowego przez Sąd Okręgowy niezgodnie z zasadą art. 145 k.c.

jedynie pod kątem użytkowania budynku wzniesionego przez wnioskodawców.

Zarzucając powyższe uczestnicy postępowania G.M. i A.M. wnieśli o zmianę

zaskarżonego postanowienia przez jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości i oddalenie wniosku o ustanowienie

służebności drogi koniecznej.

Skarga kasacyjna uczestniczki postępowania Gminy Miejskiej B. została

oparta na obu ustawowych podstawach, tj. na podstawie naruszenia przepisów

prawa materialnego:

- art. 145 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zachodzą przesłanki

do ustanowienia służebności drogi koniecznej, a w szczególności, że przedmiotowa

nieruchomość zabudowana przez wnioskodawców ma nieodpowiedni dostęp do

drogi publicznej, nieuwzględnienie przesłanek negatywnych – ograniczenia dostępu

przez działanie wnioskodawcy i możliwości usprawnienia dostępu, przez przyjęcie,

że przepis stanowi podstawę do ustanowienia drogi koniecznej prowadzącej do

parkingu i na zaplecze budynku, oraz przez błędną wykładnię tegoż przepisu

i przyjęcie, że w granicach potrzeb nieruchomości wnioskodawców mieści się

nieskrepowany

ruch

specjalistycznych

pojazdów

służb

ratunkowych

oraz

specjalistycznych pojazdów dostawców, w tym przystosowanych do wywozu

nieczystości i oleju opałowego;

oraz na podstawie naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało istotny

wpływ na wynik sprawy:

- art. 233 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych

ustaleń i właściwej oceny dowodów, a w konsekwencji przyjęcie, iż nieruchomość

wnioskodawców nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, pominięcie

okoliczności, że wnioskodawcy zabudowując nieruchomość usytuowali budynek

nieprawidłowo, oraz przyjęcie, iż istniejący dostęp nie może zostać usprawniony.

Zarzucając

powyższe

skarżąca

wniosła

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia Sądu Okręgowego w B. w całości oraz o przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 626 § 1 k.p.c. przewiduje obowiązek wskazania we wniosku właścicieli

wszystkich

nieruchomości,

przez

które

mogłaby

prowadzić

droga,

aby

nieruchomość wnioskodawcy miała odpowiedni dostęp do drogi publicznej. W ten,

pośredni sposób ustawa określa krąg uczestników postępowania nieprocesowego

w sprawach o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Wymienionego warunku

nie spełnia wskazany w skardze kasacyjnej właściciel nieruchomości położonej

przy ul.

K., oznaczonej numerem geodezyjnym [...], która nie graniczy z

nieruchomością wnioskodawcy. Dlatego jego pominięcie a w konsekwencji nie

wezwanie do udziału w sprawienie w charakterze uczestnika postępowania nie

naruszyło tego przepisu jak również art. 510 § 2 k.p.c.

Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., w postępowaniu

kasacyjnym nie może być brany pod uwagę zarzut naruszenia art. 233 k.p.c.,

usprawiedliwiany dowolną oceną materiału dowodowego. Już tylko z tej przyczyny

nie zasługują na uwzględnienie tak sformułowane zarzuty obu skarg kasacyjnych.

Wobec bezzasadności zarzutów dotyczących przepisów postępowania, Sąd

Najwyższy

jest

związany

ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego orzeczenia.

Zgodnie z art. 145 k.c., przesłanką roszczenia o ustanowienie dla

nieruchomości służebności drogi koniecznej jest brak odpowiedniego dostępu do

drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich.

Hipoteza tej normy prawnej obejmuje zarówno jednoznaczną sytuację, kiedy

nieruchomość nie ma żadnego dostępu do drogi publicznej jak i bardziej

elastyczną, kiedy ten dostęp nie jest odpowiedni. Jak podkreśla się w literaturze

i orzecznictwie ustalenie, czy dostęp jest

„odpowiedni” zależy od konkretnego

stanu faktycznego i jego oceny przez sąd.

Poczynione dotychczas ustalenia faktyczne pozwalają przyjąć – tak jak zrobił sąd

drugiej instancji –, że zostały spełnione przesłanki ustanowienia służebności drogi

koniecznej zaś uwzględnienie wniosku nie tylko nie narusza art. 145 k.c. ale także

nie jest sprzeczne ze standardami konstytucyjnymi, przytoczonych w skardze

kasacyjnej uczestników G.M. i A.M. W związku z zarzutem naruszenia art. 64 ust.

Konstytucji RP należy wskazać, że art. 145 k.c. jest jednym z ustawowych wyjątków

dopuszczających ingerowanie w cudze prawo własności. Jako instytucja wyjątkowa

może być stosowana tylko przy spełnieniu określonych w ustawie wymagań i tylko

na tym może polegać respektowanie konstytucyjnej zasady ochrony własności.

Wytyczona przez sąd droga biegnie przez nieruchomość należącą do innego

uczestnika a korzystanie z jej części przez wymienionych uczestników także w

ramach służebności drogowej nie może pozbawić innych właścicieli odpowiedniego

dostępu do ich nieruchomości.

Jak wskazał sąd drugiej instancji, nawet przy zachowaniu wymaganej

odległości pomiędzy budynkiem przychodni a granicą działki [...], dojazd od ul. J.

byłby nadal niemożliwy. Wniosek ten wynika z analizy opinii biegłych powołanych w

drugiej instancji. Z tego względu posadowienie budynku przychodni z odstępem w

stosunku do założeń projektu i z pozwoleniem na budowę przy jednoczesnym

pobudowaniu ogrodzenia na działce sąsiedniej niezgodnie z przebiegiem granicy

ewidencyjnej, nie mają wpływu na zastosowanie art. 145 k.c.

Przez normatywnie określoną cechę dojazdu jako „odpowiedni” rozumie się taki

dostęp, który pozwala właścicielowi korzystać z nieruchomości zgodnie z jej

przeznaczeniem i właściwościami (por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia

14 września 2000 r. V CKN 1306/00, nie publ.). Ocena ta należy do sądu, który

w pierwszej kolejności powinien ustalić jakie są potrzeby nieruchomości izolowanej

w zakresie odpowiedniego dojazdu do drogi publicznej, ze względu na jej

przeznaczenie oraz jej społeczno gospodarcze wykorzystanie. Według tych

ustaleń, w ramach potrzeb nieruchomości, na której usytuowana jest przychodnia

lekarska, niezbędny jest dojazd karetek pogotowia o różnej wielkości oraz dojazd

pojazdów „obsługujących” budynek. Ustanowienie drogi koniecznej w rozmiarach

umożliwiających

przejazd

drogą

samochodów

ciężarowych

jest

w

tych

okolicznościach usprawiedliwione potrzebami nieruchomości władnącej. Zważyć

jednocześnie należy, że prawidłowe, zwykłe korzystanie z przedmiotowej

nieruchomości pod względem dostępu do drogi publicznej wymaga nie tylko

dostępu do budynku przychodni od jego frontowej części, ale także do tej części

nieruchomości, która stanowi jego zaplecze (por. postanowienie Sądu najwyższego

z dnia 30 listopada 2007 r., IV CSK 276/07, nie publ.).

Są i inne przyczyny przemawiające za zastosowaniem instytucji drogi

koniecznej w stanie faktycznym sprawy i to w sposób przyjęty w orzeczeniu.

Od początku realizacji przez wnioskodawców inwestycji polegającej na

przebudowie budynku mieszkalnego i adaptacji go na przychodnię lekarską, byli

utwierdzani w przekonaniu, że obsługa komunikacyjna z nieruchomością będzie

zapewniona od ulicy K. Wskazują na to decyzje administracyjne wydawane przez

Burmistrza Miasta B. towarzyszące inwestycji. Istotne przy tym jest, że wskazywany

w decyzjach administracyjnych dojazd do nieruchomości wnioskodawców miał być

realizowany po gruncie należącym do Gminy B. Te okoliczności, jak i opinia o

braku konsekwencji dla organizacji wjazdu od ulicy J. zachowania odpowiedniego

odstępu budynku od granicy nieruchomości sąsiedniej skłaniają do uznania, że

brak odpowiedniego dostępu do nieruchomości nie jest skutkiem niewłaściwej

zabudowy nieruchomości i autonomicznej woli właściciela nieruchomości. Nie ma

zatem podstaw do odmowy ustanowienia służebności drogowej z tej przyczyny

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1974 r., III CRN 125/74,

OSNC 2000, z. 2, poz. 34 oraz podtrzymujące ten kierunek wykładni postanowienia

z dnia 18 września 1998 r., III CKN 609/97, OSNC 1999 z. 3, poz. 55; z dnia 5

listopada 1998 r., I CKN 878/97, nie publ.; z dnia 9 lutego 2001 r., III CKN 274/00,

nie publ.).

Jak trafnie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

7 listopada 2003 r. (V CK 396/02, nie publ.) o istnieniu przesłanki odpowiedniego

dostępu w rozumieniu art. 145 § 1 k.c. rozstrzygające są z jednej strony

uzasadnione potrzeby nieruchomości potrzebującej drogi i w następstwie ich

zaspokojenia

wynikające

korzyści

z

drugiej

zaś

strata

spowodowana

ustanowieniem służebności. Zaskarżone orzeczenie spełnia te wymagania.

Uwzględnić bowiem należy, że wykonywanie służebności zostało ograniczone

w znacznej części do już istniejącego dojazdu do innych nieruchomości.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

oddalił w całości obie skargi kasacyjne orzekając o kosztach wg zasady z art. 520

§ 1 k.p.c.