Supreme Court allows compulsory mortgage registration on multiple tax titles by quashing lower court's procedural error.

Sygn. akt IV CSK 392/10

POSTANOWIENIE

Dnia 25 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

w M.

przy uczestnictwie Piotra M.

o wpis,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 17 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 5 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu pozostawiając

temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Skarb Państwa Skarbu Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w M.

wniósł o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na kwotę 57673,87 zł z tytułu

podatku od towarów i usług, załączając do wniosku dwa tytuły wykonawcze.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. oddalił wniosek, a

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 5 listopada 2009 r. apelację. U podłoża tych

rozstrzygnięć legł pogląd, że wskazane tytuły wykonawcze nie mogą stanowić

podstawy wpisu hipoteki przymusowej, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że

dołączone do wniosku tytuły zostały doręczone zobowiązanemu, a tym samym brak

podstaw do ustalenia, że stwierdzony tymi tytułami obowiązek jest wymagalny.

Ponadto, zgodnie z

art. 109 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (t. jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej

jako u.k.w.h.) oraz art. 34 § 1 i art. 35 § 1, 2 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. ordynacja podatkowa (t. jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 60, poz. 85 ze zm. – dalej

jako ordynacja podatkowa), podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest tytuł

wykonawczy, a co za tym idzie jeden tytuł wykonawczy może stanowić podstawę

wpisu tylko jednej hipoteki. Niedopuszczalne jest tym samym, łączenie kilku tytułów

wykonawczych jako podstawy wpisu jednej hipoteki.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego –

oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 109

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, art. 34 § 1 i art. 35

§ 1, 2 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacji podatkowej, a także

art. 6268 §2 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego postanowienia oraz przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 109 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel,

którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym

w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu

uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika.

Zgodnie z art. 26 § 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji ((t. jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968) tytuł

wykonawczy sporządza wierzyciel według ustalonego wzoru. Treść tytułu

wykonawczego

reguluje

art.

ustawy

o

postępowaniu

egzekucyjnym

w administracji, przy czym w myśl § 1 pkt 3 tego artykułu tytuł ten powinien

zawierać stwierdzenie, że podlegający

egzekucji obowiązek jest wymagalny.

Stosownie zaś do art. 27 § 1 pkt. 10 tej ustawy organ egzekucyjny opatruje tytuł

wykonawczy klauzulą o skierowaniu do egzekucji administracyjnej.

W sprawie wskazane wymogi zostały spełnione. Przedłożone tytuły

wykonawcze wierzyciel sporządził według wymaganego wzoru określonego

w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie

wykonania niektórych przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(t. jedn. Dz. U. 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Formularz wzoru zawiera

klauzulę, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest wymagalny oraz klauzulę

o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej. Tym samym

wierzyciel opatrując podpisem i pieczęcią dołączone tytuły wykonawcze, stwierdził

jednoznacznie, że obowiązek objęty tymi tytułami jest wymagalny. Z kolei organ

egzekucyjny opatrując te tytuły podpisem i pieczęcią stwierdził, iż zostały one

skierowane do egzekucji administracyjnej. Żądanie dodatkowych dowodów

wymagalności obowiązku objętego tymi tytułami, w szczególności dowodu

doręczenia ich zobowiązanemu,

nie znajduje uzasadnienia w art. 109 ust. 1

u.k.w.h., art. 35 §2 pkt. 2 Ordynacji podatkowej ani też w art. 27 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Słusznie zatem

skarżący zarzucił błędną wykładnię art. 35 § 2 pkt 2

Ordynacji podatkowej w zw. z art. 27 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu

egzekucyjnym

ustanowienia hipoteki

w

przymusowej

administracji

od

przedłożenia

przez

warunkowanie

dowodu

doręczenia

zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Z mocy art. 35 § 1 i § 2 pkt 2

Ordynacji podatkowej hipoteka przymusowa powstaje co do zasady przez

dokonanie wpisu do księgi wieczystej, którego podstawą jest m.in. tytuł

wykonawczy,

którego

niezbędne

elementy,

podlegające

wieczystoksięgowego, określają przepisy art. 27 ustawy

badaniu

sądu

o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji. Jeżeli więc do wniosku o wpis hipoteki przymusowej

z tytułu podatku od towarów i usług skarżący dołączył tytuł wykonawczy

spełniający

wymogi

określone

powołanym

ostatnio

przepisem,

to

sąd

wieczystoksięgowy powinien na podstawie art. 35 § 3 Ordynacji podatkowej ocenić

zasadność tego wniosku pod kątem innych obowiązujących przepisów i dokonać

wpisu hipoteki przymusowej, bez badania, czy doszło do wszczęcia postępowania

egzekucyjnego

w

następstwie

doręczenia

zobowiązanemu

odpisu

tytułu

wykonawczego, gdyż ostatnio wymieniona przesłanka nie wynika z żadnego

z powołanych przez Sądy niższej instancji przepisów.

Trafny w tych okolicznościach okazał się zarzut naruszenia art. 626 8 § 2

k.p.c., wyznaczającego granice kognicji sądu wieczystoksięgowego, ponieważ

skuteczność doręczenia tytułu wykonawczego jako elementu oceny prawidłowości

trybu procedowania w postępowaniu administracyjnym nie podlega badaniu przez

Sąd wieczystoksięgowy. Nie podlegają kognicji sądu wieczystoksięgowego inne

okoliczności aniżeli te, które dotyczą wniosku, dołączonych do niego dokumentów

i treści księgi wieczystej. Poza zakres jego kognicji natomiast wykracza badanie

prawidłowości trybu prowadzenia postępowania administracyjnego i merytorycznej

treści tytułu wykonawczego. Wynikający z art. 6268 § 2 k.p.c. obowiązek sądu

wieczystoksięgowego badania m.in. zawartości tytułu wykonawczego (w tym m.in.

klauzuli stwierdzającej wymagalność określonego nim obowiązku) nie może być

utożsamiany

z

badaniem

prawidłowości

przeprowadzenia

postępowania

administracyjnego, w którym tytuł ten został wydany. Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym w tej sprawie nie podziela wcześniejszego stanowiska wyrażonego

w tym zakresie w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1998 r., II CKN

782/97 (nie publ.). Przychyla się natomiast do stanowiska wyrażonego odnośnie tej

kwestii w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 20011 r., IV CSK

349/10 (nie publ.).

Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 109 ust. 1 u.k.w.h., gdyż Sąd

odwoławczy na gruncie tego przepisu wyraził błędny pogląd, że niedopuszczalne

jest łączenie kilku tytułów wykonawczych jako podstawy wpisu jednej hipoteki.

Przepis art. 109 ust. 1 u.k.w.h. nie wprowadza, wbrew temu poglądowi, zasady, że

jedna hipoteka przymusowa może być ustanowiona tylko na podstawie jednego

tytułu wykonawczego, a istnienie kilku tytułów wykonawczych musi prowadzić do

konieczności

ustanowienia

kilku

hipotek.

Powołany

przepis

nie

stoi

na

przeszkodzie ustanowieniu na wniosek wierzyciela, na podstawie kilku tytułów

wykonawczych obejmujących jeden rodzaj długów powstałych w kolejnych

okresach

płatności,

jednej

hipoteki

przymusowej

w

kwocie

wynikającej

z zsumowania kwot objętych tymi tytułami. Nie narusza to w niczym ani interesów

dłużnika hipotecznego ani wierzyciela hipotecznego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt II CK 421/03, nie publ.). Judykatura

kontynuuje ten kierunek orzecznictwa uznając go za zasadny i wskazując nadto na

argument, że ustanawianie w takiej sytuacji kilku hipotek odrębnie na podstawie

każdego z tytułów wykonawczych byłoby nieracjonalne i niecelowe, albowiem

prowadziłoby do tego samego skutku przy zbędnym i uciążliwym zwiększeniu liczby

koniecznych czynności biurowych i liczby spraw sądowych oraz wzrostu kosztów

postępowania (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2009 r., IV CSK 224/09, nie

publ. oraz z dnia 10 lutego 20011 r., IV CSK 349/10 nie publ. ).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

398 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.