IV CSK 384/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 384/18 POSTANOWIENIE Dnia 6 marca 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Zawada w sprawie z powództwa T. F.‎przeciwko […] "B." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w restrukturyzacji w O.‎przy udziale nadzorcy sądowego M. G.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 marca 2019 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 29 grudnia 2017 r., sygn. akt I ACa […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Tak ujęta instytucja tzw. przedsądu jest zgodna z normami konstytucyjnymi, a także ze sformułowanymi przez Radę Europy zaleceniami dopuszczającymi wprowadzenie środków eliminujących dostęp do sądu najwyższego szczebla.Sąd Apelacyjny uznając w zaskarżonym wyroku z dnia 29 grudnia 2017 r. za zasadne żądanie powoda wobec strony pozwanej o zapłatę kwoty 371.710,92 zł z ustawowymi odsetkami tytułem wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane na zlecenie strony pozwanej w charakterze jej podwykonawcy wyjaśnił, że uwzględnieniu powództwa nie stało na przeszkodzie to, że umowa strony pozwanej z powodem jako podwykonawcą nie była zawarta w formie pisemnej, gdyż rygor nieważności zastrzeżony w art. 6471 § 4 k.c. (w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r.) odnosi się tylko do stosunku pomiędzy inwestorem a podwykonawcą.

Oprócz tego Sąd Apelacyjny zaznaczył, że nawet ewentualna nieważność łączącej strony umowy nie czyniła bezzasadnym żądania powoda, gdyż zgromadzone w sprawie dowody pozwalały uwzględnić to żądanie także na podstawie art. 405 i nast. k.c. Strona pozwana zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi Sądu Apelacyjnego naruszenie art. 379 pkt 5 k.p.c., art. 224 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 381 k.p.c. w zw. z art. 5 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 496 k.p.c. w zw. z art. 485 § 1 i § 2a k.p.c., art. 386 § 1 k.p.c., art. 6471 § 2 k.c. w zw. z art. 6471 § 4 k.c. i art. 73 § 1 k.c. w różnych układach i powiązaniach.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona pozwana powołała się na przesłanki, o których mowa w art. 3989 § 1 pkt 2, 3 i 4 k.p.c. Wskazała, że na etapie postępowania apelacyjnego doszło do istotnego naruszenia przepisów procesowych, co skutkowało pozbawieniem jej realnej możności obrony swych praw.W ocenie strony pozwanej w sprawie występuje także potrzeba wykładni art. 6471 § 2 i § 4 k.c. (w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r.) w kontekście tego, czy niezachowanie formy pisemnej wymaganej dla umowy o roboty budowlane zawieranej pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą skutkuje nieważnością tej umowy.

Strona pozwana podniosła także, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na brak podstaw do utrzymania w mocy nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut nieważności postępowania apelacyjnego nie znajduje potwierdzenia. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przewidziane w art. 379 pkt 5 k.p.c. pozbawienie strony możności obrony jej praw polega na tym, że strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub uchybień strony przeciwnej nie brała udziału w całym postępowaniu lub jego znacznej części, a skutki tych wadliwości i uchybień nie mogły być usunięte na następnej rozprawie przed wydaniem wyroku w danej instancji.

Chodzi zatem o rzeczywiste pozbawienie możności obrony, którego skutkiem było niedziałanie strony w postępowaniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 350/16, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 590/17), a w sprawie taka sytuacja niewątpliwie nie wystąpiła. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów) zależy od wykazania, że treść wskazanych w skardze przepisów prawa nie została dostatecznie wyjaśniona w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany dotychczasowej wykładni tych przepisów, a przy tym dokonanie postulowanej wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, i 8 lipca 2009 r., I CSK 11/09).

Niewątpliwie zastrzeżony w art. 6471 § 4 k.c. w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r. dla umowy między wykonawcą a podwykonawcą wymóg formy pisemnej pod rygorem nieważności wywoływał istotne problemy, i za wysoce dyskusyjną mogła być uznana także próba rozwiązania tych problemów przez wykładnię zawartą w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2015 r., I Aca 208/51, do której nawiązał Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku. Mimo to nie ma podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej strony pozwanej do rozpoznania ze względu na wskazaną przez nią w skardze potrzebę wykładni art. 6471 § 2 i § 4 k.c. Są dwie tego przyczyny.

Artykuł 6471 § 4 k.c. w brzmieniu stwarzającym wspomniane istotne problemy już nie obowiązuje, a ponadto, nie tylko on został powołany jako podstawa rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Apelacyjny. Zgromadzone w sprawie dowody pozwalały uwzględnić dochodzone roszczenie także na podstawie art. 405 i nast. k.c. Wybór i zastosowanie właściwej podstawy prawnej rozstrzygnięcia - tj. adekwatnej do zgłoszonego przez powoda żądania i przytoczonych przez niego na poparcie tego żądania faktów - należy do sądu. W świetle art. 187 § 1 k.p.c. i art. 321 § 1 k.p.c. nie ulega wątpliwości, że powód nie ma obowiązku powoływania podstawy prawnej swego żądania (da mihi factum, dabo tibi ius), a jeśli to uczyni to sąd nie jest związany powołaną podstawą prawną (iura novit curia).

Przyjęcie przez sąd innej podstawy prawnej niż wskazana przez powoda nie stanowi wyjścia poza granice żądania i nie narusza art. 321 § 1 k.p.c. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2013 r., V CSK 181/12, 27 kwietnia 2016 r., II CSK 324/15, i 8 września 2016 r., II CSK 750/150. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., dotyczącym przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, chodzi o łatwo dostrzegalne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy uchybienia przepisom prawa. Według utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa albo wydane zostało w wyniku dostrzegalnej w sposób pewny i niewątpliwy bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2011 r., I PK 237/10, 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, 24 lutego 2012 r., V CSK 225/11, 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15).

Przytoczone okoliczności powinny jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CZ 89/2005, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 2004/06, i z dnia 24 lutego 2006 r., IV CSK 8/06).Skarżący nie przedstawił przekonujących argumentów świadczących o występowaniu w sprawie tak rozumianej oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zgodnie z art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265). jw