IV CSK 383/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 383/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wojciech Katner (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Specjalistycznego Zakładu

Opieki Zdrowotnej w L.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w Warszawie o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 19 stycznia 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 26 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w G. zasądził

od pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia –Oddziału Wojewódzkiego w G. na

rzecz Samodzielnego Publicznego Specjalistycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w

L. kwotę 5 179 340,64 złotych z ustawowymi odsetkami, umorzył postępowanie w

zakresie cofniętego powództwa i oddalił je w pozostałej części z rozstrzygnięciem

o kosztach postępowania. Uwzględnienie powództwa w części zostało oparte na

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm. – dalej jako „ustawa”) oraz na treści art.

56 k.c. z uwagi na to, że umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych zawarte na

lata 2001 i 2002 stanowiły podstawę roszczeń samodzielnych zakładów opieki

zdrowotnej do zapłaty środków niezbędnych do pokrycia kosztów realizacji

obowiązku wypłaty świadczeń wprowadzonych przez art. 4a ustawy. Według Sądu

Okręgowego powołany przepis wywarł skutki na przyszłość i miał zastosowanie

do zwrotu kosztów wypłat świadczeń dokonywanych w latach późniejszych.

W wyniku apelacji wniesionej przez pozwanego, Sąd Apelacyjny wyrokiem z

dnia 19 stycznia 2012 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo. W

uzasadnieniu Sąd drugiej instancji wskazał na trafny zarzut pozwanego co do

naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 4a ust. 1 i 2 ustawy, a w konsekwencji

wadliwe zastosowanie tego przepisu w związku z art. 56 k.c. w kolejnych latach,

poczynając od 1 stycznia 2003 r., zarówno do pracowników zatrudnionych w

grudniu 2000 r., jak i w okresie późniejszym. Powołując się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie sygn. akt K 43/01 oraz na

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r. sygn.

akt III CZP 130/05, a także na inne orzeczenia Sądu Najwyższego, Sąd Apelacyjny

uznał,

że

art.

4a

ustawy

odnosi

się

jedynie

do wzrostu

wynagrodzeń

pracowniczych jedynie w latach 2001 i 2002 r.

W

skardze

kasacyjnej

strona

powodowa

zarzuciła

wyrokowi

Sądu

Apelacyjnego naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4a ust. 1 i 2 ustawy oraz art.

56 k.c. poprzez przyjęcie, że art. 4a ust. 1 i 2 ustawy w związku z art. 56 k.c. nie

może

stanowić

wynagrodzenia

podstawy

pracowników

roszczenia

o

samodzielnego

zwrot

kosztów

publicznego

zwiększonego

zakładu

opieki

zdrowotnej za czas po 31 grudnia 2002 r., zarówno wobec pracowników

zatrudnionych przed 1 stycznia 2001 r., a pozostających w stosunku pracy dnia

1 stycznia 2001 r., jak też pracowników zatrudnionych po 31 grudnia 2000 r.; art. 5

k.c.

poprzez

przyjęcie,

że

w

niniejszej

sprawie

nie

było

podstaw

do nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczeń, ze względu na sprzeczność

tego zarzutu z zasadami współżycia społecznego, takimi jak zasady lojalności

wobec kontrahenta i uczciwości w stosunkach cywilnoprawnych. Skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowym problemem wymagającym wyjaśnienia w toku rozpoznania

sprawy było pytanie o czasowe skutki nowelizacji ustawy (dokonanej ustawą z dnia

22 grudnia 2000 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy

o zakładach opieki zdrowotnej, Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45, zwanej „ustawą

203”) - a w szczególności: o możliwość uznania, że wynikający z niej obowiązek

zwiększania wynagrodzenia obejmował także okres po 31 grudnia 2002 r. Wniosek

ten stanowiłby kluczowy argument za zasadnością powództwa, pozwalałby bowiem

na odniesienie do sprawy poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale

składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (OSNC 2006,

nr 11, poz. 177). W orzeczeniu tym przyjęto, że na podstawie art. 4a ustawy

w związku z art. 56 k.c. samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej może

dochodzić

od

Narodowego

Funduszu

Zdrowia

kosztów

zwiększonego

wynagrodzenia pracowników, o ile ich pokrycie przez ten zakład nie było możliwe

w ramach prawidłowego gospodarowania środkami uzyskanymi na podstawie

umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych.

Nie ulega wątpliwości, że celem art. 4a ustawy było włączenie sposobu

kształtowania wynagrodzeń w samodzielnych publicznych zakładach opieki

zdrowotnej w ramy trybu negocjacyjnego. Z tej perspektywy art. 4a ustawy miał

charakter

przejściowy

(dostosowawczy),

pozwalając

na

szybszy

przyrost

wynagrodzeń w samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej, w których

przeciętne miesięczne wynagrodzenie było niższe od przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. Jego stosowanie

obejmowało wyłącznie rok 2001 (ust. 1) oraz rok 2002 (ust. 2). Od 1 stycznia

2003 r. przepis ten nie stanowił zatem dalszej podstawy obligatoryjnego przyrostu

wynagrodzeń, podlegających kształtowaniu w oparciu o ogólne mechanizmy

negocjacyjnego ustalania wysokości wynagrodzeń. Taki cel i czasowe ramy

działania tego przepisu zostały zadeklarowane jednoznacznie w uzasadnieniu

projektu ustawy nowelizującej z dnia 22 grudnia 2000 r. (Sejm RP III kadencji, druk

sejmowy nr 2482) oraz potwierdzone w konsekwentnym orzecznictwie Sądu

Najwyższego (tak m.in. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia

8 grudnia 2004 r., I PZP 8/04, OSNP 2005, nr 8, poz. 105, w uchwale z dnia

20 maja 2004 r., II PZP 7/04, OSNP 2004, nr 19, poz. 327 oraz w wyroku z dnia

11 lutego 2010, I PK 182/09, LEX nr 583745).

Przejściowy charakter art. 4a ustawy nie oznacza oczywiście, by po

31 grudnia 2002 r. wysokość wynagrodzenia powracała do poziomu sprzed

dokonania podwyższenia wynikającego z tego przepisu. Skutki tej regulacji

rozumieć należy jednak w ten sposób, że dokonany na ich podstawie przyrost

wynagrodzenia - mający wprawdzie charakter jednorazowy - pozostał stałym

składnikiem wynagrodzenia. Jego wysokość od 1 stycznia 2003 r. mogła podlegać

jednak

zmianom,

zgodnie

z

ogólnymi

regułami

kształtowania

wysokości

wynagrodzeń (zob. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 maja 2004 r., II PZP 7/04,

OSNP 2004, nr 19, poz. 327). Taki sposób odczytania tego przepisu ściśle

odpowiada jego celowi - którym było jedynie stworzenie punktu wyjścia

do kształtowania wynagrodzeń w trybie negocjacyjnym, nie zaś wprowadzenie

sztywnej granicy ich wysokości.

Z tych powodów sformułowany przez skarżącego zarzut naruszenia art. 4a

ustawy ocenić należy jako nieuzasadniony. Zasadnicza część argumentacji

przytoczonej na jego poparcie opiera się na błędnym odczytaniu poglądu Sądu

Najwyższego w powołanych wyżej orzeczeniach. Stwierdzenie to, nieprawidłowo

odczytane przez skarżącego, wskazywało jedynie, że skutki stosowania art. 4a

ustawy – mimo przejściowego charakteru tego przepisu – są trwałe (a zatem,

że od 1 stycznia 2003 r. kwoty przyznane pracownikom pozostają składnikiem ich

wynagrodzenia). Wbrew twierdzeniu skarżącego, wniosek, zgodnie z którym od

1 stycznia 2003 r. kwoty przyznane na podstawie art. 4a ustawy stanowią składnik

wynagrodzenia pracowników nie oznacza bez wątpienia, by status prawny tej

części wynagrodzenia pozostawał niezmieniony zarówno przed 31 grudnia 2002 r.

jak i po tym dniu. O ile w pierwszym z tych okresów, wzrost wynagrodzenia miał

charakter obligatoryjny, wynikając z dyspozycji przepisu prawa, o tyle po 1 stycznia

2003 r. kwoty, które weszły w skład wynagrodzenia wskutek jego przyrostu, stały

się jego zwykłym składnikiem, podlegającym kształtowaniu w trybie negocjacyjnym.

Podstawowym założeniem koncepcji przyjętej przez Sąd Najwyższy

w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (OSNC

2006, nr 11, poz. 177) było dążenie do zniwelowania finansowych skutków, jakie

dla samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej pociągnęła za sobą

ingerencja ustawodawcy w wysokość przyznawanych przez nie wynagrodzeń.

Kluczowe znacznie z tej perspektywy miał obligatoryjny charakter wzrostu

wynagrodzeń, który dotyczył wszystkich samodzielnych publicznych zakładów

opiekli zdrowotnej, niezależnie od ich kondycji ekonomicznej – a równocześnie,

bez wyraźnego wskazania w ustawie źródła środków finansowych koniecznych

do wykonania tego obowiązku. Ponieważ po 31 grudnia 2002 r. konieczność

utrzymania

wynagrodzenia

na

zwiększonym

poziomie

utraciła

charakter

obligatoryjny w tym sensie, że wysokość wynagrodzenia mogła być kształtowana

w trybie negocjacyjnym, roszczenie w stosunku do Narodowego Funduszu

Zdrowia, którego istnienie potwierdził Sąd Najwyższy, straciło uzasadnienie.

Ponadto, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 2006 r.,

III CZP 130/05 (OSNC 2006, nr 11, poz. 177) ramy czasowe tego roszczenia

zostały dość wyraźnie zawężone przez sam Sąd Najwyższy do lat 2001 - 2002.

Wniosek co do braku roszczenia o zwrot kosztów wypłaty wynagrodzeń

za okres po 31 grudnia 2002 r. czyni bezprzedmiotowym rozważanie kwestii

przedawnienia tego roszczenia w okolicznościach sprawy, a zwłaszcza możliwości

nadużycia zarzutu przedawnienia. Sprawia to, że niemożliwa jest ocena drugiego

z zarzutów skargi kasacyjnej, związanego z niezastosowaniem art. 5 k.c. Zarzut

przedawnienia – i jego ewentualne nadużycie – nie mogą być bowiem rozważane

na gruncie roszczenia, które nie istnieje.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 14 k.p.c. orzeczono

jak na wstępie.

es