IV CSK 375/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 375/10

POSTANOWIENIE

Dnia 7 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B. Spółki z o.o. Spółki Komandytowej

przy uczestnictwie G. i J. N.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego […]

z dnia 30 grudnia 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy

oddalił apelację uczestniczki postępowania G. N. od postanowienia Sądu pierwszej

instancji utrzymującego w mocy dokonany przez referendarza sądowego na

wniosek B. sp. z o.o.- sp. komandyt. wpis do księgi wieczystej Kw Nr /.../

prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własność uczestniczki: w dziale III

wzmianki

o wszczęciu

egzekucji

przeciwko

uczestnikowi

J. N.,

mężowi

uczestniczki i w dziale IV hipoteki przymusowej zwykłej w wysokości 13 808,84 zł.

na podstawie wyroku sądowego zasądzającego tę kwotę od J. N. na rzecz

wnioskodawczyni.

Sądy ustaliły między innymi, że przedmiotowa księga wieczysta jest

prowadzona dla zabudowanej nieruchomości, która stanowiła wspólność ustawową

małżonków G. i J. N. W wyniku podziału majątku wspólnego dokonanego umową z

dnia 11 sierpnia 2003 r. nieruchomość tę nabyła uczestniczka postępowania G.N.,

która figuruje w dziale II księgi wieczystej jako właścicielka. Powyższa umowa

o podziale majątku wspólnego została wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 24

kwietnia 2008 r. w sprawie II Ca …/08 uznana za bezskuteczną wobec wierzycielki

BI. sp. z o.o. - sp. komandyt w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, do

wysokości wierzytelności w kwocie 13 809,84 zł. wynikającej z wyroku Sądu

Rejonowego z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie I C …/02.

Wierzycielka przedstawiła tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi J. N.,

natomiast nie jest potrzebne, zdaniem Sądów obu instancji, posiadanie przez nią

tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko małżonce dłużnika uczestniczce G.

N. Zgodnie bowiem z art. 532 k.c., stanowiącym podstawę dochodzenia przez

wierzyciela zaspokojenia z majątku osoby trzeciej w wyniku uwzględnienia skargi

pauliańskiej, wierzyciel może jedynie z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby

trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotu majątkowego, który wskutek

czynności uznanej za bezskuteczną wyszedł z majątku dłużnika. Dokonana przez

małżonków N. czynność prawna podziału ich majątku wspólnego jest ważna i

skuteczna

wobec

wszystkich

innych

podmiotów

i

przeniosła

własność

nieruchomości na uczestniczkę, a wyrok z dnia 24 kwietnia 2008 r. uwzględniający

powództwo wierzyciela wytoczone na podstawie art. 527 k.c. nie spowodował

„powrotu” nieruchomości do majątku wspólnego małżonków. Nie ma zatem

podstaw do nadawania tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko J. N.

klauzuli wykonalności przeciwko jego małżonce.

Z tych względów Sądy obu instancji uznały za uzasadnione wnioski o wpis

stwierdzając, że załączone do nich dokumenty w postaci tytułu wykonawczego

przeciwko dłużnikowi oraz wyroku uwzględniającego skargę pauliańską, stanowią

wystarczającą podstawę obu wpisów.

W

skardze

kasacyjnej

opartej

na

obu

podstawach

uczestniczka

postępowania w ramach pierwszej podstawy zarzuciła naruszenie art. 531 w zw. z

art. 532 k.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że skutek uznania za

bezskuteczną

umowy

o

podziale

majątku

wspólnego

w

odniesieniu

do

nieruchomości rozciąga się na całą przedmiotową nieruchomość, podczas gdy

dłużnik w tej umowie wyzbył się tylko swojego udziału w nieruchomości i jedynie na

tym udziale może być wpisana hipoteka zabezpieczająca jego dług oraz wzmianka

o wszczęciu egzekucji.

W ramach podstawy procesowej zarzuciła naruszenie art. 924 k.p.c. w zw.

z art. 16 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

(j.t: Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.- dalej: „u.k.w.h.”) przez utrzymanie

w mocy zaskarżonych wpisów dokonanych na podstawie wyroków: Sądu

Rejonowego z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie I C …/02 i Sądu Okręgowego z

dnia 24 kwietnia 2008 r. w sprawie II Ca …/08.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6268 § 1 i 2 k.p.c. Sąd dokonuje wpisu do księgi wieczystej na

wniosek i w jego granicach a rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie treść

i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi

wieczystej. Jeżeli podstawę wniosku stanowi prawomocny wyrok Sądu, Sąd

wieczystoksięgowy, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., jest nim związany, jednakże musi

brać także pod uwagę przewidziane w ustawie skutki, jakie wyrok ten wywołuje.

W rozpoznawanej sprawie, w której wniosek o wpis wzmianki o wszczęciu

egzekucji oraz hipoteki przymusowej zwykłej dotyczył nieruchomości stanowiącej

własność małżonki dłużnika, a nie dłużnika, Sąd badając dokumenty będące

podstawą wniosku był związany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia

24 kwietnia 2008 r. wydanym w sprawie II Ca …/08 na podstawie art. 527 k.c.,

stwierdzającym bezskuteczność wobec wnioskodawczyni czynności prawnej

podziału majątku wspólnego w zakresie przedmiotowej nieruchomości, dokonanego

przez dłużnika i jego żonę, w wyniku której nieruchomość w całości stała się

własnością żony dłużnika. Jednakże związanie to nie wyłączało konieczności

rozważenia przez Sąd wieczystoksięgowy, jakie są ustawowe skutki takiego

wyroku,

w

szczególności

nieruchomości

hipoteką,

w

zakresie

bowiem

egzekucji

rozważenie

i

tych

możliwości

skutków

obciążenia

warunkowało

prawidłowe rozstrzygnięcie wniosku o wpis wzmianki o wszczęciu egzekucji oraz

hipoteki na nieruchomości wpisanej do księgi wieczystej jako własność małżonki

dłużnika.

Skutki wyroku uwzględniającego powództwo oparte na art. 527 k.c. określa

art. 532 k.c. Sąd Okręgowy dokonał oceny tych skutków w rozpoznawanej sprawie

jednakże jedynie w zakresie, jaki wynikał z zarzutów podniesionych przez

uczestniczkę postępowania, a więc co do potrzeby uzyskania przez wierzyciela

klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika. Prawidłowo stwierdził, że

wyrok uznający na podstawie art. 527 k.c. bezskuteczność określonej czynności

prawnej przenoszącej przedmiot lub prawo z majątku dłużnika do majątku osoby

trzeciej, nie powoduje ich powrotu do majątku dłużnika, lecz jedynie daje

wierzycielowi prawo zaspokojenia się z tego przedmiotu lub prawa, pozostających

nadal w majątku osoby trzeciej, przed jej wierzycielami. Wierzyciel może prowadzić

egzekucję z tego przedmiotu lub prawa na podstawie tytułu wykonawczego

wystawionego

przeciwko

dłużnikowi,

bez

konieczności

uzyskania

tytułu

wykonawczego przeciwko osobie trzeciej. W rozpoznawanej sprawie zatem

uznanie za bezskuteczną wobec wnioskodawczyni czynności prawnej dłużnika

i jego żony podziału majątku wspólnego w zakresie przedmiotowej nieruchomości

nie spowodowało powrotu nieruchomości do ich majątku wspólnego i wobec tego

nie wymagało uzyskania przez wierzyciela klauzuli wykonalności także przeciwko

małżonce dłużnika, która jedynie, jako osoba trzecia, musi znosić egzekucję

z prawa stanowiącego poprzednio własność dłużnika, a obecnie będącego jej

własnością.

Jednakże Sąd Okręgowy dokonując na podstawie art. 532 k.c. oceny

skutków wyroku uwzględniającego powództwo oparte na art. 527 k.c. pominął, że

wyrok taki upoważnia wierzyciela do zaspokojenia się jedynie z przedmiotu lub

prawa, które stanowiły uprzednio własność dłużnika i w wyniku czynności uznanej

później za bezskuteczną wobec wierzyciela, weszły do majątku osoby trzeciej, nie

zaś z całego majątku tej osoby. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi pauliańskiej

uznany

został

za

bezskuteczny

podział

majątku

wspólnego

w

zakresie

nieruchomości dokonany przez małżonków po wcześniejszym skutecznym

zniesieniu wspólności ustawowej małżeńskiej, to w świetle art. 532 k.c. oznacza to,

że wierzyciel może zaspokoić się jedynie z udziału w tej nieruchomości, jaki przed

podziałem należał do dłużnika, a nie z całej nieruchomości. Niezakwestionowane

i skuteczne zniesienie przez małżonków wspólności ustawowej doprowadziło

bowiem do tego, że nieruchomość stała się ich współwłasnością w częściach

ułamkowych. W wyniku podziału majątku wspólnego dłużnik przeniósł na małżonkę

własność jedynie swego udziału w nieruchomości, a zatem prawem, które w wyniku

tej czynności wyszło z jego majątku i weszło do majątku jego małżonki, był jedynie

jego udział we współwłasności nieruchomości, a nie cała nieruchomość, w której

pozostały

udział

należał

do

małżonki

dłużnika.

Wyrok

stwierdzający

bezskuteczność podziału majątku wspólnego w zakresie nieruchomości upoważnia

zatem wierzyciela jednego z małżonków do zaspokojenia się jedynie z udziału, jaki

przed

podziałem

miał

ten

małżonek

we

współwłasności

nieruchomości.

Nie upoważnia do prowadzenia egzekucji czy obciążania całej nieruchomości,

a tym samym nie uzasadnia dokonania w księdze wieczystej, w której małżonek

dłużnika figuruje jako właściciel, wpisów dotyczących całej nieruchomości.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 k.p.c.

uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego

(art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).

db