IV CSK 373/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 373/17 POSTANOWIENIE Dnia 8 lutego 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa J.A. i S.A.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w W. i Skarbowi Państwa - Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 lutego 2018 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]‎z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądza od każdego z powodów na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. oraz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę po 12500 (dwanaście tysięcy pięćset) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powodowie J.A. i S.A. wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 20 kwietnia 2017 r. oddalającego ich apelacje od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 13 kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo J.A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w W. i Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o zapłatę solidarnie kwoty 100.000.000 zł oraz oddalił powództwo S.A. o zapłatę solidarnie od pozwanych kwoty 400.000.000 zł tytułem odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 4241b k.p.c. Powodowie przypisywali pozwanym odpowiedzialność „za popełnione błędy i orzeczenie niezgodnie z prawem oraz niedopuszczenie do prowadzenia działalności budowlanej”, wskazując na podjęcie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w stosunku do przedsiębiorstwa powoda bezprawnych - ich zdaniem - działań kontrolnych, zakończonych wydaniem decyzji z dnia 17 lutego 1995 r., Dr. […].

Oddalając powództwo Sąd Okręgowy wskazał, że powodowie nie przedstawili orzeczenia o stwierdzeniu niezgodności z prawem decyzji, z której wydaniem łączą swojej roszczenie, powołana przez nich decyzja nie stanowi zaś orzeczenia, o którym mowa w art. 4241b k.p.c. Sąd Okręgowy zakwestionował także twierdzenie powoda, jakoby postępowanie kontrolne zakończone decyzją z dnia 17 lutego 1995 r. uniemożliwiło mu prowadzenie działalności gospodarczej. Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne i ocenę prawną przedstawioną przez Sąd Okręgowy.W skardze kasacyjnej powodowie zarzucili naruszenie § 13, 16, 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczenia składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz.U. z 1990 r., nr 7, poz. 41), art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy z 1986 r. o organizacji finansowania ubezpieczeń społecznych, art. 153 § 1 o.p., art. 269 o.p., art. 27 § 1 pkt 4 p.e.a., art. 217 § 1 i 2 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, służy ochronie interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, umożliwia także uchylenie orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych.

Nie będąc ogólnie dostępnym środkiem zaskarżenia orzeczeń umożliwiającym rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej, poddawana jest wstępnej ocenie w ramach tzw. przedsądu, ustanowionej w art. 3989 k.p.c., mającej za cel zbadanie, czy spełnia przesłanki przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania. Skarżący uzasadnili potrzebę rozpatrzenia ich skargi wystąpieniem przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Zdaniem skarżących w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, które ujęli w formie pytań:a.„Czy w kontekście brzmienia § 13, 16, 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 29 stycznia 1990 r., w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczenia składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz.U. 1990 r. nr 7 poz. 41), dopuszczalne było niewydanie decyzji o podleganiu ubezpieczeniu pracowników lub niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia oraz wysokości ewentualnych należności za składki i nie dokonano ewentualnej korekty z chwilą złożenia deklaracji po dokonanej Kontroli przez ZUS.”b.„Czy w kontekście brzmienia przepisu art. 35 ust. 4, zdanie 2 Ustawy z 1986 r. - o organizacji finansowania ubezpieczeń społecznych, można było przyjąć, że składki można dochodzić przez okres 10 lat od chwili ich ustalenia - gdy tymczasem art. 7 ust. 1 ustawy o zobowiązanych podatkowych nakładał obowiązek wydania decyzji w ciągu 3 lat, co potwierdza art. 109 ustawy z dn. 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że należności powstałe do dnia 31 grudnia 1998 r. należy rozliczać wg przepisów dotychczasowych (tj. wcześniej zacytowanych).”c.„Czy w kontekście przepisu art. 153 § 1 ustawy z dn. 29 VIII 1997 r. - ordynacja podatkowa zasadne było przyjęcie, że wystąpił skutek doręczenia tytułów egzekucyjnych, ponieważ odmówiono ich przyjęcia podczas prowadzonych czynności egzekucyjnych.” Zdaniem skarżących orzecznictwo w tym zakresie jest sprzeczne.d.„Czy w kontekście brzmienia przepisu art. 269a ordynacji podatkowej zasadne było prowadzenie egzekucji mimo braku prawomocnej decyzji.”e.„Czy w kontekście brzmienia przepisu art. 27 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszczalne było prowadzenie postępowania egzekucyjnego bez prawomocnej decyzji administracyjnej ZUS - gdy tymczasem z uwagi na unormowanie art. 3, art. 2 § 1 ust. 1 ustawy postępowaniu egzekucyjnym i administracji oraz art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, a także art. 1 § 1 ust. 1, 104 § 1 i 2, 109 § 1, 110 § 1 i art. 130 § 1 kpa, zasadą jest, że egzekucja administracyjna składek ZUS jest prawnie możliwa i dopuszczalna, jeżeli wysokość składek została określona bądź ustalona decyzją administracyjną, która została doręczona stronie, a także jeżeli upłynął termin do wniesienia odwołania od tej decyzji.”f.„Czy zabezpieczenie powoduje przerwanie biegu terminu do wydania decyzji.”g.„Czy naruszenie przepisu art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. (które to polegało na tym, że Sędzia Sądu Okręgowego w [...] - SSO L. orzekał w sprawie powodów, pomimo że wcześniej orzekał w postpowaniach egzekucyjnych powodów) pozbawiało powodów prawa do sprawiedliwego procesu.”h.„Czy zasadne było niezważenie przez Sąd Apelacyjny w [...] i Sąd Okręgowy w [...] na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w uzasadnieniu, pomimo iż wyrok ten był adekwatny do stanu sprawy - pomimo iż w sprawie nie ma mowy o zaliczkach na wynagrodzenie, lecz chodziło o ekwiwalenty wymienione w tym wyroku TK.”i.„Czy zasadne było orzekanie w sprawie niniejszej przez Wydział Cywilny zamiast wydział Pracy i ubezpieczeń społecznych - mimo że wskazane było orzekanie przez wydział pracy, skoro sprawa dotyczyła kwestii działania ZUSu.”j.„Czy zasadne było orzekanie w sprawie niniejszej bez uwzględnienia zasad orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy (t.j. zwłaszcza z przyjęciem, że każdy dowód winien być przez sąd dopuszczony dla ustalenia prawdy materialnej) - a nie (jak stało się to w niniejszym postępowaniu) z pominięciem przez Sąd dowodów które mogą mieć znaczenie dla wyjaśnienia prawdy materialnej.”Powołanie przesłanki objętej art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymagało przedstawienia dostrzeżonego zagadnienia prawnego z powołaniem konkretnych przepisów prawa, wykazania, że jest ono istotne, nowe, poważne i dotąd nierozwiązane w orzecznictwie sądowym, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia sprawy skarżącego, ale także innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepubl; z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, niepubl.; z dnia 26 czerwca 2008 r. niepubl.; z dnia 26 stycznia 2012 r. , I PK 124/11, niepubl.).

Przedstawione przez skarżących pytania pozbawione są tych cech. Skarżący nie przedstawili żadnych argumentów przemawiających za koniecznością podjęcia tej problematyki przez Sąd Najwyższy z powodu wad lub niekonsekwencji wykładni. Nie wskazali też na występowanie w ich wykładni rozbieżności w orzecznictwie sądów. Przedstawione pytania dotyczą przepisów, które mogły mieć znaczenie w postępowaniu kwestionującym prawidłowość decyzji o wymiarze składek, uważanej przez powodów za źródło ich szkód, jednak jej podważenie lub stwierdzenie niezgodności z prawem nie mogło nastąpić w niniejszym postępowaniu odszkodowawczym z uwagi na postanowienie art. 4241 § 1 k.p.c. Z ustaleń faktycznych wynika, że decyzja ta (z dnia 17 lutego 1995 r.) została zaskarżona i poddana kontroli sądowej, oraz że została utrzymana w mocy prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego w [...], jednak wynikająca z tej decyzji należność składkowa dotychczas nie została wyegzekwowana.

Wskazanych przepisów dotyczących postępowania w sprawie wymiaru składek Sąd Apelacyjny nie stosował więc w niniejszej sprawie odszkodowawczej, ani też nie miały one w niej znaczenia. Skarżący nie wykazali również podstaw wątpliwości w zakresie interpretacji art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c., ani przyczyn, dla których o odszkodowaniu dochodzonym na podstawie przepisów kodeksu cywilnego miałby orzekać sąd w innym wydziale niż w cywilnym. Wskazana przesłanka przedsądu nie została więc wykazana.We wniosku skarżący powołali się także na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzeczeniach, uznając, że interpretacji wymagają:a.„art. 109 ustawy z dn. 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wyjaśnienie czy mają zastosowanie do liczenia terminu przedawnienia przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 16 lutego 1989 r. (Dz.

U. z 16 lutego 1989) w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązanych podatkowych na niektóre świadczenia pieniężne oraz określenie właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych (art. 14- 17, 20, 21, 23-29, art. 30 ust. 4 oraz art. 40 - 49 ustawy o zobowiązaniach podatkowych)”;b.„art. 451 § 1 k.c. poprzez wyjaśnienie, czy ZUS może dowolnie zaksięgować składki, w światłe wyroku SN z dn. 3 lutego 2014 r., sygn. akt II UK 264/13. Sąd Apelacyjny w [...] w sprawie niniejszej wyraża pogląd, że ZUS może dowolnie zaksięgować składki, zaś SN - iż księgowanie może nastąpić jedynie zgodnie ze wskazaniem płatnika składek”;c.„przepisu art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. poprzez wyłożenie tego przepisu i wskazanie czy odnosi się on do sytuacji kiedy sędzia orzekał wcześniej w postępowaniach egzekucyjnych .

Mianowicie - czy mamy do czynienia z wyłączaniem z mocy prawa w sytuacji gdy sędzia który orzeka w postępowaniu merytorycznym przed Sądem w I Instancji wcześniej decydował w spawach egzekucyjnych powodów, a przy tym te sprawy egzekucyjne powodowie upatrują jako pozostające w łańcuchu przyczynowo skutkowym wyrządzającym im szkodę”.Odwołanie się do przesłanki potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wskazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi wątpliwości interpretacyjne, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów; rozbieżności te należy przytoczyć.

Muszą to być rozbieżności wykładni przepisu prawa, a nie rozbieżności w jego stosowaniu. Należy też wyjaśnić dlaczego dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, ; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07; z dnia 8 lipca 2008, I CSK 111/08; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 325/11; z dnia 4 kwietnia 2012 r., III SK 39/11; z dnia 26 kwietnia 2012 r., III SK 43/11, niepublikowane). Skarżący ograniczyli się jednak do hasłowego przedstawienia dostrzeżonych zagadnień, pomijając zarówno istotę wątpliwości jak i ich związek z rozpatrywaną sprawą.Skarga nie może też zostać uznana za oczywiście uzasadnioną, skoro żaden z podniesionych w niej zarzutów nie odnosi się do podstaw oddalenia apelacji przez Sąd Apelacyjny.Z przytoczonych względów, wobec niestwierdzenia innych przesłanek przemawiających za przyjęciem skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania, należało odmówić jej przyjęcia na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art. 98 § 1 i 3 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. jw