IV CSK 366/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 366/10

POSTANOWIENIE

Dnia 17 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Antoni Górski

w sprawie z wniosku B. N.

przy uczestnictwie D. N., M. N. i E. N.

o zniesienie współwłasności nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w L.

z dnia 25 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z dnia 17 lipca 2009 r. zniósł

współwłasność bliżej określonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr 8 w ten

sposób, że wydzielił z niej dwie nieruchomości oznaczone jako działki nr 8/1 i 8/2

oraz nakazał uczestnikowi postępowania D. N. wydanie wnioskodawcy B. N. dwóch

pomieszczeń

usytuowanych

na

pierwszym

piętrze

budynku

mieszkalnego

posadowionego na działce nr 8/2.

Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z dnia 25 lutego 2010 r. uchylił

powyższe postanowienie, i wniosek odrzucił. Uznał, że postępowanie przed Sądem

Rejonowym zostało dotknięte nieważnością (art. 379 pkt 3 k.p.c.), albowiem

już postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 25 stycznia 1991 r. zniesiono

współwłasność objętej wnioskiem działki. Postanowieniem tym bowiem połowa tej

działki od strony zachodniej, o pow. 0,47 ha, została przyznana na wyłączną

własność M. N., a druga jej połowa od strony wschodniej, o pow. 0,47 ha, na której

znajduje się siedlisko, W. N.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego –

oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 46

k.c., a także art. 233, 621, 624, 365 § 1, 379 pkt 3 k.p.c., i zmierza do uchylenia

tego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota

zarzutów

że następstwem

skargi

zupełnego

kasacyjnej

pominięcia

sprowadza

w

sentencji

się

do

twierdzenia,

postanowienia

Sądu

Rejonowego z dnia 25 stycznia 1991 r. planu podziału geodety, sporządzonego

według zasad wskazanych w art. 621 k.p.c., orzeczenie to nie wywołało

skutków materialnoprawnych przewidzianych w art. 624 k.p.c. Inaczej mówiąc,

w wyniku tego orzeczenia nie doszło do podziału działki nr 8 na odrębne

przedmioty własności.

Postanowienie, w którym sąd orzeka o zniesieniu współwłasności ma

charakter konstytutywny (art. 624 k.p.c.). Uchyla ono dotychczasowe uprawnienia

przysługujące

współwłaścicielom

na

podstawie

stosunku

współwłasności,

a jednocześnie tworzy dla nich nowe prawa. Oznacza to, że jeżeli w postanowieniu

znoszącym współwłasność sąd orzeknie, w celu wyjścia z niepodzielności, podział

fizyczny wspólnej nieruchomości, to przyznaje on jednocześnie poszczególnym

współwłaścicielom własność określonych jej części powstałych z podziału.

Stosownie do art. 621 k.p.c. integralną część sentencji postanowienia

o zniesieniu współwłasności nieruchomości, którym sąd przyznaje dotychczasowym

współwłaścicielom wydzielone jej części na własność, stanowi plan podziału

sporządzony według zasad obowiązujących przy oznaczeniu nieruchomości

w księgach wieczystych. Nie budzi zatem wątpliwości, że niezamieszczenie

w sentencji postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 25 stycznia 1991 r. planu

projektowanego podziału działki nr 8 uniemożliwia w odniesieniu do tej

nieruchomości wykonanie tego postanowienia.

Sąd Okręgowy dostrzegł wprawdzie wskazaną wadliwość postanowienia

z dnia 25 stycznia 1991 r., niemniej jednak uznał, że na skutek tego postanowienia

doszło do podziału działki nr 8 na odrębne nieruchomości, bez skonkretyzowanych

granic. Założył przy tym, jak można mniemać, że według art. 152 k.c. właściciele

tych nieruchomości mają obowiązek współdziałania przy ich rozgraniczeniu.

W razie zaś, gdyby jeden z nich uchylał się od obowiązku współdziałania przy

dobrowolnym

rozgraniczeniu,

drugiemu

będzie

rozgraniczenia

w

art.

k.c.

rozumieniu

oraz

przysługiwało

prawa

żądanie

geodezyjnego

i kartograficznego (tekst jedn.: Dz. U. 2005, Nr 240, poz. 2027 ze zm.).

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić, gdyż zarówno do

wyodrębnienia geodezyjnego, jak i prawnego dotychczasowej nieruchomości

dochodzi

dopiero

na

podstawie

prawomocnego

postanowienia

sądu

przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części nieruchomości lub

jednemu z nich jej całość (art. 624 k.p.c.). Orzeczenie to stanowi podstawę

wprowadzenia do zasobu państwowego i geodezyjnego podziału dotychczasowej

nieruchomości oraz wyodrębnienia geodezyjnego i prawnego wchodzących w jej

skład działek. Oznacza to, że sądowe zniesienie współwłasności nieruchomości z

zupełnym pominięciem planu podziału geodety, sporządzonym według zasad

wskazanych w art. 621 k.p.c. sprawia, iż wykonanie takiego orzeczenia nie jest

możliwe, gdyż nie wywołuje ono także żadnych skutków przewidzianych w art. 624

k.p.c. Podzielić zatem należało stanowisko skarżącego, że na skutek określonej

wadliwości postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 25 stycznia 1991 r. nie doszło

do sądowego zniesienia współwłasności działki nr 8 przez podział na odrębne

przedmioty własności.

Skoro Sąd Okręgowy wyszedł z odmiennych założeń, zaskarżone

postanowienie nie mogło się ostać. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak

w postanowieniu.