IV CSK 34/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 34/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSA Roman Dziczek (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Janiny T.

przy uczestnictwie Teresy M., Teresy K. – I.,Marka K., Gminy Miasta G. i Polskiego

Związku Działkowców w W.

o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 października 2011 r.,

trzech skarg kasacyjnych: wnioskodawczyni, uczestników postępowania Teresy K.

– I. oraz Marka K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 12 kwietnia 2010 r., sygn. akt III Ca 348/09,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania pozostawiając

temu

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni Janina T. wnosiła o zmianę postanowienia spadkowego

Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 marca 1976 r. w sprawie I Ns 1675/75 o

stwierdzenie nabycia spadku po Anieli K., w zakresie dziedziczenia nieruchomości

położonej przy ul. D. [...] w G., równocześnie występując o przywrócenie terminu do

złożenia tego wniosku. Wskazała, że wcześniejszym postanowieniem Sądu

Powiatowego w G. z dnia 3 października 1972 r, sygn. akt VIII Ns 455/72, do

spadku po Anieli K. zostały powołane dzieci spadkodawczyni: Janina T., Teresa M.

i Józef K. Natomiast powołanym we wniosku postanowieniem z dnia 30 marca 1976

r. Sąd uzupełnił to postanowienie orzeczeniem o dziedziczeniu gospodarstwa

rolnego przez Skarb Państwa. Wnioskodawczyni kwestionowała zakwalifikowanie

wskazanej nieruchomości jako gospodarstwa rolnego podnosząc, że powinna być

ona dziedziczona na zasadach ogólnych. Uczestnicy: Teresa M., Marek K. i Teresa

K. – I. przyłączyli się do wniosku, przy czym dwoje ostatni podnieśli, że ich ojciec

Józef K. pracował w gospodarstwie rolnym, a nadto, że oni nie brali udziału

w tamtym postępowaniu, mimo że byli powołani do dziedziczenia gospodarstwa

rolnego, stosownie do art. 1060 k.c. Pozostali uczestnicy: Gmina Miasta G. oraz

Polski Związek Działkowców w W. – odpowiednio, aktualny właściciel i użytkownik

wieczysty tego gruntu, wnosili o oddalenie wniosku.

Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2008 r. Sąd Rejonowy w S. odrzucił

wniosek Janiny T. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zmianę

postanowienia uzupełniającego postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku i

wniosek oddalił oraz orzekł w przedmiocie kosztów postępowania. Sąd ten ustalił,

że Aniela K. zmarła w dniu 6 grudnia 1971 r. i spadek po niej nabyły, na podstawie

postanowienia spadkowego Sądu Powiatowego w G. z dnia 3 października 1972 r.:

Janina T. (córka), Teresa M. (córka) i Józef K. (syn), każde po 1/3 części. W dacie

otwarcia spadku spadkodawczyni była właścicielką nieruchomości położonej w G.

przy ul. D. o łącznej pow. 8,7340 ha, przy czym działka nr 27 o pow. 7,7650 ha,

w części o pow. 7,7311 ha była gospodarstwem rolnym. Powołane postanowienie

nie zawierało rozstrzygnięcia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego. Na skutek

wniosku Skarbu Państwa – Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu

Miejskiego w G. ze stycznia 1974 r., postanowieniem z dnia 30 marca 1976 r. Sąd

Rejonowy w S. uzupełnił postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po Anieli K.

w ten sposób, że stwierdził, iż pozostałe po niej gospodarstwo rolne położone w G.

nr [...] przy ul. D. o pow. 7,7650 ha dziedziczy Skarb Państwa. Uczestnikami

tamtego postępowania byli Janina T., Teresa M. i Józef K.

Sąd

Rejonowy

ustalił

nadto,

że

zgodnie

z

planem

ogólnym

zagospodarowania przestrzennego Zespołu Portowo – Miejskiego z 1962 r. działki

nr 27 i 28 zostały przeznaczone pod budowę osiedla mieszkaniowego, a plan

zagospodarowania przestrzennego tego terenu z 1972 r. przewidywał na działce 27

budowę osiedla mieszkaniowego wielorodzinnego w latach 1976 - 1980. Działka ta

w dacie otwarcia spadku była użytkowana pod uprawy rolne i użytkował ją rolniczo

również Józef K., który nie posiadał kwalifikacji w zakresie prowadzenia

gospodarstwa rolnego. Pomagali mu syn Marek K. i córka Teresa K. – I., którzy w

chwili otwarcia spadku mieli odpowiednio 16 i 19 lat, z tym, że ta ostatnia w dacie

otwarcia spadku nie pracowała już w tym gospodarstwie, albowiem wyjechała na

studia wyższe. Janina T. i Teresa M. nie posiadały kwalifikacji do prowadzenia

gospodarstwa rolnego i nie pracowały w spornym gospodarstwie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji przedmiotowa nieruchomość stanowiła

gospodarstwo rolne stosownie do § 1, 2 i 7 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości

rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia

gospodarstw rolnych. I chociaż objęta była planem ogólnym zagospodarowania

przestrzennego na

cele

budownictwa

mieszkaniowego,

nie

objął

jej

plan

szczegółowy i również obecnie nieruchomość stanowi grunt rolny, pozostając

w użytkowaniu wieczystym Polskiego Związku Działkowców. Pomimo planów

z 1962 r. i z 1972 r. nieruchomość była użytkowana rolniczo i nie została do śmierci

spadkodawczyni definitywnie przeznaczona na cele budownictwa, a tylko w takiej

sytuacji straciłaby charakter nieruchomości rolnej. Przywołując następnie art. 1059

k.c. w ówczesnym brzmieniu Sąd Rejonwy uznał, że ani wnioskodawczyni, ani

Teresa M. nie spełniały warunków do dziedziczenia gospodarstwa rolnego,

natomiast warunki takie spełniał Józef K. Ojciec Marka K. i Teresy K. – I. pracował

w

przedmiotowym

gospodarstwie

fizycznie

oraz

zarządzał

nim

najmując

pracowników oraz niezbędne maszyny. Wypełniało to przesłanki z art. 1059 § 1 pkt

3 k.c. Zdaniem tego Sądu, skoro Sąd w sprawie I Ns 1675/75 poczynił odmienne

ustalenia, uznając, że żadne z dzieci nie może dziedziczyć gospodarstwa rolnego,

powinien był wezwać do udziału w sprawie mogących wchodzić w rachubę

spadkobierców - wnuki spadkodawczyni. Jednakże oceniając spełnianie przez

zgłaszających się w niniejszej sprawie uczestników Marka K. i Teresę K. – I.

kwalifikacji z art. 1060 k.c. uznał, że nie mógł w sprawie znaleźć zastosowania § 1

tego przepisu, skoro Józef K. żył w chwili otwarcia spadku, a nie spełniali oni

wymagań z § 2 tego przepisu. Odnosząc się natomiast do wadliwego ustalenia tego

Sądu co do uprawnień Józefa K. do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, po

przywołaniu treści art. 679 § 1 k.p.c. wskazał, że w sprawie nie pojawiły się nowe

okoliczności, a Janina T., Józef K. i Teresa M. byli uprawnieni do zaskarżenia

postanowienia kończącego postępowanie, jednak nie skorzystali z tej możliwości.

Zatem dla Janiny T. oraz Teresy M. termin roczny wskazany w tym przepisie, minął.

Natomiast Marek K. i Teresa K. – I. występowali w niniejszej sprawie nie tylko we

własnym imieniu, ale także jako spadkobiercy Józefa K. Jako tacy powinni byli

wskazać podstawę uzasadniającą zmianę oraz dowieść, że podstawa ta nie mogła

być podniesiona w czasie poprzedniego postępowania. Byli zobligowani także

złożyć wniosek w ciągu roku od chwili, gdy podniesienie tej podstawy stało się

możliwe. Skoro zaś Józef K. utracił prawo złożenia wniosku o zmianę przed

otwarciem spadku po nim, uprawnienie takie nie mogło również przysługiwać jego

spadkobiercom. Nie dotyczyło to natomiast osobistych uprawnień Teresy K. – I. i

Marka K. do żądania zmiany postanowienia w oparciu o własne uprawnienia. W

tym jednak zakresie, zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro w poprzednim

postępowaniu Sąd ustalił, że Józef K. nie spełniał warunków do dziedziczenia

gospodarstwa rolnego, uprawnienia wnuków określał art. 1060 k.c., a tych

uczestnicy nie spełniali. O odrzuceniu wniosku wnioskodawczyni o przywrócenie

terminu Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie art. 171 k.p.c. wskazując, że

przywrócenie terminu (art. 168 k.p.c.) dotyczy terminów procesowych, a nie

materialnoprawnych.

Na skutek apelacji wnioskodawczyni oraz uczestników postępowania Sąd

Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2010 r. oddalił wszystkie

apelacje i orzekł o kosztach postępowania. Wskazał, że prawidłowo Sąd Rejonowy

zastosował w sprawie art. 171 k.p.c. odrzucając wniosek wnioskodawczyni

o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zmianę, natomiast wobec

stwierdzenia,

że

wnioskodawczyni

domagała

się

zmiany

postanowienia

o stwierdzeniu nabycia spadku na podstawie okoliczności, które były jej uprzednio

znane uznał, że skutkuje to oddaleniem jej wniosku a priori, bez potrzeby

rozważenia charakteru wchodzącej w skład spadku nieruchomości. Z tych ostatnich

względów Sąd drugiej instancji oddalił też apelację uczestniczki Teresy M.; była

ona bowiem uczestnikiem dotychczasowych postępowań, a zatem i jej dotyczył

roczny termin do zgłoszeniu wniosku o zmianę, natomiast w zakresie poparcia

wniosku

o

przywrócenie

terminu

pozbawiona

była

interesu

prawnego

w zaskarżeniu.

W odniesieniu do apelacji uczestników Teresy K. – I. i Marka K. Sąd

Okręgowy podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji o dwoistości ich sytuacji

prawnej. Jako osoby należące do kręgu spadkobierców ustawowych, którzy w

określonych okolicznościach mogliby samodzielnie dziedziczyć po Anieli K., nie byli

ograniczeni terminem, jednak - jak podkreślił Sąd drugiej instancji - dotyczy to

wyłącznie ich własnych uprawnień do dziedziczenia, nie zaś kwestii praw nabytych

przez dziedziczenie po Józefie K., a odmienna interpretacja podważałaby sens art.

679 § 1 k.p.c. Z tego względu - zdaniem tego Sądu - Sąd Rejonowy nie mógł,

nawet ustalając, że Józef K. miał kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa

rolnego, zmienić postanowienia w tym zakresie. Zarazem Sąd Okręgowy uznał, że

ustalenie, iż Józef K. był uprawniony do dziedziczenia gospodarstwa rolnego było

prawidłowe i zasadne, co miało skutek w postaci oddalenia wniosku tych

uczestników o zmianę postanowienia dotyczącego dziedziczenia gospodarstwa

rolnego, albowiem skoro nie mieli oni uprawnień własnych do dziedziczenia, nie

mieli też legitymacji do żądania zmiany. Nie podzielił także ich zarzutów, że

nieruchomość mimo swego rolnego charakteru nie była gospodarstwem rolnym, a

odnosząc

się

do

zmiany

przeznaczenia

nieruchomości

w

planach

zagospodarowania przestrzennego, podzielił w tym zakresie stanowisko Sądu

Rejonowego.

Postanowienie Sądu Okręgowego w całości zaskarżyła skargą kasacyjną

wnioskodawczyni Janina T. oraz uczestnicy: Teresa K. – I. i Marek K.

Wnioskodawczyni jako podstawy skargi kasacyjnej wskazała naruszenie prawa

materialnego: art. 1058 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu 6 grudnia 1971 r.

w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie

przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich

nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych poprzez jego błędne

zastosowanie, zamiast zastosowania wyłącznie art. 932 k.c., a także naruszenie

przepisów postępowania: art. 679 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię w zakresie

reguły interesu prawnego oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Uczestnik Marek K. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej podniósł naruszenie

przepisów postępowania - art. 679 § 1 w zw. z art. 679 § 2 i 3 k.p.c., natomiast

odwołując się do pierwszej podstawy kasacyjnej zarzucił Sądowi Okręgowemu

naruszenie art. 1059 § 1 k.c. w zw. z art. 1058 k.c. w zw. z art. 922 § 1 k.c. w zw. z

art. 924 k.c. i art. 925 k.c. w brzmieniu obowiązującym na dzień 6 grudnia 1971 r.

Uczestniczka Teresa K. – I. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej również

podniosła zarzut naruszenia art. 679 § 1, 2 i 3 k.p.c., a z pierwszej podstawy

kasacyjnej zarzuciła naruszenie art. 1059 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 1058 k.c. oraz

art. 922 § 1 k.c. w zw. z art. 1060 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu

otwarcia spadku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszym rzędzie należy się odnieść do zarzutu wszystkich skarg

kasacyjnych z drugiej podstawy kasacyjnej - naruszenia art. 679 k.p.c., którego

prawidłowa wykładnia i zastosowanie w sprawie ma zasadnicze znaczenie dla

oceny podniesionych w skargach kasacyjnych zarzutów naruszenia prawa

materialnego (por. np. wyrok SN z dnia 20 kwietnia 2004 r., V CK 92/04, Lex nr

194083). Trafnie bowiem zauważa się, że w razie powołania się przez skarżącego

na obie podstawy kasacyjne przewidziane w art. 398 3 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

najpierw rozważa zarzuty naruszenia przepisów procesowych, gdyż zasadniczą

i pierwszoplanową kwestią jest ocena, czy stan faktyczny tkwiący u podstawy

zastosowania przez sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku stosownych

przepisów prawnomaterialnych został ustalony w prawidłowym postępowaniu i tym

samym w sposób wiążący Sąd Najwyższy przy rozpatrywaniu zarzutów z zakresu

prawa materialnego (art. 39813 § 2 in fine; por. wyrok SN z dnia 26 marca 1997 r.,

II CKN 60/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 128). Oznacza to też, że w razie

jednoczesnego powoływania się na obie podstawy kasacyjne, zgłoszenia zarzutu

naruszenia prawa materialnego można dokonywać w sposób sensowny dopiero

wówczas, gdyby sąd kasacyjny uznał zarzuty skarżącego dotyczące podstawy

z art. 3983 § 1 pkt 2, za chybione.

Trafnie Sąd Okręgowy ocenił, że uczestnicy postępowania - Marek K. i

Teresa K. – I., jako spadkobiercy Józefa K., nie mogą skorzystać z uprawnienia

przewidzianego w art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c. po upływie rocznego terminu zawitego

określonego w tym przepisie, ponieważ na nich przeszły także konsekwencje

prawne wynikające z niepowołania się ich poprzednika prawnego na te okoliczności

uprawniające go do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, jeżeli ten mógł to uczynić.

Jak bowiem wyjaśniono w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob.

w szczególności postanowienie z dnia 26 stycznia 2001 r., II CKN 784/00, OSNC z

2001 r., nr 7-8, poz. 118 oraz uchwała z dnia 21 marca 2001 r., III CZP 4/01, OSNC

z 2001 r. nr 10, poz. 144 oraz wcześniejsze postanowienie SN z 2 grudnia 1997 r.,

II CKN 492/97, niepubl), z uregulowań zawartych w k.p.c. wynika, że spadkobiercy

w odniesieniu do praw i obowiązków wchodzących w skład spadku znajdują się

w takiej samej sytuacji w zakresie postępowania, jak spadkodawca i mogą

wykorzystać tylko te środki, które mógłby wykorzystać spadkodawca; zachodzi więc

prekluzja zgłaszania przez nich twierdzeń i wniosków wraz z upływem terminu

powołanego w tym przepisie.

Jednocześnie, co w sprawie nie było sporne, wskazani uczestnicy, pominięci

w poprzednim postępowaniu, mieli osobiste uprawnienie do podnoszenia wszelkich

twierdzeń i zgłaszania wniosków dowodowych, bez ograniczeń przewidzianych

w art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c. Przy czym Sąd Okręgowy uznał, że to ich uprawnienie

jest ograniczone tylko do oceny ich własnej sytuacji prawnej w sprawie, zarówno

materialnoprawnej - prawa do dziedziczenia, jak i możności wykorzystania

poczynionych w ten sposób ustaleń, dla zgłoszonego wniosku o zmianę

postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Narusza ono powołane

w skargach kasacyjnych przepisy art. 679 § 2 i 3 k.p.c.

Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie (patrz, m.in. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1983 r., III CRN 218/82, OSN nr 8, poz. 124

i postanowienie z dnia 24 października 2001 r., III CKN 366/00, Lex nr 53094),

wniosek w trybie art. 679 k.p.c. może zgłosić każdy, komu przysługuje uprawnienie

do wystąpienia z żądaniem stwierdzenia nabycia spadku. A zatem, prawidłowa

wykładnia § 2 tego przepisu w zakresie pojęcia „każdy zainteresowany” musi

odwoływać się do art. 1025 § 1 k.c. i art. 510 § 1 k.p.c.

Przy czym przyjmuje się szeroką interpretację interesu, o którym stanowi art.

1025 § 1 k.c., upoważniającego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia

spadku. Taki interes posiadają nie tylko spadkobiercy, osoby uprawnione do

zachowku, zapisu, czy wierzyciele spadku. W judykaturze przyjęto także,

że uprawnienie

do

złożenia

wniosku

o

stwierdzenie

nabycia

spadku

po

współwłaścicielu nieruchomości na rzecz jego spadkobierców ma współwłaściciel

nieruchomości, chociaż sam nie rości sobie praw do spadku (por. uchwała SN

z dnia 11 lutego 1958 r., 3 CO 29/57, OSN z 1959 r., nr IV, poz. 120).

W niniejszej sprawie Sądy obu instancji uznały uczestników Marka K. i

Teresę K. – I. za osoby zainteresowane, z uwagi na ich własny interes prawny, ale

ograniczyły ich uprawnienia w postępowaniu o zmianę, w sposób nie przewidziany

przez ten przepis, do wykazywania jedynie, że są spadkobiercami w świetle

dyspozycji art. 1060 k.c.

Dokonując wykładni art. 679 § 2 k.p.c. należy mieć na uwadze, że przepis

ten w odróżnieniu od art. 524 § 2 k.p.c. - regulującego możliwość żądania

wznowienia postępowania nieprocesowego przez zainteresowanego, który nie był

uczestnikiem

postępowania

zakończonego

prawomocnym

postanowieniem

orzekającym co do istoty sprawy - nie uzależnia prawa do żądania zmiany bądź

uchylenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku od

wykazania, że orzeczenie to narusza jego prawa (por. postanowienie SN

z 9 kwietnia 2010 r., III CSK 178/09, LEX nr 852664); przeciwnie, taka osoba,

korzysta z uprawnienia, o którym mowa w art. 679 § 1 zd. 1 k.p.c. ze skutkami,

o których mowa w § 3 tego przepisu. Stanowi on, że w razie przeprowadzenia

dowodu, iż spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana

w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku,

zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym

stanem prawnym. Innymi słowy, sąd orzeka na podstawie niesprekludowanego

materiału dowodowego, stosownie do wyniku przeprowadzonego postępowania.

Reasumując, osoba zainteresowana, o której mowa w art. 679 § 2 k.p.c.,

pominięta w poprzednim postępowaniu, może skutecznie powoływać się na

wszystkie przeprowadzone dowody, że spadek w całości lub części nabyła inna

osoba, niż wskazana w prawomocnym postępowaniu (art. 679 § 3 k.p.c.), także

wówczas, gdy jest jednocześnie spadkobiercą uczestnika, o którym mowa w art.

679 § 1 zd. 2 k.p.c.; ograniczenia przewidziane w tym ostatnim przepisie nie

dotyczą takiej osoby.

W świetle powyższego, nie można odeprzeć zarzutu sformułowanego we

wszystkich skargach kasacyjnych, naruszenia przez Sąd Okręgowego art. 679 § 1,

2 i 3 k.p.c. poprzez ich wadliwą wykładnię oraz nadto - art. 679 § 3 k.p.c. - poprzez

jego niezastosowanie do pełnego spektrum istotnego stanu faktycznego,

ustalonego w sprawie. Dość bowiem zauważyć, że Sąd drugiej instancji,

podzielając ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego w zakresie osób uprawnionych

do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, wbrew dyspozycji art. 679 § 3 k.p.c.

dokonał wybiórczej subsumcji jedynie co do osób uczestników - wnuków

spadkodawczyni, przez pryzmat art. 1060 k.c. w brzmieniu relewantnym w sprawie,

nie dokonując pełnej subsumcji ustalonego stanu faktycznego, w szczególności

w świetle art. 1058 i art. 1059 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia

spadku, w sytuacji, gdy przepis ten nakazywał stwierdzić nabycie spadku zgodnie

z rzeczywistym stanem prawnym.

Skuteczność tego zarzutu skarg kasacyjnych była więc dostateczna do

uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, bez potrzeby odnoszenia się do pozostałych zarzutów skarg

kasacyjnych – naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 924 k.c.,

art. 925 k.c., art. 1058 k.c., art. 1059 k.c. i art. 1060 k.p.c; przedwczesne byłoby

bowiem ustosunkowanie się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia

prawa materialnego.

Niemniej, w odniesieniu do pozostającego w ścisłym związku z zarzutem

naruszenia art. 679 § 1 zd. 2 k.p.c., zarzutu skargi kasacyjnej Marka K. i Teresy K.

– I.

- naruszenia art. 922 k.c., uznać należało, że zarzut ten nie okazał się

usprawiedliwiony z przyczyn podanych powyżej.

Nie można nadto odmówić słuszności podniesionemu w skardze kasacyjnej

wnioskodawczyni Janiny T. zarzutowi naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391

§ 1 k.p.c., w szczególności w zakresie nieodniesienia się przez Sąd Okręgowy do

zarzutów jej apelacji, w części związanej z kwestionowaniem przez nią istnienia w

dacie otwarcia spadku gospodarstwa rolnego. Sąd Okręgowy nie był związany

wcześniejszym ustaleniem, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne (por.

uchwała SN z dnia 21 września 1984 r., III CZP 55/84), OSNC 1985 nr 5-6, poz. 66)

i mógł w tym zakresie czynić własne ustalenia, w granicach dopuszczalnych i

dopuszczonych dowodów, w myśl art. 679 k.p.c. Skoro ta kwestia była

zasadniczym przedmiotem zarzutu apelacyjnego wnioskodawczyni, Sąd drugiej

instancji nie mógł poprzestać na oddaleniu jej apelacji „a priori”, uznając za zbędne

rozważanie charakteru wchodzącej w skład spadku nieruchomości. I chociaż w

swym stanowisku nie był konsekwentny, odnosząc się jednak w końcowej części

uzasadnienia zaskarżonego postanowienia do niektórych aspektów (podnoszonych

w apelacji uczestników), istotnych dla oceny, czy spadkowa nieruchomość miała

charakter gospodarstwa rolnego, nie było to dostateczne; nie odniósł się bowiem do

istotnej treści apelacji wnioskodawczyni w ogóle, a uczyniona wzmianka miała

charakter wybiórczy – niepełny (por. m.in. wyrok SN z dnia 3 marca 2011 r., II PK

208/10, LEX nr 817518).

Ponieważ skargi kasacyjne zostały oparte na uzasadnionej podstawie

naruszenia prawa procesowego, na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. oraz na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. art. 391 § 1 k.p.c. i z art. 398 21

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.