IV CSK 33/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 33/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Banku W. Spółki Akcyjnej

przeciwko J.S. i E.S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej E.S.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

pozwanych J.S. i E.S. od wyroku, na podstawie którego utrzymany został w mocy

nakaz zapłaty zobowiązujący ich oraz pozwanych nie biorących już udziału w

sprawie solidarnie do zapłaty kwoty 130 136,55 zł z odsetkami i kosztami procesu.

Według dokonanych ustaleń kredyt udzielony przez pozwany Bank

wspólnikom spółki cywilnej występującej pod nazwą „T.” zabezpieczony został

przez zawarcie umowy przewłaszczenia urządzeń i maszyn, a także przez

wręczenie weksla gwarancyjnego in blanco wystawionego przez kredytobiorców

oraz poręczonego przez pozwaną. Wobec tego, że kredyt nie został spłacony,

a pozwany

Bank

stwierdził,

że

istnieją

wątpliwości

odnośnie

właściciela

przewłaszczonych maszyn, strona pozwana nie skorzystała z zabezpieczenia

wynikającego z umowy przewłaszczenia, lecz z zabezpieczenia wekslowego.

Sąd Apelacyjny podzielając, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, ocenę

prawną dokonanych ustaleń oraz zarzutów podniesionych przez pozwaną,

stwierdził, ze pozwana nie udowodniła, by poręczyła weksel pod wpływem groźby

jej męża – pozwanego J.S., że w razie odmowy poręczenia popełni samobójstwo.

Sad Apelacyjny podniósł, że gdyby nawet przyjąć za wiarygodną wersję pozwanej,

to istnieją podstawy do ustalenia, że jej oświadczenie zawarte w piśmie

procesowym z dnia 25 stycznia 2005 r. o uchyleniu się od skutków złożonego

oświadczenia o poręczeniu pod wpływem groźby, złożone zostało po upływie

rocznego terminu przewidzianego w art. 88 k.c., którego bieg rozpoczął się od dnia

24 marca 2004 r., w którym nastąpiła formalna separacja małżonków J. i E.S., nie

zaś – jak wskazała pozwana – od wyprowadzenia się J.S. ze wspólnego

mieszkania. Z zebranego materiału nie wynika bowiem, by stan emocjonalny

pozwanego, urealniający obawę spełnienia groźby, utrzymywał się aż do chwili jego

wyprowadzenia się z mieszkania w kwietniu 2006 r.

Odnosząc się do zarzutów apelacyjnych dotyczących możliwości korzystania

z zabezpieczenia wekslowego w sytuacji zawarcia umowy przewłaszczenia

ruchomości na zabezpieczenie udzielonego kredytu Sąd Apelacyjny wskazał,

że w sytuacji, gdy do maszyny i jej wyposażenia, będącej przedmiotem umowy

przewłaszczenia, prawa właścicielskie zgłosiła spółka z o.o. „A.”, powołując się na

umowę leasingu operacyjnego, strona powodowa uprawniona jest do zaspokojenia

się z zabezpieczenia wynikającego z weksla. Sąd Apelacyjny uznał za nie mającą

istotnego znaczenia w sprawie okoliczność, że powodowy Bank przyzwolił na

zajęcie przez spółkę „P.” maszyn i urządzeń objętych umową przewłaszczenia,

skoro własność tych maszyn jest sporna.

Skarga kasacyjna pozwanej oparta została na podstawie naruszenia art. 87,

88 i 6 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie w następstwie bezzasadnego

uznania, że pozwana składając oświadczenie woli o poręczeniu wekslowym nie

działała pod wpływem groźby oraz, że nie złożyła skutecznego oświadczenia

o uchyleniu się od skutków prawnych tego oświadczenia. Skarżąca zarzuciła także

naruszenie art. 10 i 17 Prawa wekslowego przez błędną ich wykładnie i niewłaściwe

zastosowanie wskutek uznania, że strona powodowa była uprawniona do

skorzystania z zabezpieczenia wekslowego, mimo że jej wierzytelność została w

całości

zaspokojona

wskutek

przejęcia

–

z

chwilą

podpisania

umowy

przewłaszczenia – na własność maszyn i urządzeń, stanowiących przedmiot tej

umowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie znajduje usprawiedliwienia zarzut naruszenia art. 87, 88 i 6 k.c. przez

ich niewłaściwe zastosowanie. W zakresie objętym tym zarzutem argumenty

przedstawione

przez

Sąd

Apelacyjny

usprawiedliwiały

przyjęty

wniosek,

że pozwana składając oświadczenie woli o poręczeniu wekslowym nie działała pod

wpływem groźby oraz, że nie złożyła skutecznego oświadczenia o uchyleniu się od

skutków prawnych tego oświadczenia. Sąd Apelacyjny dochodząc do takiej

konkluzji w istocie zaakceptował ustalenia Sądu Okręgowego oparte na

wszechstronnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Skarżąca,

nie mając możliwości oparcia skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia art. 233 § 1

k.p.c. oraz kwestionowania ustaleń faktycznych (art. 3983 § 3 k.p.c.) musiałaby

wykazać, że zgromadzony w sprawie materiał uzasadniał zastosowanie art. 87 i 88

k.c. Zadaniu temu skarżąca nie sprostała, ograniczając rozważania do pytania

dotyczącego chwili, w której rozpoczyna bieg termin przewidziany w art. 88 § 2 k.c.

Rozważanie tej kwestii w sytuacji, gdy Sądy obu instancji uznały za niewiarygodną

tezę pozwanej, że oświadczenie o poręczeniu złożyła pod wpływem groźby, jest

bezprzedmiotowe.

Za

bezzasadne

należało

uznać

także

stanowisko

skarżącej,

że „wierzytelność zabezpieczona” w następstwie zawarcia umowy przewłaszczenia

zaspokojona

została

„wskutek

przejścia

z

chwilą

podpisania

umowy

przewłaszczenia maszyn i urządzeń na własność banku”. Chwila podpisania

umowy nie powoduje zaspokojenia zabezpieczonej wierzytelności. Może ono

(zaspokojenie) nastąpić dopiero wówczas, gdy kredytobiorca nie spłaci kredytu

w terminie. Z istoty wszelkich zabezpieczeń wierzytelności wynika bowiem,

że dopiero

po

niespłaceniu

kredytu

powstaje

prawo

zaspokojenia

się

z ustanowionego wcześniej zabezpieczenia. Twierdzenie skarżącej, na którym

oparty został zarzut naruszenia art. 10 i 17 prawa bankowego, że wierzytelność

strony powodowej została w całości zaspokojona z chwilą podpisania umowy

o przewłaszczenie na zabezpieczenie, co miałoby oznaczać, że powodowy Bank

nie był uprawniony po tym zdarzeniu do wypełnienia weksla i dochodzenia z niego

zapłaty, nie ma uzasadnionych podstaw prawnych.

W sytuacji, gdy bank dysponuje dwoma zabezpieczeniami i nastąpiła chwila

dająca możliwość zaspokojenia się z tych zabezpieczeń (nie zwrócenie kredytu),

bank ma prawo dokonania wyboru, z którego zabezpieczenia skorzysta.

Każda z umów stanowiących zabezpieczenie wierzytelności powinna bowiem być

traktowana niezależnie, mimo że służą one zabezpieczeniu jednej wierzytelności.

Takie stanowisko prezentowane jest w judykaturze oraz doktrynie (uchwała SN

z dnia 5 maja 1993 r., III CZP 54/93, OSNC 1993, nr 12, poz. 219, OSP 1994,

nr 10, poz. 176 oraz Pr. Bankowe 1994, nr 4, poz. 79, a także wyrok SN z dnia

27 czerwca 1995 r., I CR 7/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 183 i PPH 1996, nr 10,

s. 37). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną, pogląd ten

podziela.

Z przytoczonych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.).