IV CSK 327/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 327/12

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa P. I. SA w G.

przeciwko Syndykowi masy upadłości T. F. SA

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Powszechnego Zakładu

Ubezpieczeń na Życie SA

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lutego 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 stycznia 2012 r.,

uchyla

zaskarżone

rozstrzygnięcie

o

postanowienie

kosztach

i

pozostawia

postępowania

kasacyjnego

orzeczeniu kończącemu postępowanie.

Uzasadnienie

Powodowy P. I. Spółka Akcyjna domagał się pozbawienia wykonalności

tytułu wykonawczego - nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym

przez Sąd Okręgowy w W. dnia 6 czerwca 2002 r., utrzymanego w mocy wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r. i zaopatrzonego w klauzulę

wykonalności w dniu 17 czerwca 2010 r. - ostatecznie - po ograniczeniu powództwa

- w zakresie kwoty 32.159.702,74 zł. Tytuł wykonawczy zasądzał od powoda na

rzecz T. F. SA należność z tytułu zapłaty ceny emisyjnej obligacji. Uzasadniając

powództwo powód wyjaśnił, że pismem z 24 czerwca 2010 r. złożył pozwanemu

oświadczenie o potrąceniu z wierzytelnością objętą tytułem wykonawczym

wzajemnej wierzytelności w kwocie 35 118 759,18 zł z tytułu zapłaty za wykup

obligacji przez T. F. SA (emitenta) z odsetkami obligacyjnymi wyliczonymi do dnia

ogłoszenia upadłości (8 kwietnia 2003 r.). Pozwany Syndyk masy upadłości T. F.

SA wniósł o oddalenie powództwa. Kwestionował istnienie wierzytelności oraz

zasadność potrącenia. Złożył też wniosek o odrzucenie pozwu, wskazując na treść

art. 1801 § 1 k.p.c. Podniósł, że jedynym właściwym trybem stwierdzenia

wygaśnięcia wierzytelności pozwanego na skutek potrącenia jest zgłoszenie w

postępowaniu upadłościowym wierzytelności potrącanej, z której to drogi powód

skorzystał równolegle z wytoczeniem powództwa przeciwegzekucyjnego. Do

sprawy po stronie pozwanej przystąpił w charakterze interwenienta ubocznego

jeden z wierzycieli upadłego - Powszechny Zakład Ubezpieczeń Na Życie SA,

popierając stanowisko pozwanego. Sąd Okręgowy w G. oddalił wniosek o

odrzucenie pozwu, a także wniosek o umorzenie postępowania, po czym wyrokiem

z dnia 24 maja 2011 r. pozbawił wskazany w pozwie tytuł wykonawczy

wykonalności do wysokości 32.149.000 zł; umorzył postępowanie co do kwoty

1.185.985,48 zł (cofnięta część pozwu), a w pozostałym zakresie powództwo

oddalił i orzekł o kosztach postępowania. Sąd ocenił, że powód przyjął propozycję

nabycia obligacji T. F. SA. Przydzielono mu 260 obligacji, które zostały zapisane w

ewidencji obligacji, o czym poinformował powoda W. Z chwilą zapisu w ewidencji

emitent (T. F.) stał się dłużnikiem powoda zobowiązanym do wykupu obligacji,

niezależnie od tego, czy powód uiścił mu cenę emisyjną. Powód miał uiścić cenę

emisyjną do 31 marca 2002 r., a więc miał na to ponad 8 miesięcy od dnia

zakończenia emisji (18 lipca 2001 r.), co oznaczało, zdaniem Sądu, że strony nie

wiązały uzyskania przez powoda statusu obligatariusza z zapłatą przez niego ceny.

Niezapłacenie ceny emisyjnej przez powoda uprawniało pozwanego jedynie do

dochodzenia od niego tego świadczenia, bądź do powstrzymania się od wypłaty

należności z tytułu wykupu obligacji przez podniesienie zarzutu braku zapłaty ceny

emisyjnej. Oświadczenie W. potwierdzające przydział obligacji na rzecz powoda

oraz dokonanie zapisu jego praw z obligacji w ewidencji Sąd uznał za wiarygodny

i wystarczający dowód wykazujący przysługujący powodowi status obligatariusza,

i nie podzielił stanowiska pozwanego, że konieczne było przedstawienie wyciągu

z indywidualnego konta depozytowego powoda. Skuteczne nabycie przez powoda

praw

z

obligacji

uczyniło

go

wierzycielem

pozwanego

z

tytułu

długu

inkorporowanego w obligacjach, w tym również z tytułu odsetek. Przepisy

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. – dalej

powoływane jako pr. upadł.), dopuszczają w art. 34 § 1 możliwość dokonania

potrącenia z wierzytelnością upadłego, jego długu względem wierzyciela, jeżeli oba

długi istniały w czasie ogłoszenia upadłości, chociażby termin uiszczenia jednego

z nich jeszcze nie nastąpił. Sąd Okręgowy uznał, że skoro orzeczeniem sądowym

stwierdzona została wierzytelność pozwanego względem powoda z tytułu

obowiązku zapłaty ceny emisyjnej obligacji, to powód był uprawniony do zgłoszenia

zarzutu potrącenia z tą wierzytelnością własnej wierzytelności do upadłego z tytułu

wykupu obligacji. Zgłoszenie potrącenia po ogłoszeniu upadłości stanowi

uprzywilejowany sposób zaspokojenia wierzyciela upadłościowego, który może

doprowadzić do korzystniejszych dla niego skutków, aniżeli udział w podziale

funduszów masy upadłości. Sąd zaznaczył, że powództwo przeciwegzekucyjne

stanowi merytoryczną formę obrony przeciwko niezgodnej z prawem egzekucji,

zarówno co do jej zasadności, jak i dopuszczalności. Artykuł 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

umożliwia zwalczanie tytułu wykonawczego w przypadku, gdy po powstaniu tytułu

egzekucyjnego zaszły zdarzenia materialnoprawne prowadzące do wygaśnięcia

zobowiązania, a taki skutek wywiera potrącenie. Sąd wskazał, że zgodnie z treścią

art. 499 zd. 2 k.c. oświadczenie o potrąceniu wywiera skutek w chwili dojścia do

drugiej strony lecz ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

Złożone skutecznie oświadczenie o potrąceniu wywiera skutki określone w art. 498

§ 2 k.c. od chwili, kiedy istniał tzw. stan potrącalności obu wierzytelności.

Wysokość przysługującej powodowi wierzytelności, Sąd ustalił posiłkując się opinią

biegłego, który wyliczył wysokość należnych odsetek obligacyjnych. Po potrąceniu

wymagalna pozostała wierzytelność pozwanego w kwocie 1.251.103,22 zł.

Powód cofnął pozew co do kwoty 1.185.985,48 zł, wobec czego Sąd Okręgowy

oddalił powództwo w zakresie różnicy między tymi kwotami.

Apelacje od tego orzeczenia wywiodły obie strony oraz interwenient

uboczny.

Sąd

Apelacyjny

częściowo

podzielił

stanowisko

pozwanego

i interwenienta ubocznego w zakresie w jakim zarzucali naruszenie art. 1821 § 1

k.p.c. W konsekwencji uchylił zaskarżony wyroku i umorzył postępowania

w sprawie.

Sąd

odwoławczy

uznał,

że

w

sprawie

droga

sądowa

była

dopuszczalna, występował natomiast problem konkurencyjności postępowania

upadłościowego i postępowania przeciwegzekucyjnego. Po ogłoszeniu upadłości

dalsze postępowanie, które dotyczy wierzytelności do masy upadłości, nie może się

toczyć. Wierzytelność taka podlega zgłoszeniu do masy upadłości, a możliwość

wytaczania powództwa jest ograniczona do czasu, kiedy wyjaśni się, czy

wierzytelność została uznana w postępowaniu upadłościowym. Wniosek taki Sąd

Apelacyjny wywiódł z przewidzianego w art. 1821 § 2 k.p.c. prawa wierzyciela do

ponownego wytoczenia powództwa w razie odmowy uznania wierzytelności.

Nie jest to jednak podstawa do odrzucenia pozwu.

Sąd stwierdził natomiast wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie

postępowania na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c. Upadłość pozwanej ogłoszona

została 8 kwietnia 2003 r., w okresie obowiązywania prawa upadłościowego

z 1934 r., wobec czego, w oparciu o przepis art. 536 ustawy z dnia 28 lutego

2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.),

do postępowania

upadłościowego

w

tej

sprawie

stosuje

się

przepisy

dotychczasowe. Sąd Apelacyjny wskazał, że przed zamknięciem rozprawy przed

Sądem Okręgowym powód zgłosił swoją wierzytelność do masy upadłości

i podniósł fakt jej potrącenia. Wniosek nie został uwzględniony przez sędziego –

komisarza, sprzeciw powoda od odmowy uznania wierzytelności został cofnięty,

postępowanie w tym przedmiocie umorzono, a zażalenie syndyka na postanowienie

o umorzeniu postępowania - oddalono. Cofnięciu przez powoda zgłoszenia

wierzytelności do masy Sąd odwoławczy przypisał skutek z art. 203 § 2 k.p.c.,

wobec czego zgłoszenie uznał za niebyłe, a czynności podejmowane na skutek

jego wniesienia jako pozbawione znaczenia

z punktu widzenia przesłanek

stosowania art. 1821 § 2 k.p.c. Przepis ten nie mógł więc otworzyć powodowi drogi

do wytoczenia powództwa. Artykuł 1821 § 1 k.p.c. nakazuje umorzyć postępowanie,

jeżeli

ogłoszono

upadłość

obejmującą

likwidację

majątku

pozwanego,

a postępowanie dotyczy masy upadłości. Powołując się na wykładnię tego

przepisu przyjętą przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia

19 października 2007 r. (I CK 4/07, LEX nr 465611), Sąd drugiej instancji uznał, że

przepis ten stosuje się również do postępowania prowadzonego w oparciu

o przepisy prawa upadłościowego z 1934 r. Stwierdził ponadto, że umorzenie

postępowania powinno nastąpić wówczas, kiedy upadły jest stroną pozwaną,

a postępowanie dotyczy masy upadłości, to znaczy będzie miało lub będzie mogło

mieć wpływ na masę. Wskazał, że ocena, czy taki wpływ wystąpi wymaga analizy

zgłoszonego roszczenia. Jeśli jego uwzględnienie przez sąd umożliwi zmniejszenie

aktywów masy upadłości, przesądzi o nieistnieniu jakiegoś prawa lub o obowiązku

obciążającym masę, przyjąć należy, że wpływ taki występuje, niezależne od tego

w ramach jakiej postaci żądania procesowego roszczenie zostało zgłoszone

(o zasądzenie świadczenia czy też o ustalenie albo o ukształtowanie prawa lub

stosunku prawnego). Sąd wyraził pogląd, że powództwo o pozbawienie tytułu

wykonawczego wykonalności mieści się w pojęciu postępowania dotyczącego

masy upadłości. Przewidziane w art. 1821 § 1 k.p.c. umorzenie postępowania

dotyczy jednak tylko tych postępowań, w których dochodzone są od upadłego

wierzytelności, co Sąd wywiódł z treści art. 1821 § 2 k.p.c., przewidującego

możliwość

ponownego

wytoczenia

powództwa

w

razie

odmowy

uznania

wierzytelności. Chodzi przy tym o wierzytelności zgłaszane do masy upadłości

i umieszczane na liście wierzytelności lub te, które wierzyciel zgłasza w celu

potrącenia z masy na podstawie art. 34 - 37 pr. upadł. Sąd uznał, że w niniejszej

sprawie powód w ramach powództwa przeciwegzekucyjnego chciał uzyskać skutek

powodujący umniejszenie majątku masy o część wierzytelności wynikającej z tytułu

wykonawczego, co uzasadniało zastosowanie art. 1821 § 1 k.p.c. i umorzenie

całego postępowania. W rezultacie Sąd Apelacyjny z powołaniem się na treść art.

386 § 3 k.p.c. zw. z art. 1821 § 1 k.p.c. uchylił wyrok Sądu Okręgowego i umorzył

postępowanie w sprawie. Taki sposób zakończenia postępowania spowodował,

że Sąd Apelacyjny nie rozważał już pozostałych zarzutów stron do wyroku Sądu

pierwszej instancji.

Powód wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, opierając ją

na obydwu podstawach z art. 3983 § 1 k.p.c. Naruszenie przepisów prawa

procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy łączył z błędną wykładnią

i w konsekwencji zastosowaniem w sprawie art. 1821 § 1 i 2 k.p.c. oraz z błędną

wykładnią art. 150 pr. upadł. polegającą na uznaniu roszczenia o pozbawienie

tytułu wykonawczego wykonalności za wierzytelność podlegającą zgłoszeniu

w toku postępowania upadłościowego. W ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego skarżący zarzucił błędna wykładnię art. 34 § 1 pr. upadł. w zw. z art.

498 § 2 k.c., art. 499 k.c. oraz art. 61 k.c. polegającą na przyjęciu, że przepisy

prawa upadłościowego wyłączają zasadę, iż potrącenie dokonywane jest przez

złożenie oświadczenia woli drugiej stronie i uzależnienie skutku potrącenia od

zgłoszenia wierzytelności w toku postępowania upadłościowego.

We wnioskach powód domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia

w

całości

oraz

przekazania

sprawy

do

ponownego

rozpoznania

oraz

rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący ma rację, że wykładnia art. 1821 § 1 i 2 k.p.c., która doprowadziła

do umorzenia przez Sąd Apelacyjny postępowania w sprawie budzi zastrzeżenia.

Wskazany przepis, wprowadzony do procedury cywilnej w wyniku nowelizacji

dokonanej ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 235, poz. 1699)

zamieszczony został w rozdziale 6 kodeksu, poświęconym – jak wynika

z tytułu („Zawieszenie postępowania”) - unormowaniu zagadnień związanych

z zawieszeniem postępowania. Chronologicznie przepisy zawarte w tym rozdziale

określają wypadki, kiedy postępowanie cywilne ulega zawieszeniu z mocy prawa

(art. 173 k.p.c.), z urzędu - obowiązkowo (art. 174, 175 i 1751 k.p.c.) i fakultatywnie

(art. 177 k.p.c.), na wniosek - obligatoryjnie (art. 176 k.p.c.) i fakultatywnie (art. 178

k.p.c.).

Normują

skutki

zawieszenia

postępowania

(art.

k.p.c.),

wypadki podjęcia zawieszonego postępowania z urzędu (art. 180 k.p.c.) i na

wniosek

(art.

k.p.c.),

w

końcu

przypadki

umorzenia

zawieszonego

postępowania (art. 182 k.p.c.) i w art. 1821 k.p.c. – umorzenie postępowania

dotyczącego masy upadłości, wreszcie rodzaj posiedzenia, na którym wydane

może być postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjęcia i umorzenia

postępowania (art. 183 k.p.c.). Artykuł 1821 k.p.c. stanowił dysonans wśród

przepisów omawianego rozdziału, ponieważ nie był powiązany z zawieszeniem

postępowania, skoro ustanawiał obowiązek umorzenia postępowania bez jego

zawieszania. Niemniej jednak jego ulokowanie w rozdziale 6 nawiązywało do

korzeni, z których przepis ten wyrósł. Materia w nim ujęta była przed nowelizacją

objęta art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., który przewidywał jednolity obowiązek zawieszenia

postępowania z urzędu, jeżeli ogłoszono upadłość strony, a spór dotyczył

przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Wprowadzone zmiany

uwzględniały nowy kształt postępowania upadłościowego przyjęty w prawie

upadłościowym i naprawczym. Miały na celu, co wynika z uzasadnienia projektu

ustawy z 16 listopada 2006 r., usunięcie wątpliwości interpretacyjnych, jakie na tym

tle powstawały w zakresie interpretacji dotychczasowego art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c.

W rezultacie ustawodawca zastosował dwa różne rozwiązania, zależne od tego,

w jakiej roli procesowej występowała strona wobec której ogłoszono upadłość oraz

rodzaju orzeczonej wobec niej upadłości – likwidacyjnej, czy też z możliwością

zawarcia układu. Obydwa rozwiązania odnosiły się jednak do wypadku, kiedy

w czasie toczącego się postępowania została ogłoszona upadłość strony,

a postępowanie sądowe dotyczyło masy upadłości. Zmieniony art. 174 § 1 pkt 4

k.p.c. znajdował zastosowanie wtedy, kiedy ogłoszono upadłość z możliwością

zwarcia układu, a strona pozbawiona została prawa zarządu masą upadłości albo

ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku powoda. Artykuł 182 1 § 1 k.p.c.

dotyczył wypadku, kiedy ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku

pozwanego. W

wyroku z dnia 23 września 2010 r. (III CSK 310/09, OSNC

2011/4/45) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że celem wprowadzenia art. 182 1 § 1 k.p.c.

było, aby z chwilą ogłoszenia upadłości likwidacyjnej strony pozwanej nie toczyły

się dalej postępowania sądowe o wierzytelności, które mogą być dochodzone

w trybie

zgłoszenia

do

masy

upadłości.

Przed

dodaniem

tego

przepisu

postępowania sądowe o tego rodzaju wierzytelności były zawieszane i zazwyczaj

już nie były podejmowane. Wypadki, kiedy takie podjęcie mogło nastąpić

przewiduje art. 145 ust 1 p.u.n. i do niego nawiązywał art. 182 1 § 2 k.p.c.

Niewątpliwie więc art. 1821 § 1 k.p.c. dotyczył postępowania, w którego toku została

ogłoszona upadłość likwidacyjna strony, a nie postępowania wszczynanego już

po ogłoszeniu upadłości, przeciwko syndykowi masy upadłości. Tej materii

dotyczył art. 1821 § 2 k.p.c. w zw. z art. 145 p.u.n., bądź – kiedy postępowanie

upadłościowe toczyło się według przepisów prawa upadłościowego z 1934 r. - art.

62 i art. 169 pr. upadł.

Słusznie zatem skarżący zarzucał, że umorzenie postępowania przez Sąd

Apelacyjny nastąpiło z naruszeniem art. 1821 § 1 k.p.c. Dodatkowo wskazać

należy, że w wyniku kolejnej nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego,

wprowadzonej ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381)

art. 1821 k.p.c. został uchylony, a przejściowy przepis art. 9 ust. 4 zakazał go

stosować od dnia wejścia ustawy w życie, to znaczy od 3 maja 2012 r. Przepis ten

nie może więc obecnie uzasadniać umorzenia postępowania, nawet gdyby

zachodziły przewidziane w nim przesłanki.

Umorzenie postępowania nie mogło nastąpić też na ogólnej podstawie

procesowej przewidzianej w art. 355 k.p.c., to znaczy z powodu zbędności lub

niedopuszczalności wydania wyroku, ponieważ przepis ten odnosi się jedynie do

zdarzeń zaszłych w toku postępowania. Nie budzi zaś wątpliwości, że ogłoszenie

upadłości likwidacyjnej T. F. SA miało miejsce wiele lat przed wszczęciem

niniejszego postępowania.

W ramach obowiązków przewidzianych w art. 39813 § 1 k.p.c. rozważyć

należało także problem dopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie.

Zagadnienie, jak należy traktować pozew o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu

do masy upadłości, złożony po ogłoszeniu upadłości, stanowiło przedmiot

kontrowersji. Ostatecznie uznać można za ukształtowane stanowisko, że pozew

taki, w razie niezgłoszenia wierzytelności do masy, należało przekazać sędziemu –

komisarzowi jako takie zgłoszenie, natomiast w wypadku, kiedy wierzytelność

została zgłoszona, a równolegle wierzyciel wytoczył o nią powództwo – pozew

w takiej sprawie podlegał odrzuceniu z powodu czasowej niedopuszczalności drogi

sądowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1967 r., I CR 100/67,

OSNC 1968/7/121; uchwałę tego Sądu z dnia 30 marca 1992 r., III CZP 22/92,

OSNC 1992/11/188, uchwałę z dnia 25 sierpnia 1994 r., I PZP 33/94, OSNP

1994/10/161, a także wyrok z dnia 6 sierpnia 1998 r., I PKN 247/98, OSNP

1999/17/544). Stan prawny, ograniczający czasowo możliwość dochodzenia

roszczeń przez wierzycieli upadłego w postępowaniu gwarantującym pełne

standardy procesowe został uznany za zgodny z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1

Konstytucji wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 czerwca 2010 r.

(P 62/08, OTK-A 2010/5/47). Nie oznacza to jednak, że pozew złożony w niniejszej

sprawie podlegał odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. W tej sprawie

przedmiotem żądania powoda nie jest zapłata przez pozwanego jego wierzytelności

z tytułu wykupu obligacji lecz obrona przed wyegzekwowaniem przez pozwanego

długu powoda względem upadłego. Zakres uprawnień wierzycieli upadłego, którzy

jednocześnie są jego dłużnikami kształtuje się odmiennie niż innych jego

wierzycieli. W stosunku do nich ustawodawca przyjął zasady korzystniejsze,

polegające na tym, że nie musza oni uregulować swojego długu na rzecz masy

upadłości i dochodzić zaspokojenia z masy na zasadach ogólnych, lecz mogą

dokonać

potrącenia

wzajemnych

wierzytelności,

aczkolwiek

uprawnienie

to w odniesieniu do potrącenia wierzytelności powstałych przed ogłoszeniem

upadłości jest ukształtowane w art. 34 – 37 pr. upadł. w sposób ograniczony

w stosunku do ogólnych reguł z art. 498 - 505 k.c. Powództwo w niniejszej sprawie

oparte zostało na twierdzeniu o skuteczności potrącenia dokonanego przez powoda

oświadczeniem złożonym w postępowaniu upadłościowym. W orzecznictwie

dopuszczono (jakkolwiek niejednolicie) - powołany przez skarżącego w skardze

kasacyjnej

o potrąceniu

pogląd

o

dopuszczalności

wzajemnych

badania

wierzytelności,

skuteczności

złożonego

w

oświadczenia

postępowaniu

upadłościowym w sprawie wniesionej przez syndyka przeciwko wierzycielowi

o zapłatę długu jaki ma on względem upadłego i który był przedmiotem

oświadczenia o potrąceniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2011 r.,

V CSK 311/10, Lex nr 811922 i powołane w nim orzecznictwo odnoszące się

wprost do stanu prawnego mającego zastosowanie w niniejszej sprawie).

Pogląd ten Sąd Najwyższy w obecnym składzie podtrzymuje. Specyfika niniejszej

sprawy wyraża się w tym, iż wierzytelność upadłego do powoda została

stwierdzona prawomocnym tytułem wykonawczym, wobec czego nie można

odnieść do niej bezpośrednio koncepcji o możliwości podjęcia poza postępowaniem

upadłościowym przez dłużnika upadłego, będącego zarazem jego wierzycielem,

którego wierzytelność podlega zgłoszeniu do masy upadłości, obrony w procesie

wytoczonym przez syndyka. Proces ten został prawomocnie zakończony

przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu. Jedyną drogą obrony jaką ma

wierzyciel, który bezskutecznie podjął próbę uzyskania akceptacji dla skutków

potrącenia w postępowaniu

upadłościowym,

jest

wytoczenie

powództwa

przeciwegzekucyjnego. Powództwo z art. 840 k.p.c. ma charakter obronny i nie

stanowi formy dochodzenia własnego roszczenia lecz przewidzianą prawem

drogę umożliwiającą zapobieżenie realizacji tytułu, który z różnych przyczyn może

nie odpowiadać

rzeczywistemu

stanowi

rzeczy.

Nie

można

więc

uznać,

że wytoczenie takiego powództwa jest niedopuszczalne z uwagi na zakaz

dochodzenia

roszczeń

podlegających

zgłoszeniu

do

masy

upadłości

poza postępowaniem upadłościowym. Tym samym nie było podstaw do odrzucenia

pozwu.

W konsekwencji skargę kasacyjną należało uznać za uzasadnione uznać

i uchylić zaskarżone postanowienie na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 398 21 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c.

jw