IV CSK 321/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 321/09

POSTANOWIENIE

Dnia 19 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z wniosku J. C. i M. C.

przy uczestnictwie S. C. i N. C.

o stwierdzenie zasiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania S. C.

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt V Ca (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Na wniosek J. C. i jego małżonki M. C. Sąd Rejonowy w S., postanowieniem z

dnia 20 listopada 2008 r., stwierdził, że wnioskodawcy J. i M. małżonkowie C. nabyli

przez zasiedzenie z dniem 30 października 2007 r. na zasadach wspólności ustawowej

małżeńskiej własność nieruchomości o powierzchni 0,0144 ha w miejscowości O.

Nieruchomość ta oznaczona została jako działka numer 830/4. Stanowiła ona część

działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 830/2, dla której w Zamiejscowym Wydziale

Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w S. z siedzibą w Ł. prowadzona jest księga

wieczysta Kw nr (…) Ł. Postanowienie to został oparte na następujących ustaleniach i

ocenach prawnych dokonanych przez ten Sąd.

Właścicielem nieruchomości oznaczona jako działka nr 830/2 jest uczestnik

postępowania S. C., który nabył ją od G. W. Przekazała ona pierwotnie nieformalnie w

1976 r., nieruchomość jego ojcu C., a ostatecznie w 1983 r., na podstawie umowy w

formie aktu notarialnego, przeniosła jej własność na obecnego właściciela. G. W.

uzyskała prawo do tej nieruchomości kilka lat po wojnie od swojego ojca F. C.

Nieruchomość jest zabudowana w części drewnianym spichlerzem i ziemną piwnicą. G.

W., nigdy jednak nie korzystała z tych budynków. Uprawiała jedynie niezabudowaną

część działki 830/2, a płody rolne wywoziła i składowała na siedlisku męża w

miejscowości L. Podobnie C. i obecny właściciele nieruchomości S. C. weszli

w posiadanie jedynie niezabudowanej części działki 830/2 i nie korzystali ze spichlerza i

piwnicy.

Właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr 830/1, która sąsiaduje z

nieruchomością oznaczoną jako działka nr 830/2, jest wnioskodawca J. C., który od

1981 r. pozostaje w związku małżeńskim z M. C.. Uzyskał on prawo własności do tej

nieruchomości na podstawie umowy z dnia 27 sierpnia 1980 r. Umową tą ojciec

wnioskodawcy W. C. przekazał mu własność swojego gospodarstwa obejmującego

działkę 830/01. Zarówno ojciec wnioskodawcy, jak i jego dziadek F. wykorzystywali

budynki znajdujące się na działce 830/2 (spichlerz i piwnicę). W spichlerzu składowali

zboże, a w piwnicy ziemniaki. Działka 830/2 nigdy nie była odgrodzona od pozostałej

części siedliska, na której wraz z rodzicami zamieszkiwał ojciec wnioskodawcy i

stanowiła z nią zorganizowaną całość. Wnioskodawca, w związku z wypadkiem jakiemu

uległ jego ojciec, od 1966 r. pomagał mu w prowadzeniu gospodarstwa. Przez cały czas

aż do chwili obecnej gospodarstwo to obejmowało działkę nr 830/01 oraz posiadanie

znajdujących się na działce 830/2 budynków (spichlerza i piwnicy). Mając na uwadze

takie ustalenia Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że zostały spełnione przesłanki

zasiedzenia części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 830/2, której samoistnym

posiadaczem był wnioskodawca i jego poprzednicy prawni. Było to co prawda

zasiedzenie w złej wierze, ale objęcie w posiadanie nieruchomości nastąpiło najpóźniej

w dniu 30 października 1977 r., tj. w dacie śmierci F. C., dziadka wnioskodawcy, dlatego

nabycie własności tej nieruchomości na rzecz wnioskodawców nastąpiło z dniem 30

października 2007 r.

Apelację od powyższego postanowienia złożył uczestnik postępowania S. C.,

zaskarżając je w całości. W wyniku rozpoznania apelacji Sąd II instancji zmienił

postanowienie Sądu rejonowego w ten sposób, że stwierdził, iż nabycie własności

nieruchomości przez zasiedzenie nastąpiło z dniem 20 sierpnia 2000 r.

Sąd Okręgowy uznał za trafny zarzut podniesiony w apelacji dotyczący przerwy

biegu zasiedzenia. Jeżeli bowiem zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego

zasiedzenie nastąpiło dopiero 30 października 2007 r., to wszczęcie w dniu 9 marca

2007 r. przez uczestnika postępowania S. C. sprawy o wydanie nieruchomości, będącej

przedmiotem niniejszego wniosku, która to sprawa nie została umorzona, doprowadziło

do przerwania biegu terminu zasiedzenia na rzecz wnioskodawców. W związku z tym

nie mogli oni nabyć własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem

wskazanym w zaskarżonym postanowieniu.

Stwierdzenie to nie może jednak doprowadzić do uwzględnienia któregokolwiek z

wniosków zawartych w apelacji. Nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonego

postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,

ponieważ jest to możliwe tylko w razie zaistnienia sytuacji wymienionych w art. 386 § 4

k.p.c., a żadna z nich w realiach tej sprawy nie występuje. Niezasadny jest także

wniosek apelujących o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez oddalenie w

całości wniosku o zasiedzenie. W sprawie niniejszej wnioskodawcy sprostali bowiem

obowiązkowi wykazania, że byli samoistnymi posiadaczami części działki nr 830/2 przez

czas wymagany do stwierdzenia jej nabycia przez zasiedzenie, z tym że końcowy termin

zasiedzenia upłynął z wcześniejszą datą niż ustalił Sąd Rejonowy zaskarżonym

orzeczeniem.

Jak zauważył Sąd Okręgowy, Sąd Rejonowy nie wykluczył jednoznacznie

możliwości ustalenia na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego

wcześniejszej daty objęcia przez ojca wnioskodawcy, W. C. przedmiotowej części działki

z budynkami - spichlerzem i piwnicą. Z ustaleń Sądu Rejonowego poczynionych na

podstawie prawidłowo ocenionego materiału dowodowego wynika, że od śmierci żony

M. C., tj. od 20 sierpnia 1970 r. F. C., który miał wówczas 79 lat z uwagi na wiek i zły

stan zdrowia po dwukrotnym złamaniu nogi, całkowicie zaprzestał prowadzenia

gospodarstwa rolnego. Dlatego za wiarygodne i logiczne należy uznać twierdzenia

wnioskodawców zawarte już w uzasadnieniu wniosku, że wraz z przekazaniem po

śmierci żony działki siedliskowej rodzicom wnioskodawcy, F. C. przekazał im także do

samoistnego posiadania potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego budynki w

postaci piwnicy i spichlerza.

Mając powyższe ustalenia na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że poprzednicy

prawni wnioskodawców nabyli samoistne posiadanie przedmiotowej działki w dniu 20

sierpnia 1970 r., co uzasadniało stwierdzenie, że do nabycia przez wnioskodawców

własności nieruchomości przez zasiedzenie, po zaliczeniu posiadania poprzedników,

doszło z dniem 20 sierpnia 2000 r.

Zasiedzenie nieruchomości nastąpiło zatem przed wytoczeniem przez S. C.

powództwa o wydanie przedmiotowej nieruchomości (marzec 2007 r.), dlatego

zawieszone postępowanie w tym procesie, wbrew sugestiom skarżących, nie ma

wpływu na wynik niniejszej sprawy. Upływ terminu zasiedzenia pociąga za sobą ex lege

nabycie własności nieruchomości przez jej posiadacza samoistnego, a zapadające

postanowienie sądu ma tylko charakter deklaratywny. Wystąpienie z roszczeniem

windykacyjnym

dowodzi

wprawdzie,

jak

podnoszą

skarżący,

że

władztwo

wnioskodawców spotkało się z oporem uczestników postępowania, ale doszło do tego

już po nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie i z tego względu nie może

odnieść żadnego skutku.

W skardze kasacyjnej uczestnik zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art.

176 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię i art. 172 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe

zastosowanie,

polegające

na

współmałżonek

wnioskodawcy,

wyrażeniu

będący

błędnego

poglądu

współposiadaczem

prawnego,

nieruchomości

że

może

zaliczyć sobie okres posiadania poprzednika prawnego wnioskodawcy w sytuacji, gdy

współmałżonek

ten

nie

stwierdzeniem

nabycia

był

następcą

własności

prawnym

nieruchomości

poprzednika,

przez

co

skutkowało

zasiedzenie

przez

współmałżonka – M. C. (żonę wnioskodawcy J. C.) pomimo braku 30-letniego okresu

samoistnego posiadania.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć

istotny wpływ na wynik sprawy a to: art. 384 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w następstwie czego Sąd Okręgowy uwzględniając

apelację w części a oddalając ją w pozostałym zakresie, orzekł o stwierdzeniu

zasiedzenia nieruchomości, czyli ewidentnie na niekorzyść wnoszącego środek

odwoławczy uczestnika postępowania, w sytuacji nie zaskarżenia postanowienia przez

wnioskodawcę, w konsekwencji czego doszło do niedopuszczalnej sytuacji, w której Sąd

Odwoławczy uwzględniając apelację skarżącego orzekł na jego niekorzyść.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 172 § 1 i art. 176 § 1 k.c.

Nie budzi wątpliwości, także skarżącego, że rodzice wnioskodawcy objęli w samoistne

posiadanie nieruchomość będącą przedmiotem zasiedzenia, tak jak to prawidłowo ustalił

Sąd Okręgowy już 20 sierpnia 1970 r. Wnioskodawca miał więc prawo, zgodnie z art.

176 § 1 k.c. przy obliczaniu okresu potrzebnego do nabycia spornej nieruchomości

przez zasiedzenie, uwzględnić także samoistne posiadanie nieruchomości przez swoich

rodziców. Skoro zaś w dniu 20 sierpnia 1970 r., czyli w dniu w którym nastąpiło nabycie

własności nieruchomości przez zasiedzenie przez wnioskodawcę pozostawał on w

związku małżeńskim, to nabycie nastąpiło do majątku objętego wspólnością majątkową

małżeńską (art. 31 § 1 k.r.i o.). Bez znaczenia w tej sytuacji jest więc to czy małżonka

wnioskodawcy M. C. posiadała samoistnie przedmiotową nieruchomość przez czas

potrzebny do jej nabycia przez zasiedzenie, gdyż i tak ze względu na to, że zasiedzenie

nastąpiło w trakcie trwania związku małżeńskiego własność weszła do majątku objętego

wspólnością majątkową, czyli jej współwłaścicielem stała się M. C.

Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 384 w związku z

art. 386 k.p.c. Jak trafnie, w uzasadnieniu swojego postanowienia, wskazał Sąd

Okręgowy apelację należało uwzględnić. Na uwzględnienie zasługiwał bowiem

podniesiony w niej zarzut dotyczący przerwy biegu zasiedzenia. Jeżeli bowiem zgodnie

z postanowieniem Sądu Rejonowego zasiedzenie nastąpiło dopiero 30 października

2007 r., to wszczęcie w dniu 9 marca 2007 r. przez uczestnika postępowania S. C.

sprawy o wydanie nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego wniosku, która to

sprawa nie została umorzona, doprowadziłoby do przerwania biegu terminu zasiedzenia

na rzecz wnioskodawców. W związku z tym, przy tak poczynionych ustaleniach nie

mogli oni nabyć własności przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem

wskazanym w zaskarżonym postanowieniu. Jeżeli jednak, jak ustalił Sąd Okręgowy,

nabycie własności na rzecz wnioskodawców nastąpiło już 20 sierpnia 2000 r., i ustalenie

to nie zostało skutecznie zakwestionowane, brak podstaw do uchylenia zaskarżonego

postanowienia. Przerwa biegu zasiedzenia nie mogła skutecznie nastąpić na podstawie

zdarzenia, które nastąpiło już po nabyciu własności przez wnioskodawców.

Z drugiej strony brak było także podstaw do uchylenia zaskarżonego

postanowienia, gdyż nie zaszła żadna z przyczyn takiego uchylenia określonych w art.

386 § 2 do 4 k.p.c. Zmiana zaskarżonego postanowienia dokonana przez Sąd

Okręgowy odpowiada zaś w pełni prawu. Zmiana ta wprawdzie ogólnie rzecz ujmując

jest niekorzystna dla apelującego, ale w istocie nie pogorszyła jego sytuacji prawnej w

porównaniu z tym co wynikało z zaskarżonego apelacją postanowienia. Zarówno Sąd

Rejonowy jak i Sąd Okręgowy uznały, że nabycie spornej nieruchomości nastąpiło przez

zasiedzenie przez wnioskodawców. W postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia nie

można zaś zakazu orzekania na niekorzyść apelującego określonego w art. 384 k.p.c.

rozumieć tak jak proponuje to skarżący w skardze kasacyjnej. Sąd w takim

postępowaniu ma ustalić czy zachodzą przesłanki do nabycia własności nieruchomości

przez zasiedzenie, a jeżeli tak kiedy takie nabycie nastąpiło. Jeżeli w wyniku

uwzględnienia apelacji Sąd zmienia tylko termin, w którym nastąpiło nabycie własności

w drodze zasiedzenia i zmiana ta odpowiada prawu, to nie jest ona naruszeniem zakazu

określonego w art. 384 k.p.c. W takiej sytuacji sąd nie orzeka na niekorzyść

apelującego, lecz prawidłowo ustala termin nabycia własności przez wnioskodawcę.

Chociaż w konkretnym stanie faktycznym spowodowało to nieuwzględnienie zarzutu

przerwy biegu terminu zasiedzenia skarżącego nie było to orzekanie na jego niekorzyść,

a jedynie odpowiadające prawu ustalenie od kiedy wnioskodawca nabył własność

nieruchomości przez zasiedzenie. W takich postępowaniach jak postępowanie o

zasiedzenie, czy szerzej w postępowaniach nieprocesowych zakaz, o którym mowa w

art. 384 k.p.c., nie może więc być rozumiany jako bezwzględny zakaz zamiany

zaskarżonego postanowienia. Podobnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29

stycznia 2008 r., IV CSK 432/07 niepubl.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 14

k.p.c., orzekł jak w sentencji.