IV CSK 312/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 312/10

POSTANOWIENIE

Dnia 17 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego […]

przy uczestnictwie W. i T. T.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego […]

z dnia 2 września 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 2 września 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację od

postanowienia Sądu Rejonowego z 3 lutego 2009 r. Postępowanie w sprawie

wszczęte zostało z wniosku Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego o

wpis w księdze wieczystej Kw nr/.../, prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej

współwłasność

wierzytelności

uczestników,

podatkowe

hipoteki

stwierdzone

przymusowej

zabezpieczającej

w

wykonawczych.

pięciu

tytułach

Postanowieniem z 16 stycznia 2009 r. referendarz sądowy Sądu Rejonowego

oddalił wniosek, uznając, że zgodnie z dyspozycją art. 109 ust. 1 ustawy z 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze

zm. – dalej jako: u.k.w.h.) podstawę wpisu hipoteki przymusowej stanowić może

wyłącznie jeden tytuł wykonawczy, gdyż tylko wówczas spełniona zostanie

wprowadzona w tym przepisie przesłanka oznaczoności. Analogiczny wniosek

wynika także, jego zdaniem, z treści art. 34 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r.

ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej jako: o.p.).

Rozpoznając skargę na to orzeczenie, postanowieniem z 3 lutego 2009 r.

Sąd Rejonowy oddalił ją, powołując się na treść art. 109 ust. 1 u.k.w.h., art. 34 § 1

o.p., a także art. 164 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej

jako: p.e.a.). W ocenie tego Sądu, z przepisów tych wynika, że nadanie tytułowi

wykonawczemu lub zarządzeniu zabezpieczenia klauzuli o skierowaniu tytułu

wykonawczego do egzekucji lub zarządzenia zabezpieczenia do wykonania

następuje osobno dla każdego tytułu wykonawczego.

Na skutek apelacji wniesionej od tego orzeczenia przez wnioskodawcę, Sąd

Okręgowy podzielił argumentację Sądu pierwszej instancji odnośnie do braku

możliwość ustanowienia jednej hipoteki przymusowej w celu zabezpieczenia

wierzytelności wynikających z kilku tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu tego

orzeczenia wskazano dodatkowo, że konieczność ustanowienia osobnej hipoteki

dla każdego tytułu wynika także z art. 94 u.k.w.h., zgodnie z którym wygaśnięcie

zabezpieczonych wierzytelności powoduje wygaśnięcie hipoteki, oraz art. 79

u.k.w.h., zgodnie z którym przeniesienie wierzytelności pociąga za sobą

konieczność

przeniesienia

hipoteki.

Sąd

Okręgowy

stwierdził

dodatkowo,

że zgodnie z art. 65 ust. 1 u.k.w.h. z wymogu oznaczoności hipoteki wynika

konieczność ustanowienia jej na zabezpieczenie wierzytelności konkretnej i ściśle

oznaczonej. Niezależnie od powyższego, w myśl z art. 35 § 2 ust. 2 o.p. oraz art.

109 u.k.w.h. podstawę wpisu hipoteki stanowi tytuł wykonawczy, zaś rozszerzająca

interpretacja tego pojęcia przez objęcie nim kilku tytułów, nie jest, zdaniem Sądu

Okręgowego, możliwa. Każdy tytuł wykonawczy posiada bowiem osobny byt, na co

wskazuje m.in. odrębne naliczanie odsetek dla każdej wierzytelności stwierdzonej

tytułem wykonawczym.

W skardze kasacyjnej z 8 lutego 2010 r. wnioskodawca zarzucił temu

orzeczeniu naruszenie art. 109 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 35 § 2 pkt 2 w zw. z art. 34

§ 1 i art. 35 § 1 o.p. przez bezzasadną odmowę wpisu jednej hipoteki kaucyjnej na

podstawie kilku tytułów wykonawczych. Na tej podstawie skarżący wniósł

o uchylenie i zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uwzględnienie apelacji oraz

zmianę postanowienia Sądu Rejonowego z 3 lutego 2009 r. przez uwzględnienie

wniosku o wpis hipoteki przymusowej zwykłej i zasądzenie kosztów postępowania

za pierwszą i drugą instancję – ewentualnie zaś o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

W każdym wypadku skarżący wniósł o zasądzenie od uczestników W. i T. T.

kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym na rzecz Skarbu

Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Problem prawny, czy posłużenie się przez ustawodawcę w art. 109 ust. 1

u.k.w.h i art. 35 o.p. liczbą pojedynczą określenia „tytuł wykonawczy”, oznacza,

że jedna hipoteka może być ustanowiona na podstawie tylko jednego tytułu

wykonawczego

był

już

przedmiotem

rozstrzygnięć

Sądu

Najwyższego.

W postanowieniach z dnia 2 lipca 2004 r., II CK 421/03 oraz z dnia 9 grudnia

2009 r., IV CSK 224/09 – niepubl., Sąd ten dokonał interpretacji tych przepisów,

przyjmując, że z ich treści nie wynika zasada, iż jedna hipoteka może być

ustanowiona na podstawie tylko jednego tytułu wykonawczego, a istnienie kilku

tytułów prowadzi obowiązkowo do ustanowienia takiej samej ilości hipotek.

Nie uprawnia do takiej wykładni użycie w tych przepisach liczby pojedynczej

określenia „tytuł wykonawczy”, gdyż jest to powszechnie stosowany techniczny

sposób redagowania przepisów prawnych. Wykładni takiej nie uzasadnia też istota

ani cel instytucji hipoteki przymusowej. W orzeczeniach tych podkreślono,

że ustanowienie

jednej

hipoteki,

obejmującej

kilka

tytułów

wykonawczych,

nie narusza ani interesu dłużników, ani wierzycieli, a za zastosowaniem takiego

rozwiązania przemawiają dodatkowo względy pragmatyzmu i racjonalności.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela to

stanowisko, podkreślając, że odnosi się ono do jednorodnych wierzytelności

publicznoprawnych, które ze swojej istoty są nieprzenoszalne, a zatem, wbrew

obawom Sądu Okręgowego, nie wchodzi tu w grę art. 79 u.k.w.h., zgodnie z którym

przeniesienie wierzytelności powoduje konieczność jednoczesnego przeniesienia

także hipoteki. Dlatego też skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu (art. 39815

k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).

jz