IV CSK 287/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 287/07

POSTANOWIENIE

Dnia 27 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z wniosku A.A.

przy uczestnictwie C.P.

o częściowe unieważnienie aktu stanu cywilnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.

z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2007 r. Sąd Okręgowy w O. oddalił

apelację wnioskodawczyni A.A. od postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 8

listopada 2006 r., oddalającego jej wniosek o częściowe unieważnienie aktu

urodzenia uczestnika postępowania C.P.

Wnioskodawczyni, córka T.P., wpisanego w akcie urodzenia C.P. jako jego

ojciec, domagała się unieważnienia aktu urodzenia C.P. w części dotyczącej wpisu

ojca. Wskazała, że matka C.P., W.F. w dacie urodzenia uczestnika pozostawała w

związku małżeńskim z innym mężczyzną, zatem niedopuszczalne jest, aby w akcie

urodzenia C.P. figurowała inna osoba niż mąż matki.

Sąd Rejonowy oddalił wniosek ustalając, że w dniu 11 kwietnia 1949 r.

zostało zawarte małżeństwo pomiędzy G.K. a A.F. Zostało ono rozwiązane w dniu

15 lipca 1955 r. W dniu 15 kwietnia 1951 r. W. F. urodziła syna C., którego ojcostwo

zostało uznane przez T.P. oświadczeniem, złożonym przed urzędnikiem Stanu

Cywilnego w dniu 23 kwietnia 1951 r.

Sąd Rejonowy podkreślił, że w sprawie kluczowym jest zagadnienie, czy

uznanie dziecka przez mężczyznę nie będącego mężem matki, pozostającej

w związku małżeńskim w chwili urodzenia dziecka, stanowi podstawę do

częściowego unieważnienia aktu stanu cywilnego. Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia

29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r.,

nr 161, poz. 1688 ze zm. - dalej: p.a.s.c.) akt stanu cywilnego unieważnia się, gdy

stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą lub jeżeli uchybienia powstałe przy

sporządzaniu aktu zmniejszają jego moc dowodową. Sąd stanął na stanowisku,

że zamieszczenie w akcie stanu cywilnego danych osoby, która uznała dziecko

mimo pozostawania jego matki w związku małżeńskim nie jest okolicznością

uzasadniającą unieważnienie aktu. Przyjęcie oświadczenia o uznaniu dziecka było

niezgodne z przepisami obowiązującym w 1951 r., ale nie zmienia to faktu,

że dziecko się urodziło.

Sąd Rejonowy nie znalazł również podstaw do sprostowania aktu urodzenia

Oddalając apelację wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy podzielił ustalenia i ich ocenę

prawną, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zawarła zarzut naruszenia art. 30

pkt 1 i art. 31 p.a.s.c. w związku z art. 62 § 1 i 3 k.r.o. Skarżąca prezentuje pogląd,

że w przypadku złożenia nieważnego oświadczenia o uznaniu dziecka należy

unieważnić lub sprostować akt urodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej nie znajduje podstaw

prawnych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego były już podejmowane problemy

związane z rozgraniczeniem postępowania o unieważnienie lub sprostowanie aktu

stanu cywilnego i postępowania o prawa stanu w sytuacji, kiedy przedmiotem

orzekania ma być niezgodność z prawdą aktu stanu cywilnego. Generalnie

przyjmuje się, że sprawy o prawa stanu toczą się w trybie procesu, natomiast

sprawy dotyczące aktów stanu cywilnego w postępowaniu nieprocesowym.

W sprawach o prawa stanu cywilnego orzeczenie zapadłe w procesie może

dopiero stanowić podstawę zmiany aktu stanu cywilnego, która przybiera postać

wzmianki dodatkowej (tak w szczególności uchwała SN z dnia 10 maja 1994 r.,

III CZP 65/94, OSNCP 1994, nr 12, poz. 231 oraz postanowienie SN z dnia

19 lutego 2003 r., V CKN 1788/00, niepubl.).

Przechodząc do aktu urodzenia dziecka, bo o taki akt stanu cywilnego

chodzi w rozpoznawanej sprawie i wpisane w nim dane ojca, to znajdują się w nim

dane dotyczące samego faktu urodzenia dziecka oraz dane rodziców (art. 33 i nast.

p.a.s.c.). Dane dotyczące ojca wpisywane są zgodnie z domniemaniem

pochodzenia dziecka od męża matki, oświadczeniem o uznaniu dziecka,

orzeczeniem sądu stwierdzającym ojcostwo danego mężczyzny lub na podstawie

oświadczenia matki. Dane te stanowią jeden z elementów stanu cywilnego osoby

fizycznej i - co za tym idzie - mogą zostać zmienione jedynie w drodze procesu

o ustalenie (zaprzeczenie) pochodzenia dziecka od określonego mężczyzny.

Podzielić należy wyrażany już w orzecznictwie i prezentowany w doktrynie

pogląd, że żądanie wykreślenia z aktu urodzenia danych dotyczących ojca, oparte

na stwierdzeniu, że nie złożył on oświadczenia woli o uznaniu dziecka (bądź, jak

w rozpoznawanej sprawie, złożył oświadczenie dotknięte nieważnością), nie może

być uwzględnione w postępowaniu o unieważnienie lub sprostowanie aktu

urodzenia (tak postanowienie SN z dnia 26 marca 1992 r., l CRN 20/92, OSP 1993,

nr 2, poz. 2). W oparciu o art. 30 p.a.s.c. można unieważnić akt stanu cywilnego

jedynie wówczas, gdy stwierdza niezgodne z prawdą tzw. zdarzenia podstawowe,

kreujące stan cywilny i powodujące sporządzenia aktu (np. sam fakt urodzenia

dziecka). Przepis ten nie znajduje zastosowania, gdy kwestionowany jest fakt

uznania dziecka przez mężczyznę wpisanego w akcie jako ojciec.

Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawia w pierwszej kolejności

wzgląd na wagę ustaleń dotyczących stanu cywilnego osoby fizycznej, a także

charakter prawny i funkcje aktów stanu cywilnego. Dodatkowo można wskazać na

treść art. 2 k.r.o. Przepis ten przewiduje bowiem wystąpienie z powództwem

o ustalenie

nieistnienia

małżeństwa,

gdy

mimo

niezachowania

wymagań

określonych w art. 1 k.r.o. został sporządzony akt małżeństwa, co wyraźnie

wskazuje na konieczność zachowania drogi procesu, gdy sprawa dotyczy stanu

cywilnego osoby fizycznej.

Nie bez znaczenia pozostaje również charakter domniemania ojcostwa męża

matki dziecka. Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki (art. 62 § 1 i 2

k.r.o.) zostało ukształtowane, jako domniemanie niewzruszalne, tzn. możliwe do

obalenia jedynie w drodze zakwestionowania podstawy domniemania (powództwa

o zaprzeczenie ojcostwa - art. 62 § 3 k.r.o.). Następuje to przez wykazanie

niepodobieństwa, aby mąż matki mógł być ojcem dziecka (por. art. 67 k.r.o.),

a stosownej treści powództwo musi zostać wniesione przed upływem ustawowych

terminów zawitych i tylko przez osoby, którym ustawa przyznaje legitymację czynną

(art. 63, 64, 69 i 70 k.r.o.). Podobnie unieważnienie uznania dziecka podlega

określonym rygorom, zarówno co do osoby legitymowanej do wystąpienia z takim

powództwem,

jak

również

podstaw

i

terminów

do

jego

wniesienia.

Dopuszczenie możliwości korygowania zawartych w akcie urodzenia danych

dotyczących ojca dziecka, nawet wynikających z nieważnego oświadczenia

o uznaniu,

przez

unieważnienie

lub

sprostowanie

prowadziłoby do obejścia wskazanych wyżej uregulowań.

aktu

stanu

cywilnego,

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna wnioskodawczyni nie znajduje

uzasadnionych podstaw i podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 398 14 k.p.c.