IV CSK 275/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 275/08

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Nadleśniczego Nadleśnictwa B. w B.

o założenie księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia 11

marca 2008 r., sygn. akt II Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w B. z

dnia 7 stycznia 2008 r., sygn. akt Dz. Kw (…) i przekazuje sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 11 marca 2008 r. oddalił apelację od

postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 7 stycznia 2008 r. oddalającego wniosek

Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa B. w B. o założenie księgi wieczystej

dla szczegółowo opisanej nieruchomości leśnej.

Do wniosku dołączone zostały następujące dokumenty: wypis z rejestru gruntów,

fragment mapy, odpisy kilkunastu decyzji administracyjnych o przejęciu na rzecz Skarbu

Państwa gospodarstw rolnych, które wcześniej stały się własnością rolników na

podstawie ustawy uwłaszczeniowej z dnia 26 października 1971 r., odpisy decyzji

administracyjnych wraz z protokołem zdawczo-odbiorczym, z których wynika, że

wnioskodawcy przekazano w użytkowanie albo w zarząd działki, które po ich połączeniu

stanowią działkę nr (...)/2 objętą wnioskiem o założenie księgi wieczystej. Z treści księgi

wieczystej Nr (…)/0 prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej nr geodezyjnym (...),

ujawnione jest prawo własności nieruchomości wskazanych w w/w decyzjach służące

Skarbowi Państwa.

W ocenie zarówno Sądu Rejonowego, zaakceptowanej przez Sąd Okręgowy

wniosek o założenie księgi wieczystej nie spełniał wymagań wskazanych w art. 1 ust. 2

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, dalej jako „u.k.w.h.” (Dz.

U. z 2001 r. Nr 124, poz.1361 ze zm.) oraz w § 19 Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i

zbiorów dokumentów, dalej jako „rozp.k.w.zd.” (Dz. U. Nr 102, poz.1122 ze zm.). Z

dołączonych do wniosku dokumentów wynika bowiem, że tylko część działki nr (...)/2

stanowi przedmiot własności Skarbu Państwa, a mianowicie ta część, którą tworzą

działki nr (...), (...)8, (...)3, (...)8, (...)0, (...)2 i (...)4, natomiast odnośnie pozostałej części

działki nr (...)/2, którą tworzą działki nr (...)/1, (...)0/1, (...)7, (...)2 i (...)1 wnioskodawca

nie przedłożył decyzji, z których wynikałoby, że Skarb Państwa jest ich właścicielem.

Decyzje zatwierdzające projekt scalania gruntów nie mogą stanowić – jak podkreślił Sąd

Okręgowy - samodzielnego i pierwotnego tytułu własności, skoro decyzja o scaleniu nie

przesądza tytułu własności do gruntów.

Zdaniem Sądu Okręgowego nie było podstaw do wydania zarządzenia o

obwieszczeniu publicznym w trybie § 24 rozp.k.w.z.d., skoro może ono mieć miejsce

tylko wtedy, gdy zakładana jest księga wieczysta, a prawo własności tego kto ma być

wpisany, nie zostało dostatecznie wykazane. Nie może ono zatem zastępować w całości

obowiązku wykazania tytułu własności ani nie jest sposobem nabycia własności. Przepis

ten ma zastosowanie, gdy osoba składająca wniosek o założenie księgi wieczystej

dysponuje

pewnymi

dokumentami

wskazującymi,

że

najprawdopodobniej

jest

właścicielem jednakże nie są to dokumenty wystarczające do założenia księgi

wieczystej i wpisania jego prawa w trybie „zwykłym”.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia art. 29 u.s.w.g. przez

błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że decyzja o scaleniu i wymianie gruntu

nie stanowi pierwotnego tytułu własności, a także naruszeniu § 24 rozp.k.w.z.d. przez

jego niezastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy trafnie podniósł, że przepis art. 29 ust.1 ustawy z dnia 26 marca

1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, dalej jako: „u.s.w.g.” (Dz. U. Nr 178, poz. 1749 ze

zm.), na który powołał się wnioskodawca, odnosi się do sytuacji, gdy prawo własności

jest ujawnione w księdze wieczystej, a wskutek wymiany zmienia się właściciel

nieruchomości. Przepis ten dotyczy więc ujawnienia nowego stanu prawnego a nie

stanowi pierwotnego tytułu własności do nieruchomości. Wiążącym skutkiem scalenia

jest to, że wszystkie osoby zainteresowane tracą prawo własności lub inne prawa do

gruntu dotychczasowego, zachowują natomiast w tym samym rozmiarze prawa do

wydzielonego w drodze scalenia gruntu ekwiwalentnego.

Uregulowanie przyjęte w art. 29 ust. 1 u.s.w.g. oraz wykładnia tego przepisu

zaprezentowana w zaskarżonym postanowieniu nie uniemożliwia jednak zastosowania §

24 rozp.k.w.z.d. Zakresem działania tego przepisu jest sytuacja, gdy osoba składająca

wniosek o założenie księgi wieczystej dysponuje pewnymi dokumentami wskazującymi,

że najprawdopodobniej jest właścicielem, jednakże nie są to dokumenty wystarczające

do założenia księgi wieczystej i wpisania jego prawa w trybie „zwykłym”. Przepis ten ma

więc zastosowanie wtedy, gdy przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie

wykazują w sposób dostateczny prawa własności, lecz jedynie uprawdopodabniają w

wysokim stopniu prawo własności nieruchomości.

Sądy obu instancji odmawiając zastosowania § 24 rozp.k.w.z.d. stwierdziły, że

wnioskodawca powinien wykazać, że dysponował tytułem własności do działek, które

wniósł do scalenia i za które otrzymał ekwiwalent w postaci działek nr (...)/1, (...)0/1,

(...)7, (...)2 i (...)1. W ocenie Sądu Okręgowego tytuł własności do wszystkich działek

uzyskanych przez wnioskodawcę w wyniku scalenia można wykazać wskazując tytuł

własności do wszystkich działek wniesionych do scalenia.

Stawianie takiego wymagania w sytuacji, gdy wnioskodawca dysponuje

decyzjami zatwierdzającymi projekt scalania gruntów, pozbawiałoby praktycznego

znaczenia § 24 rozp.k.w.z.d. Decyzje zatwierdzające projekt scalania gruntów właśnie

dlatego, że - jak zaznaczył Sąd Okręgowy – „nie przesądzają tytułu własności do

gruntów”, ale, co należy podkreślić, uprawdopodabniają w wysokim stopniu prawo

własności nieruchomości uzyskanej w trybie postępowania scaleniowego, mogą

stanowić, zwłaszcza w połączeniu z innymi dokumentami, usprawiedliwioną podstawę

zarządzenia obwieszczenia publicznego, o którym mowa w § 24 rozp.k.w.z.d.

Stwierdzając zatem naruszenie tego przepisu przez błędną jego wykładnię i w

konsekwencji niezastosowanie, należało orzec, jak w sentencji (art. 398 15 k.p.c.).