IV CSK 274/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 274/07

POSTANOWIENIE

Dnia 6 grudnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku G.M. i K.M.

przy uczestnictwie E.W. i J.W.

o przysposobienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 grudnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w L.

z dnia 14 grudnia 2006 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 września 2006 r. Sąd Rejonowy w R. orzekł na

podstawie art. 121 k.r.io. przysposobienie pełne małoletniego M.I. ur. [...] oraz P.I.

ur.

[...]

przez

wnioskodawców

K. i

G. małżonków

M.,

zmienił

imiona

przysposobionych, dodając im odpowiednio imiona: M. oraz P. i nakazał właściwym

urzędom

stanu

cywilnego

sporządzenie

nowych

aktów

urodzenia

przysposobionych. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek o zmianę w akcie urodzenia

małoletniego P. miejscowości jego urodzenia z P. na B., jako nie mającego

podstawy prawnej.

W apelacji od rozstrzygnięcia oddalającego żądanie zmiany miejsca

urodzenia przysposobionego P., wnioskodawcy domagali się wpisania w nowych

aktach urodzenia obu przysposobionych zmiany miejsc ich urodzenia na W.

Apelacja została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w L. z dnia 14

grudnia 2006 r., który potwierdził stanowisko Sądu I – ej Instancji co do braku

podstaw prawnych uwzględnienia żądania przysposabiających o dokonanie w

nowym akcie urodzenia przysposabianych zmiany miejsc ich urodzenia.

W skardze kasacyjnej wnioskodawcy zarzucili naruszenie art. 49 ust. 1 w zw.

z art. 40 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t. jed.

Dz. U. z 2004 r., nr 161, poz. 1688) – dalej: „uasc” - w zw. z art. 121 k.r.io., a także

art. 328 § 2 k.p.c., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, „przez sporządzenie

sprzecznego z sentencją postanowienia uzasadnienia, w którym stwierdzono,

że przysposabiający zostaną wpisani jako rodzice przysposobionych w nowych

aktach urodzenia, pomimo braku rozstrzygnięcia tej treści w sentencji orzeczenia

Sądu I - ej Instancji”.

Na tych podstawach wnieśli o uchylenie skarżonego postanowienia i jego zmianę

przez wpisanie w nowym akcie urodzenia małoletniego P., jako miejsca urodzenia

B. oraz w aktach obu przysposobionych nazwiska przysposabiających jako ich

rodziców, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obowiązek sporządzenia nowego aktu urodzenia istnieje tylko przy

orzeczeniu tzw. adopcji całkowitej. Zgodnie z art. 48 ust. 1 uasc, w razie orzeczenia

przysposobienia, na które rodzice wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę bez

wskazania

osoby

przysposabiającej,

sporządza

się

nowy

akt

urodzenia

przysposobionego; w akcie tym jako rodziców wpisuje się przysposabiających.

Sporządzenie nowego aktu urodzenia następuje więc w tym przypadku z urzędu.

Natomiast przy tzw. adopcji pełnej, przewidzianej w art. 121 k.r.io., sporządzenie

nowego aktu następuje tylko wtedy, kiedy tak zdecyduje sąd orzekający tę postać

przysposobienia. Stanowi o tym art. 49 ust. 1 uasc, zgodnie z którym „w razie

orzeczenia przysposobienia w sposób określony w art. 121 k.r.io., może być

sporządzony nowy akt urodzenia przysposobionego, w którym jako rodziców

wpisuje się przysposabiających, jeżeli sąd opiekuńczy tak postanowił. Przepisy art.

47 ust. 2 – 5 stosuje się odpowiednio”. Stosownie do wyraźnych dyspozycji

przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w takim nowym akcie urodzenia

wpisuje się dwie zmiany - w porównaniu do treści pierwotnego aktu urodzenia:

przysposobiony otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a jeżeli, tak jak

w niniejszej sprawie, został przysposobiony przez małżonków wspólnie, nazwisko,

które noszą, albo nosiłyby dzieci zrodzone z tego małżeństwa (art. 122 § 1 k.r.io.)

oraz zmienione przez sąd imię lub imiona przysposobionego (art. 122 § 3 k.r.io.).

O możliwości dokonywania innych zmian w treści nowego aktu w związku

z orzeczoną adopcją ustawa nie wspomina. Ponieważ dane zawarte w akcie stanu

cywilnego stanowią jedyny dowód przesądzający w sposób urzędowy i wiążący

o ich treści, przeto ewentualne ingerencje w treść takiego aktu muszą mieć

wyraźną podstawę prawną. Przemawia to za koniecznością ścisłej wykładni

przepisów upoważniających do zmiany treści aktu. Już więc z tej zasadniczej

przyczyny niemożliwy jest do zaakceptowania postulat skarżących zastosowania

wykładni rozszerzającej art. 49 ust. 1 uasc, na którym opiera się cała konstrukcja

skargi kasacyjnej. Według ich twierdzenia, dopuszczalne jest bowiem, w drodze

wykładni funkcjonalnej, wyprowadzenie - z obowiązującej zasady ochrony

tajemnicy adopcji - wniosku o dopuszczalności zmiany w nowym akcie urodzenia

przysposobionego także miejsca jego urodzenia. Z tezą tą nie można się zgodzić

przede wszystkim ze względu na wspomnianą konieczność ścisłej wykładni

omawianych przepisów. Niezależnie od tego Sąd Okręgowy ma rację, że w naszym

systemie prawnym tajemnicy przysposobienia nie należy absolutyzować. Nie miała

ona bowiem nigdy charakteru bezwzględnego, a w ustawie z dnia 29 maja 1995 r.

o zmianie Kodeksu rodzinnego i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 83, poz. 417)

ustawodawca w sposób widoczny ograniczył jej działanie. Dał temu wyraz przez

zmianę treści art. 48 uasc, uchylając obowiązek skreślenia dotychczasowego aktu

urodzenia przysposobionego - po sporządzeniu aktu nowego, co ma umożliwić

przysposobionemu, po osiągnięciu pełnoletniości, poznanie prawdy o swoim

naturalnym pochodzeniu. Potwierdza to tylko współczesne tendencje i przekonanie,

że dla dobra dziecka lepiej jest, aby tę prawdę przysposabiający, jako dysponenci

tajemnicy adopcji, przekazywali jemu sami, oczywiście w odpowiednim czasie i we

właściwej formie. Dodatkowo przeciwko poglądowi prawnemu wnioskodawców

przemawia argument natury historycznej. Podczas prac nad przygotowaniem

obowiązującej ustawy o aktach stanu cywilnego zgłaszane były postulaty, aby –

w imię zasady możliwie pełnej ochrony tajemnicy adopcji – upoważnić sąd

orzekający przysposobienie pełne do dokonania, na wniosek przysposabiających,

także zmiany miejsca oraz daty urodzenia przysposobionego, jednakże ostatecznie

ta propozycja legislacyjna nie została uwzględniona. Wszystko to przemawia za

tezą, iż sąd orzekający przysposobienie pełne, decydując o potrzebie sporządzenia

nowego aktu urodzenia osoby przysposobionej, nie może nakazać zmiany w tym

akcie miejsca jej urodzenia. Przesądza to o bezpodstawności zasadniczego zarzutu

skargi kasacyjnej.

Jeśli zaś chodzi o zarzut niekonsekwencji Sądu Okręgowego co do

rozstrzygnięcia o wpisaniu w nowym akcie urodzenia nazwiska wnioskodawców

jako nazwiska przysposobionych dzieci, to istotnie stanowisko Sądu wyrażone

w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia nie jest w tej kwestii do końca jasne czy

jednoznaczne. Nie może to jednak stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej, gdyż

i tak wpisanie przysposobionemu w akcie urodzenia nazwiska przysposabiającego

w sytuacji, o której mowa w art. 122 § 1 k.r.io., następuje z urzędu, a ewentualne

zamieszczenie przez sąd w orzeczeniu o przysposobieniu takiego rozstrzygnięcia

ma jedynie charakter deklaratoryjny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

4 lipca 1953 r., C 1134/52, OSNCK 1953, nr 4, poz. 103). W tym sensie trzeba więc

się zgodzić z ostateczną konkluzją Sądu w tej kwestii, że „wnioskodawcy w nowym

akcie urodzenia będą wpisani jako rodzice”, gdyż, urząd stanu cywilnego ex lege

ma obowiązek wpisania ich nazwiska jako nazwiska przysposobionych.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, jako niezasadna

(art. 39814 k.p.c.).