IV CSK 272/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 272/17 POSTANOWIENIE Dnia 13 czerwca 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)‎SSN Wojciech Katner‎SSN Marian Kocon (sprawozdawca) w sprawie z wniosku A. O. i K. O.‎przy uczestnictwie U. O., M. O., B. O. i P. O.‎o zniesienie współwłasności nieruchomości,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 czerwca 2018 r.,‎skargi kasacyjnej uczestników postępowania B. O. i P. O.od postanowienia Sądu Okręgowego w G.‎z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt XVI Ca (…), oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Postanowieniem wstępnym z dnia 22 lipca 2015 r. Sąd Rejonowy w S. uznał za usprawiedliwione żądanie wnioskodawców A. O. i K. O. zniesienia współwłasności bliżej określonej nieruchomości poprzez ustanowienie odrębnej własności dwóch lokali mieszkalnych oraz upoważnił wnioskodawców, uczestników M. O. i U. O. do wykonania tymczasowo na ich koszt określonych robót adaptacyjnych w posadowionym na tej nieruchomości budynku jednorodzinnym, a Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 26 października 2016 r. oddalił apelację uczestników B.

O. i P. O. od tego postanowienia.Sąd ustalił, że A. O. i K. O., U. O. i M. O., B. O. i P. O. są współwłaścicielami, w określonych częściach, zabudowanej budynkiem jednorodzinnym nieruchomości położnej w S. przy ul. M. Zgodnie z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego na tym terenie istnieje zakaz przekształcenia istniejącej zabudowy w zabudowę wielorodzinną. Będący podstawowym sposobem zniesienia współwłasności (art. 211 k.c.) podział fizyczny objętej wnioskiem nieruchomości jest przeto możliwy jedynie poprzez ustanowienie odrębnej własności dwóch lokali mieszkalnych.Skarga kasacyjna uczestników postępowania B. i P. małż.

O. od postanowienia Sądu Okręgowego - oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut naruszania art. 227 w zw. z art. 228 k.p.c., art. 3 pkt. 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (jedn. tekst: Dz. U. 2017, poz. 1332 ze zm., dalej: prawa budowlanego) w zw. z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz. U. 2018, poz. 716, dalej: „ustawy o własności lokali”), art. 3 pkt. 2a prawa budowlanego, i zmierza do uchylenia tego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Na wstępie godzi się zauważyć, że podstawowym sposobem zniesienia współwłasności jest podział fizyczny, wyraźnie preferowany przez kodeks cywilny (postanowienia SN: z dnia 30 października 1978 r., III CRN 214/78, LEX nr 8143; z dnia 16 listopada 1993 r., I CRN 176/93,nie publ.; z dnia 29 lipca 1998 r., II CKN 748/97, Biul.

SN 1999, nr 1, s. 9; z dnia 9 września 2011 r., I CSK 674/10, IC 2012, nr 7-8, s. 46, i zgodne poglądy na ten temat w piśmiennictwie). Wynika z tego, że jeśli zniesienie współwłasności następuje z mocy orzeczenia sądu, powinien on brać pod uwagę przede wszystkim ten sposób wyjścia ze wspólności, chyba że współwłaściciele sami żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty albo sprzedaż stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Przy rozstrzyganiu o sposobie zniesienia współwłasności decydujący jest stan prawny i faktyczny istniejący w chwili dokonywania zniesienia współwłasności.

Nakaz ten, wynikający także z art. 316 § 1 k.p.c., odnosi się do sądu zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji.Szczególnym sposobem podziału nieruchomości budynkowej w celu zniesienia współwłasności jest wyodrębnienie własności lokali. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania stanowiska Sądu Okręgowego, że w budynku objętym wnioskiem możliwe jest wyodrębnienie jedynie dwóch lokali mieszkalnych stanowiących odrębną własność. W ocenie skarżących u podłoża tego stanowiska legło błędne uznanie co do obowiązywania uchwały Rady Miasta S. z dnia 26 kwietnia 2002 r., nr (…), w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (plan oznaczony nr (…)/01), zgodnie z którym istnieje zakaz przekształcania istniejącej zabudowy w zabudowę wielorodzinną, pomimo że uchwałą Rady Miasta S. z dnia 24 lutego 2012 r., nr (…), został on uznany za nieaktualny.

W wyniku tej uchwały plan zagospodarowania przestrzennego nr (…)/01 zatracił walor aktualności.Skarżący pominęli, że uchwała rady w sprawie stwierdzenia aktualności studium i planów miejscowych, podejmowana na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (jedn. tekst: Dz. U. 2017, poz. 1073 ze zm.), a taka była uchwała z dnia 24 lutego 2012 r., jest uchwałą o charakterze aktu kierownictwa wewnętrznego i jako taka nie wiąże w stosunkach zewnętrznych, a to oznacza, iż nawet pośrednio nie kształtuje sytuacji prawno-planistycznej nieruchomości.

Jest bowiem aktem wyłącznie polityki przestrzennej, pozostającym bez wpływu i to nie tylko bezpośredniego ale nawet pośredniego na prawa i obowiązki obywateli (jednostek organizacyjnych). Jest zatem aktem o innym charakterze prawnym niż miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego czy nawet studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, które zawierając wiążące ustalenia merytoryczne dla miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego mogą w istocie rozstrzygać o sytuacji prawno-planistycznej nieruchomości.

Celem uchwały rady gminy, podejmowanej w sprawie stwierdzenia aktualności studium i planów miejscowych jest przesądzenie o ewentualnej potrzebie działań planistycznych na określonych obszarach, tak aby funkcjonujące akty planistyczne (studium i plany miejscowe) nie zatracały waloru aktualności, mieszcząc się w szerszym, stanowiącym integralną całość, porządku przestrzennym. Brak jest przeto podstaw do uznania, że plan zagospodarowania przestrzennego nr (…)/01 zatracił walor aktualności - jak twierdzą skarżący - na skutek podjęcia uchwały z dnia 24 lutego 2012 r.Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 3 pkt 2a prawa budowlanego w zw. z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy o własności lokali, to w pierwszym z tych przepisów, mającym zastosowanie do wszystkich budynków, niezależnie od daty ich powstania, jest zdefiniowane pojęcie domu jednorodzinnego.

Zgodnie z jego treścią ilekroć w ustawie mowa jest o budynku mieszkalnym jednorodzinnym należy przez to rozumieć budynek wolno stojący albo budynek w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej, służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, stanowiący konstrukcyjnie samodzielną całość, w którym dopuszcza się wydzielenie nie więcej niż dwóch lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego o powierzchni całkowitej nieprzekraczającej 30% powierzchni całkowitej budynku.Już zatem ustawowo określone w art. 3 pkt 2a prawa budowlanego pojęcie domu jednorodzinnego wyraźnie zakazuje wydzielania w nim więcej niż dwóch lokali mieszkalnych.

W innych przepisach prawa brakuje odmiennej regulacji określającej pojęcie domu jednorodzinnego. Określenia takiego brak w szczególności w ustawie o własności lokali. Niemniej jednak definicja ta nawiązuje do unormowań ustawy o własności lokali w ten sposób, że odwołuje się do „wydzielania lokali mieszkalnych" - co oczywiście stanowi domenę tej właśnie ustawy. Skoro tak, to względy spójności systemu prawa nakazują uwzględniać przy stosowaniu przepisów ustawy o własności lokali dotyczących wydzielania lokali w domu jednorodzinnym przywołaną wyżej ustawową definicję takiego domu.Przewidziane w art. 3 pkt 2a prawa budowlanego wyraźne ograniczenie możliwości wydzielenia w domu jednorodzinnym odrębnych lokali mieszkalnych do dwóch w istocie uniemożliwia wyodrębnienie w takim budynku większej ich ilości dopóki przysługuje mu status domu jednorodzinnego.

Wynika z tego prawna niedopuszczalność ich wydzielenia w domu jednorodzinnym. Budynek o większej ilości wydzielonych lokali nie spełnia wymogów domu jednorodzinnego, jest bowiem domem wielorodzinnym.Oznacza to w sprawie ponadto, że zasadnie Sąd uznał, wbrew zarzutom skargi, iż zniesienie współwłasności objętego wnioskiem domu polegające na wyodrębnieniu większej ilości lokali mieszkalnych, niż dwa prowadziłoby do niezgodnego z planem zagospodarowania przestrzennego nr (…)/01 przekształcania istniejącej zabudowy w zabudowę wielorodzinną.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.jw