IV CSK 264/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 264/09

POSTANOWIENIE

Dnia 8 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z wniosku Leszka P.

przy uczestnictwie Marii T. i innych

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

z dnia 2 grudnia 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w R. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 13 maja 2008 r. ustanowił

służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości

położonej w R. przy ul. O.[…], składającej się z działek 81/5 i 83/6, biegnącą pasem

gruntu o powierzchni 131 m2, na nieruchomościach położonych przy ul. G.

oznaczonych

numerami

ewidencyjnym

84/1

oraz

83/3.

Sąd

ustalił,

że

wnioskodawca Leszek P. jest właścicielem nieruchomości, w skład której wchodzą

działki o numerach ewidencyjnych 81/5 i 83/6. Działki te są zagospodarowane na

parking samochodowy. Nieruchomość wnioskodawcy nie ma dostępu do żadnej z

dwóch dróg publicznych (ulice Z. i G.). Klienci parkingu prowadzonego przez

wnioskodawcę korzystali dotychczas z przejazdu przez działki 205/56, 205/53 i

205/59 do ul. Z.

Sąd Rejonowy wskazał, że możliwe były zasadniczo dwa sposoby

ustanowienia drogi koniecznej: do ul. Z. (wersje I, II, IV i V) oraz do ul. G. (wersja

III).

Według wersji pierwszej droga konieczna prowadziłaby przez działki 205/56,

205/53 i 205/59 do ul. Z. Biegły wskazał, że ustanowienie drogi koniecznej według

tej wersji wymagałoby wynagrodzenia 27 610 zł. Według wersji drugiej droga

prowadziłaby przez działki 205/56, 205/12 pomiędzy znajdującymi się na niej

blokami a parkingiem osiedlowym do ul. Z. Wynagrodzenie za tę wersję wynosiłoby

33 233 zł. W wersji trzeciej droga miałaby przebiegać przez działki 84/1 oraz 83/3

do ul. G. Wynagrodzenie wynosiłoby 9 360 zł. W wersji czwartej droga

prowadziłaby przez działki 205/56, 205/12,

205/54

i 205/59 do ul. Z.

Wynagrodzenie w tym przypadku wyniosłoby 41 057 zł. W wersji piątej droga

prowadziłaby przez działki 205/56, 205/12, 69/1, 68/1, 67/1 i 66/1 do ul. Z., a

wynagrodzenie wyniosłoby 48 162 zł.

Ostatecznie Sąd wskazał na zasadność wersji III, czyli drogę poprzez działki

84/1 i 83/3 do ul. G., jako najkrótszą oraz najtańszą z możliwych tras. Sąd zwrócił

uwagę, że działka 84/1 jest nieużytkiem rolnym, a działka 83/3 jest drogą

dojazdową do stacji trafo w związku z czym obciążenie jej służebnością nie

spowoduje zmiany jej przeznaczenia.

Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w R. oddalił

apelacje wnioskodawcy, uczestników Stanisława P. i Anny P. oraz Alicji P. i

Jerzego P. Sąd drugiej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione

przez Sąd pierwszej instancji oraz ich ocenę prawną.

Od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

skargę

kasacyjną

wniósł

wnioskodawca. W skardze, opartej na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 398 3 § 1

pkt 1 k.p.c.), zarzucił naruszenie art. 145 § 1 i 2 k.c. w zakresie w jakim przepis ten

zobowiązuje do ustanowienia drogi koniecznej odpowiedniej dla nieruchomości

władnącej, uwzględniającej potrzeby nieruchomości nie mającej dostępu do drogi

publicznej, jak też naruszenie art. 145 § 3 k.c. poprzez nieuwzględnienie interesu

społeczno-gospodarczego, jakim w przedmiotowej sprawie jest umożliwienie

wnioskodawcy dalszego korzystania z nieruchomości w takim zakresie, w jakim

korzystał on z nieruchomości. W konkluzji skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego

postanowienia i uwzględnienie jego wniosku w zakresie ustanowienia służebności

drogi koniecznej według przebiegu przedstawionego przez biegłego w wersji

pierwszej, względnie czwartej lub piątej, ewentualnie o uchylenie w całości

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w R.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Jak wynika z art. 145 k.c., przeprowadzenie drogi koniecznej powinno

nastąpić z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi

publicznej i z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić

(§ 2), powinno także uwzględniać interes społeczno-gospodarczy (§ 3). Sam koszt

urządzenia drogi koniecznej nie jest elementem decydującym, chociaż również

należy go brać pod uwagę. Nie można jednak pomijać faktu, że przeprowadzenie

drogi koniecznej następuje za wynagrodzeniem, a koszty urządzenia drogi ponosi

w zasadzie właściciel nieruchomości władnącej, ewentualnie przy udziale

właściciela nieruchomości obciążonej, jeśli również on użytkuje wydzielony pas

gruntu jako drogę. Okoliczność, że koszt przeprowadzenia drogi według wariantu III

(do ulicy G.) jest najniższy, nie może mieć zatem decydującego znaczenia. W

postanowieniu z 14 lutego 2008 r., II CSK 517/07 (niepubl.), Sąd Najwyższy zwrócił

bowiem uwagę, że wynagrodzenie za ustanowienie drogi koniecznej należy się

właścicielowi nieruchomości obciążonej bez względu na poniesienie szkody na

skutek ustanowienia służebności i obejmuje wszystkie koszty i nakłady na

urządzenie i utrzymanie drogi w zakresie, w jakim uprawniony ze służebności nie

ponosi ich bezpośrednio. Wynagrodzenie, o jakim mowa, może także obejmować

wyrównanie uszczerbku majątkowego, jaki właściciel nieruchomości obciążonej

poniósł na skutek ustanowienia służebności drogowej, jednakże w takim przypadku

właściciel nieruchomości obciążonej powinien wykazać, że go poniósł.

Podobne uwagi dotyczą długości drogi koniecznej. Wprawdzie pas gruntu

wytyczony do ulicy G. jest najkrótszy, jednak przeprowadzenie drogi według tego

wariantu może nie uwzględniać, jak trafnie wskazuje skarżący, przesłanki

określonej w art. 145 § 3 k.c., a więc interesu społeczno-gospodarczego. Z

dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że dotychczas wykorzystywany przez

skarżącego dojazd do działki jest wprawdzie dłuższy, ale usytuowany w takiej

części nieruchomości sąsiednich, które już stanowią osiedlową ulicę (ulica O.).

Wzgląd na interes społeczno-gospodarczy wymaga oceny przeznaczenia zarówno

nieruchomości władnącej, jak i nieruchomości obciążonych. Z ustaleń wynika, że

skarżący prowadzi na przedmiotowych działkach działalność gospodarczą w formie

parkingu strzeżonego, z którego korzystają w przeważającej mierze mieszkańcy

osiedla G., dojeżdżając do parkingu osiedlową uliczką O. Uliczka ta nie ma statusu

drogi publicznej, jednak do takiej drogi (ulica Z.) prowadzi. Ustalony w sprawie stan

faktyczny nie daje podstaw do oceny trafności oceny Sądu Okręgowego, że

bezpodstawne są podniesione w apelacji zarzuty skarżącego, iż przeprowadzenie

drogi koniecznej od parkingu do ulicy G. spowoduje utratę zainteresowania

klientów. Dojazd do parkingu od ulicy G. może być dla nich bardziej uciążliwy, niż

dojazd od ulicy Z. poprzez osiedlową uliczkę O. Ustalenia w tym zakresie nie są

wystarczające, a aż nadto lakoniczne rozważania uniemożliwiają w istocie

kasacyjną ocenę zarzutu naruszenia art. 145 k.c. Wskazać zatem jedynie należy,

że najmniejsze obciążenie nieruchomości, przez które droga konieczna ma

prowadzić (art. 145 § 2 k.c.), nie zawsze wymaga przeprowadzenia tej drogi po linii

najkrótszej i przy zaangażowaniu najniższych kosztów. Przesłanka ta podlega

ocenie

w okolicznościach

konkretnej sprawy,

z uwzględnieniem

kryterium

społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości (art. 145 § 3 k.c.).

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na podstawie

art. 39815 k.p.c.