IV CSK 256/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 256/12

POSTANOWIENIE

Dnia 16 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z wniosku K. K.

przy uczestnictwie G. G., A. U., D. P.

i S. D.

o dział spadku,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 16 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.

z dnia 30 listopada 2011 r.,

1) uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie III (trzecim)

i zmienia je w ten sposób, że zmienia punkt IV (czwarty)

postanowienia Sądu Rejonowego w M. nadając mu następującą

treść: "IV zasądzić od wnioskodawczyni K. K. na rzecz

uczestniczki G. G. tytułem spłaty kwotę 151.146,84,- (sto

pięćdziesiąt jeden tysięcy sto czterdzieści sześć 84/100)

złotych, płatną w dziewięciu ratach, pierwsza w kwocie

30.229,37,- (trzydzieści tysięcy dwieście dwadzieścia dziewięć

37/100) złotych w terminie do dnia 31 grudnia 2013 roku i

pozostałych osiem rat w kwotach po 15.114,68,- (piętnaście

tysięcy sto czternaście 68/100) złotych płatne do dnia 31

grudnia każdego następnego roku, z ustawowymi odsetkami w

razie opóźnienia płatności którejkolwiek z rat", a w pozostałym

zakresie apelację oddala;

2) oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;

3) orzeka, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania

kasacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w M. postanowieniem częściowym w sprawie o dział spadku

zniósł współwłasność nieruchomości rolnej zabudowanej położonej w M. o

powierzchni 11,77 ha w ten sposób, że działki gruntu oznaczone numerami

geodezyjnymi numer 236, 335, 337/1, 342, 343, 344, 345, 346 i 376 o łącznej

wartości 525.500 zł przyznał na wyłączną własność wnioskodawczyni, zaś działki

oznaczone numerami 374, 448/3 i 447/4 przyznał na współwłasność uczestnikom

A. U., D. P. i S. D. po 1/3 części, zasądził od wnioskodawczyni na rzecz tych

uczestników solidarnie tytułem dopłaty kwotę 19.638,83 zł płatną w terminie roku od

daty uprawomocnienia się postanowienia oraz na rzecz uczestniczki G. G. tytułem

spłaty kwotę 226.720,26 zł płatną w dziesięciu ratach rocznych.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w O. zmienił postanowienie

Sądu Rejonowego w M. w punkcie I w ten sposób, że nieruchomości oznaczone

numerami 236, 335, 337/1, 342, 343, 344, 345, 346, 376 i 447/4 przyznał na

wyłączną własność wnioskodawczyni, zaś nieruchomości oznaczone numerami

geodezyjnym 374 i 448/3 przyznał na współwłasność po 1/3 części uczestnikom

postępowania A. U., D. P. i S. D., uchylił je w punkcie III zasądzającym na rzecz

tych uczestników dopłatę, oddalił apelację wnioskodawczyni w pozostałej części

oraz rozstrzygnął o kosztach procesu.

Sądy

obu

instancji

ustaliły,

że

wnioskodawczyni

oraz

uczestnicy

postępowania są spadkobiercami B. i M. małżonków D. W skład spadku wchodzi

zabudowana nieruchomość rolna o pow. 11,77 ha, dla której prowadzona jest

księga

wieczysta

Kw

Nr

[…].

Gospodarstwo

to

od

1978

r.

prowadzi

wnioskodawczyni wraz z mężem użytkując je rolniczo i osiąga przeciętny roczny

dochód 15.856 zł – obecnie mieszka na nieruchomości sąsiedniej. Utrzymuje się z

dochodów z gospodarstwa, jej mąż otrzymuje emeryturę w kwocie 1300 zł

miesięcznie i oboje chorują cierpiąc na nadciśnienie tętnicze. Uczestniczka G. G.

mieszka w Niemczech, cierpi na stwardnienie rozsiane, ma problemy z

poruszaniem się i utrzymuje się z renty męża. Wartość całej nieruchomości wynosi

620.000 zł, a wartość nakładów dokonanych przez wnioskodawczynię 9500 zł. Z

opinii biegłego wynika, że z uwagi na wielkość gospodarstwa powinno mieć ono

jednego właściciela, a jeżeli jego podział jest konieczny, to należy oddzielać działki

położone najdalej, bowiem nie jest możliwe oddzielenie działek sąsiadujących.

Sąd Okręgowy podzielił ustalony stan faktyczny w zakresie majątku

spadkowego podlegającego podziałowi i kręgu uprawnionych spadkobierców.

Wskazał, że dla ustalenia wartości majątku spadkowego decydujące znaczenie ma

charakter gruntów – czy są to grunty rolne, czy też inne jest ich przeznaczenie.

W księdze wieczystej nieruchomość jest opisana jako rolna zabudowana. Grunty

nie stanowią zwartego kompleksu i położone są we wsi M., w atrakcyjnej, pod

względem mieszkaniowym, części gminy. Działka siedliskowa otoczona jest

terenami zabudowanymi budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi, działkami

siedliskowymi i torowiskiem oraz ma zabezpieczone połączenie komunikacyjne.

Na tym terenie nie ma obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego.

W studium kierunków i uwarunkowań przestrzennego rozwoju gminy M. pięć

działek znajduje się na terenie przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową,

usługi i działalność gospodarczą, pięć działek na terenach przeznaczonych na

produkcję rolną i dwie działki na terenach o funkcji rolniczej, turystycznej i leśnej.

W ocenie Sądu Okręgowego możliwy jest podział nieruchomości, bo jej

usytuowanie na terenie cieszącym się dużym zainteresowaniem nabywców,

w niewielkiej odległości od M. nie pozwala na traktowanie jej w całości jako

gospodarstwa rolnego z konsekwencjami w zakresie wyceny. Ponadto żaden ze

spadkobierców nie wiąże swojej przyszłości z prowadzeniem tego gospodarstwa.

Wskazał, że wnioskodawczyni w istocie nie sprzeciwiała się ostatecznemu

wnioskowi uczestników o przyznanie im działek numer 374 i 448/3 o wartości

130.011 zł równoważnej ich udziałowi i w konsekwencji przyznał je uczestnikom

mając na uwadze, iż pozostała część gospodarstwa może nadal utrzymywać

produkcję

rolną.

Zważywszy

na

opinie

biegłych

odnośnie

do

wartości

nieruchomości oraz wielkość udziału w spadku Sąd Okręgowy stwierdził,

że zasądzona na rzecz G. G. spłata jest właściwa. Opinie te uznał za wiarygodne,

bowiem wprawdzie wskazują odmienne wartości nieruchomości, to w istocie nie są

sprzeczne – pierwsza zakłada, że cała nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne,

a druga uwzględnia nowe uwarunkowania i perspektywy. Wskazał także, iż

podstawą ustalenia wartości spadku nie mogą być nowe ceny stosowane przez

Agencję Nieruchomości Rolnych, bo taką podstawę stanowią ceny rynkowe w

wolnym obrocie.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zaskarżyła powyższe postanowienie

w punkcie pierwszym, trzecim i czwartym i wniosła o jego uchylenie w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie prawa

materialnego: - art. 461 w zw. z art. 553 k.c. przez ich niezastosowanie i oparcie się

przy

ocenie

charakteru

przeznaczenia

nieruchomości

tylko

na

studium

uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy M. i nie

uwzględnienie ich rolnego charakteru; - art. 216 § 2 k.c. w zw. z art. 214 § 1 i 4 k.c.

w zw. z art. 1070 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. w zw. z art. 213 k.c. przez

niezastosowanie i nie obniżenie wysokości spłat należnych uczestniczce do kwoty

100.000 zł, ewentualnie nie zarządzenie sprzedaży gospodarstwa; - art. 9 ust. 1 i 5

w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 8 ustawy z dnia 27 marca 2003 r.

o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.;

dalej ustawa o planowaniu) oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo

Geodezyjne i Kartograficzne (Dz. U. z 2010 r., Nr 193, poz. 1287; dalej ustawa

Prawo geodezyjne) przez niezasadne przyznanie prymatu studium uwarunkowań

i kierunków

zagospodarowania

przestrzennego

gminy

podczas

ustalania

charakteru prawnego nieruchomości z konsekwencjami w zakresie wyceny; - art.

92 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.

U. nr 115, poz. 741 ze zm.; dalej u.g.n.) poprzez niezastosowanie tego przepisu

odsyłającego w kwestii określenia charakteru prawnego do ewidencji gruntów oraz

– art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez pominięcie

przepisów prawnych przy określaniu charakteru prawnego nieruchomości, które

powinny znaleźć zastosowanie oraz wyjście poza granice prawa i oparcie się na

studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, który jako

akt wewnętrznie wiążący nie może wpływać na ocenę prawną nieruchomości.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów

prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 316 §

1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c.,

art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 176 Konstytucji RP, - art.

278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., - art. 244 § 1

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.; - art. 328 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c.- art. 619 § 1

k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c., - art. 619 § 1 i 2 k.p.c. w zw.

z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c., - art. 619 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 684

k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. w zw. z art. 625 k.p.c., - art. 684 k.p.c. i art. 233 § 1

k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.,

oraz – art. 520 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Mimo zgłoszenia licznych zarzutów naruszenia przepisów postępowania,

wobec ich ścisłego powiązania z przedmiotem zarzutów naruszenia prawa

materialnego, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów podniesionych

w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Zarzuty naruszenia art. 461 k.c. w zw. z art. 553 k.c., art. 9 ust. 1 i 5 w zw.

z art. 4 ust. 1 i 2 pkt 2 zw. z art. 14 ust. 8 ustawy o planowaniu, art. 21 ust. 1

ustawy Prawo Geodezyjne, art. 92 ust. 1 i 2 u.g.n. oraz art. 7 Konstytucji RP w zw.

z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zmierzają do zakwestionowania przyjętej oceny

prawnej charakteru nieruchomości podlegającej podziałowi w oparciu o studium

uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy M.

Przedmiotem działu spadku jest gospodarstwo rolne, które w ewidencji

gruntów jest określone – w stosunku do poszczególnych działek ewidencyjnych –

jako grunt rolny. Niewątpliwie zatem, w świetle definicji zawartych w art. 461 k.c.

i art. 553

k.c.,

nieruchomość ta jest nieruchomością rolną (gruntem rolnym)

i gospodarstwem rolnym. Dział spadku tego gospodarstwa podlega zatem

zasadom określonym w art. 212 – 216 k.c. w zw. z art. 1070 k.c. oraz art. 680 – 689

k.p.c. i odpowiednio przepisom kodeksu postępowania cywilnego o zniesieniu

współwłasności. Oznacza to stosowanie przepisów o dziale i zniesieniu

współwłasności

gospodarstwa

rolnego,

odnośnie

do

zasad

przyznawania

gospodarstwa jednemu ze spadkobierców lub jego podziału pomiędzy kilku z nich

oraz co do zasad ustalania wysokości spłat lub dopłat. Wymienione wyżej zarzuty

związane są z zakwestionowaniem przez wnioskodawczynię ustalonej wartości

nieruchomości wskutek przyjęcia

wartości niektórych

działek według cen

nieruchomości położonych na terenach zabudowanych, a nie cen właściwych dla

gruntu rolnego.

Artykuł 684 k.p.c. stanowi, że skład i wartość spadku podlegającego

podziałowi ustala sąd, natomiast brak jest unormowań zawierających zasady

ustalania tej wartości, również w odniesieniu do wartości nieruchomości.

Zgodnie natomiast z art. 149 u.g.n. (Dział IV Wycena nieruchomości) przepisy

rozdziału 1 p.t. „Określanie wartości nieruchomości” stosuje się do wszystkich

nieruchomości, bez względu na ich rodzaj, położenie i przeznaczenie, a także bez

względu na podmiot własności i cel wyceny, z wyłączeniem określania wartości

nieruchomości jedynie w związku z realizacją ustawy o scalaniu i wymianie

gruntów. Zagadnienie zakresu stosowania art. 149 u.g.n. w postępowaniach

sądowych było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który wskazał, że

zasada wyrażona w tym przepisie dotyczy wszystkich nieruchomości będących

przedmiotem postępowań sądowych, jeżeli wymagane jest określenie wartości

nieruchomości, w tym postępowań o podział majątku wspólnego, zniesienie

współwłasności i dział spadku (postanowienie z dnia 20 maja 2010 r., V CSK 13/10,

OSNIC 2011, nr 1, poz. 9, wyrok z dnia 7 października 2005 r., IV CKN 106/05,

OSNC 2006, nr 7-8, poz. 128). Podkreślił ponadto, że stosownie do treści art. 240

ust. 2 u.g.n. także w postępowaniu sądowym szacowania nieruchomości powinien

dokonać rzeczoznawca majątkowy, zgodnie z przepisami rozdziału 1, działu IV

u.g.n. W świetle zatem zarówno art. 240 jak i art. 7 u.g.n. czynności biegłego

w postępowaniu sądowym może wykonywać wyłącznie rzeczoznawca, który

uzyskał licencję w trybie przepisów tej ustawy. Rzeczoznawca jest obowiązany

do stosowania zasad wyceny określonych w omawianych przepisach rozdziału 1,

a art. 154 ust. 1 daje mu prawo wyboru właściwego podejścia oraz metody

i techniki

szacowania

nieruchomości.

Przepis

ten

nakazuje

rzeczoznawcy

uwzględnienie w szczególności celu wyceny, rodzaju i położenia nieruchomości,

przeznaczenia w planie miejscowym, jej stanu oraz dostępnych danych o cenach,

dochodach i cechach nieruchomości podobnych. Art. 154 ustęp drugi i trzeci określa

odstępstwa od obowiązku ustalenia przeznaczenia nieruchomości na podstawie

planu

miejscowego

stanowiąc,

że w przypadku

jego

braku

przeznaczenie

nieruchomości ustala się na podstawie studium uwarunkowań i kierunków

zagospodarowania przestrzennego gminy lub decyzji o warunkach zabudowy

i zagospodarowania terenu, a w ich braku uwzględnia się faktyczny sposób

użytkowania nieruchomości.

W konsekwencji powyższych rozwiązań ustawowych ocena charakteru

prawnego nieruchomości podlegającej działowi spadku w celu ustalenia, czy

w rozumieniu art. 461 k.c. i art. 553 k.c. stanowi ona nieruchomość rolną

(gospodarstwo rolne), do której działu będą miały zastosowanie przepisy kodeksu

cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego dotyczące gospodarstw rolnych,

dokonywana będzie w oparciu o plan zagospodarowania przestrzennego, a w jego

braku kataster (art. 92 ust. 1 i 2 u.g.n.) - do czasu przekształcenia ewidencji gruntów

i budynków w kataster nieruchomości przez pojęcie katastru należy rozumieć

ewidencję gruntów (art. 53 a ustawy prawo geodezyjne). Taki również pogląd wyraził

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 października 2004 r., III CZP 61/04, Biul. SN

2004/10/08. Prok. i Pr. – wkł. 2005/4/39. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zgodnie

z art. 9 ust. 5 ustawy o planowaniu

studium uwarunkowań i kierunków

zagospodarowania przestrzennego gminy nie ma charakteru prawa miejscowego,

jego postanowienia mają charakter nienormatywny, są kierowane do ośrodków

gminy i bezpośrednio nie kształtują sytuacji podmiotów spoza administracji publicznej

(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada

2000 r., II SA 2437/99, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach

z dnia 3 listopada 2011 r., II SA/Ke 578/11 – niepubl.). Powyższe stwierdzenie ma

jednak znaczenie przy ocenie przesłanek działu spadku oraz zasad postępowania

w toku procesu, natomiast nie odnosi się do reguł ustalania wartości nieruchomości

stanowiącej przedmiot postępowania o dział spadku. W tym zakresie obowiązują

zasady wyceny przytoczone wyżej, a ustalone w przepisach ustawy o gospodarce

nieruchomościami. Mimo zatem określenia w ewidencji gruntów nieruchomości

jako rolnej, w toku wyceny jej przeznaczenie dla potrzeb określenia wartości

nieruchomości może zostać ustalone odmiennie w braku planu miejscowego,

w zależności od przeznaczenia w studium uwarunkowań, decyzji o warunkach

zabudowy i zagospodarowania terenu lub faktycznego użytkowania.

Bezsporne

jest,

że

w

Gminie

M. nie

ma

miejscowego

planu

zagospodarowania przestrzennego, natomiast uchwałą Rady Gminy zostało

zatwierdzone studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania. Nie ma zatem

podstaw, by uwzględnić wyżej wskazane zarzuty, skoro stanowiło ono podstawę

wyceny nieruchomości, a nie zostało wykazane, by w dacie orzekania Sądu

Okręgowego istniała inna, wymieniona w art. 154 ust. 1 u.g.n., wyprzedzająca

studium uwarunkowań, podstawa ustalenia przeznaczenia części nieruchomości dla

celu określenia jej wartości.

Wobec powyższego nie są zasadne zarzuty naruszenia prawa procesowego –

art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 684

k.p.c. w zw. z art. 619 § 1 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c., art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2

k.p.c., art. 619 § 1 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. i art. 684 k.p.c.

i art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13

§ 2 k.p.c. Dodać jedynie należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego, zakaz oparcia skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub

dowodów, określony w art. 3983 § 3 k.p.c., oznacza niedopuszczalność powoływania

się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji polegającą na

ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów. Również art.

39813 § 2 in fine stwierdza, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (wyroki z dnia 5 września 2008 r.,

I CSK 117/08, II UK 19/09 z dnia 24 września 2009 r., z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK

327/07 niepubl.). Czyni to niedopuszczalny także zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w części,

w jakiej odnosi się do oceny wiarygodności i mocy dowodowej okoliczności w postaci

cen nieruchomości rolnych stosowanych przez Agencję Nieruchomości Rolnych.

Brak jest również podstaw do podzielenia zasadności zarzutów naruszenia

art. 619 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. oraz naruszenia

tych artykułów w związku z art. 625 k.p.c., zmierzających do zakwestionowania

prawidłowości rozstrzygnięcia w zakresie dokonania podziału gospodarstwa rolnego

pomiędzy wnioskodawczynię a uczestników U., P. i D. Wbrew twierdzeniu

skarżącego podziałowi podlegała nieruchomość rolna stanowiąca gospodarstwo

rolne, bowiem odmienne przeznaczenie niektórych działek było przyjęte prawidłowo

wyłącznie w celu dokonania ustalenia wartości nieruchomości. Nie jest również trafny

argument o wykluczeniu możliwości podziału przez biegłego, ponieważ stwierdził on,

że z wymienionych w opinii przyczyn, co do zasady, gospodarstwo powinno pozostać

przy jednym ze spadkobierców, ale nie wyłączył możliwości podziału stwierdzając

jedynie, że oddzielić należy w takim wypadku działki położone najdalej, żeby została

zachowana substancja gospodarstwa umożliwiająca jego prowadzenie zgodnie z

przeznaczeniem. Podział przez przyznanie uczestnikom działek odpowiadających ich

udziałom odpowiada tym kryteriom, co czyni również niezasadnym zarzut naruszenia

art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 176 Konstytucji RP.

Słusznie natomiast podnosi skarżący zarzut naruszenia art. 212 § 2 k.c.

w zw. z art. 214 § 1 i 4 k.c. w zw. z art. 1070 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. w zw.

z art. 213 k.c. i łączący się z tym zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 684

k.p.c.

w części

dotyczącej

spłaty na rzecz uczestniczki

braku

motywów

w

Sąd

Okręgowy

istotnie

G. przedmiocie

nie

wysokości

odniósł

się

do zarzutu naruszenia art. 216 § 1 k.p.c., mimo że ustalenia dokonane

przed Sądem pierwszej instancji

dawały

podstawę

do jego

spłaty

uważa

za

wystarczające

on

w

świetle

i zaaprobowane

oceny.

przez

Sąd

że

wysokość

Stwierdzenia,

prawidłową,

wymogów

nie

można

art.

328 § 2

odpowiednio w postępowaniu apelacyjnym.

Ustalenia

bowiem

odwoławczy

ustalonej

uznać

za

k.p.c. stosowanego

jednakże

poczynione

przez Sądy obu instancji dają podstawę do merytorycznej kontroli kasacyjnej

w zakresie prawidłowości rozstrzygnięcia

co do spłaty przyznanej na rzecz

uczestniczki G. w świetle przesłanek określonych w art. 216 k.c. Przepis § 2 w

wypadku

braku porozumienia spadkobierców

co do wysokości

spłat,

zezwala sądowi dokonującemu działu spadku na ich obniżenie, przy czym

rozważeniu podlegają przesłanki dotyczące cech gospodarstwa - jego typu,

wielkości i stanu oraz przesłanki dotyczące osób zobowiązanych i uprawnionych

do spłat – ich sytuacja osobista i majątkowa. Z dokonanych ustaleń wynika,

że przedmiotowe

gospodarstwo

nie

jest

gospodarstwem

dużym

ani

gospodarstwem specjalistycznym i przynosi niewielki dochód w kwocie około

15.000 zł rocznie. Uczestniczka G. jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną

(stwardnienie rozsiane), mającą problemy z poruszaniem się i utrzymującą się z

renty męża. Wnioskodawczyni oprócz przedmiotowej nieruchomości posiada we

wspólności ustawowej małżeńskiej drugą nieruchomość, utrzymuje się z dochodów

z gospodarstwa rolnego, jej mąż otrzymuje emeryturę w kwocie 1300 zł

miesięcznie i oboje cierpią na nadciśnienie tętnicze. Nie może umknąć uwadze, że

wyłącznie wnioskodawczyni od czterdziestu lat podejmuje starania o utrzymanie

gospodarstwa, ale również od tego czasu korzysta z dochodów z wyłączeniem

pozostałych spadkobierców. Zważywszy na sytuację majątkową i osobistą

wnioskodawczyni oraz charakter gospodarstwa i dochód, jaki przynosi uznać

należy, że zachodzą podstawy do obniżenia spłat. Trzeba mieć jednak na uwadze

również sytuację osobistą G. G. oraz fakt, że obniżenie spłat nie może prowadzić

do wyzucia uczestniczki z jej własności, lub pozbawienia jej realnej wartości tej

własności zwłaszcza, że wnioskodawczyni powinna się liczyć z obowiązkiem

rozliczenia z pozostałymi współwłaścicielami. W ocenie Sądu Najwyższego

właściwe jest obniżenie należnej uczestniczce spłaty o 1/3 tj. do kwoty 151.146,84

zł i rozłożenie jej na dziewięć rocznych rat, celem umożliwienia wnioskodawczyni

wywiązania się z tego obowiązku.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398

art. 39816 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zakresie punktu pierwszego sentencji

oraz na podstawie art. 39814

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w odniesieniu

do punktu drugiego, o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygając zgodnie

z art. 520 § 1 k.p.c.