IV CSK 256/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 256/08

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Urzędu Leśnego w O. (Litwa)

przy uczestnictwie A. Ś. i Prokuratora Prokuratury o uznanie orzeczenia sądu

zagranicznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 listopada 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania A. Ś.

od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 21 grudnia 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 21 grudnia 2007 r. oddalił apelację

uczestnika postępowania A. Ś. od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 24 lipca

2007 r., na podstawie którego Sąd ten uznał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej

orzeczenie sądu zagranicznego – wyrok zaoczny Sądu Rejonowego Gminy Rejonowej

O. w O. – Republika Litwy z dnia 18 stycznia 2007 r., nr (…), na podstawie którego

Agencja Handlowo-Usługowa „D.(...)” w S., została zobowiązana do zapłaty na rzecz

Urzędu Leśnego w O. kwoty 54 641,44 litów z 6% odsetkami od kwoty 32 170,19 litów.

A. Ś., który prowadzi tę Agencję i był uczestnikiem postępowania przed Sądem

Litewskim nie został wymieniony w tym wyroku.

Według ustaleń dokonanych, w postępowaniu przed Sądem w O. (Litwa) A. Ś.

prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Agencja Handlowo- Usługowa „D.(...)”

w S. oraz Urząd Leśny w O. zawarły dwie umowy sprzedaży drewna, na podstawie

których A. Ś. dostarczone zostało zakupione drewno, natomiast A. Ś. nie zapłacił

umówionej ceny sprzedaży. W następstwie wniesionego przez Urząd Leśny w O.

pozwu, w którym jako strona pozwana oznaczona została Agencja Handlowo-Usługowa

„D.(...)” w S., Sąd Rejonowy w O. (Litwa) wezwał na wyznaczoną w dniu 14 grudnia

2006 r. rozprawę A. Ś., jako właściciela – jak przyjął ten Sąd – firmy wskazanej w

pozwie. Wobec tego, że A. Ś. się nie stawił, Sąd w O. (dalej określany jako „Sąd

Litewski”) z urzędu wyznaczył A. Ś. zawodowego pełnomocnika, z którego udziałem

rozpoznał sprawę na kolejnym terminie rozprawy, na którą – mimo prawidłowego

wezwania – A. Ś. nie stawił się.

Rozpoznając

wniosek

o

uznanie

opisanego

na

wstępie

wyroku

sądu

zagranicznego na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny

uznały, że wniosek odpowiada wymaganiom przewidzianym w art. 39 i 53

Rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich Nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w

sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach

cywilnych i handlowych, dalej określanego jako: „rozporządzenie RWE” (Dz. Urz. UE z

2001 r. L 12), które weszło w życie na obszarze RP z dniem 1 maja 2004 r. Nie

stwierdziły nadto aby zachodziły negatywne przesłanki, o których mowa w art. 34

rozporządzenia RWE, skutkujące odmową uznania wyroku Sądu Litewskiego.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawach przewidzianych w art. 398 3 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c. tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe jego

zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, mających istotny wpływ na

wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 222 w zw. z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., art. 391 § 1 zd.1 i art. 386 § 3 k.p.c.

oraz art. 40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie zarzutu apelacyjnego

niewydania przez sąd I instancji postanowienia o odrzuceniu wniosku o uznanie

orzeczenia sądu zagranicznego w sytuacji, gdy wskazana we wniosku „Agencja

Handlowo-Usługowa D.(...)” nie posiada zdolności sądowej.

- 217 § 2 w zw. z art. 227, 233 § 1, art. 316 § 1 w zw. z art. 380 i 391 § 1 k.p.c.

oraz art. 40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie zarzutu apelacyjnego

dotyczącego oddalenia wniosków dowodowych przez sąd I instancji i nierozpoznania

tych wniosków przez Sąd II instancji, a mianowicie dowodu z akt sprawy Sądu

Litewskiego oraz przesłuchania A. Ś. w charakterze strony - na okoliczność przebiegu

postępowania przed Sadem Litewskim oraz pozbawienia go możliwości obrony jego

praw przed tym Sądem.

- art. 328 § 2 w zw. z art. 361 i 391 § 1 k.p.c. oraz art. 40 rozporządzenia RWE

przez nierozpoznanie zgłoszonego w apelacji zarzutu zaniechania przez Sąd I instancji

wskazania w uzasadnieniu swego orzeczenia dowodów, na których oparł się przy

ustalaniu stanu faktycznego sprawy oraz zaniechaniu dokonania w tym uzasadnieniu

oceny dowodów.

- art.36 rozporządzenia RWE wskutek dokonania merytorycznej oceny wyroku

Sądu Litewskiego w następstwie uznania, że rzeczywistą stroną w sprawie zakończonej

wyrokiem podlegającym uznaniu był A. Ś., a nie „Agencja Handlowo-Usługowa D.(...)”,

- art. 64 § 1,2 i 3 w zw. z art. 65 § 1 i 2, art. 199 § 1 pkt 3 w zw. z art. 379 pkt 2 i

art. 386 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 40 rozporządzenia RWE, a także art. 8 § 1 k.c., z art.

12, 33 i 331 § 1 k.c. przez uznanie, że nazwa przedsiębiorstwa prowadzonego przez A.

Ś. posiada zdolność sądową, zdolność do czynności procesowych, zdolność prawną

oraz zdolność do czynności prawnych.

- art. 34 pkt 1 i 2 w zw. z art. 40 ust.1 rozporządzenia RWE przez stwierdzenie, że

uznanie wyroku zaocznego Sądu Litewskiego przez Sąd Rejonowy było uzasadnione

mimo że jest ono oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym Rzeczypospolitej

Polskiej, a nadto uznanie nastąpiło mimo że uczestnik postępowania pozbawiony został

możliwości obrony jego praw w postępowaniu przed Sądem Litewskim

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty sformułowane w ramach obu podstaw kasacyjnych oparte są na błędnym

założeniu, że A. Ś. nie był uczestnikiem postępowania sądowego zarówno przed Sądem

Litewskim, jak i w postępowaniu przed Sądami I i II instancji, które orzekały w

przedmiocie wniosku o uznanie na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia

wydanego przez Sąd Litewski. Niewpisanie A. Ś. w nazwie podmiotu, który określony

został jako strona pozwana w postępowaniu, które zakończyło się wydaniem wyroku

zaocznego przez Sąd Litewski w O. nie oznacza, że A. Ś. nie był jako strona procesowa

uczestnikiem tego postępowania. Z bezspornych okoliczności wynika, że A. Ś. został

powiadomiony o terminach rozpraw wyznaczonych przed Sądem Litewskim, na jego

wniosek

Sąd

Litewski

ustanowił

z

urzędu

pełnomocnika

zawodowego,

który

reprezentował A. Ś. jako pozwanego w sprawie. W postępowaniu tym – na etapie

poprzedzającym ustanowienie pełnomocnika z urzędu – A. Ś. wdał się w spór co do

istoty sprawy, sporządzając odpowiedź na pozew. Sąd Litewski, wydając wyrok badał

stosunek prawny łączący A. Ś. z powodem, a mianowicie umowę, podpisaną przez A.

Ś.. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w postępowaniu sądowym, które zakończyło

się orzeczeniem Sądu Litewskiego, podlegającym uznaniu na terenie Rzeczypospolitej

Polskiej, stroną pozwaną był A. Ś. jako właściciel przedsiębiorstwa działającego pod

nazwą Agencja Handlowo-Usługowa „D.(...)” w S.. Nieprecyzyjne (nieścisłe) oznaczenie

strony procesowej, która faktycznie występowała w sprawie nie może prowadzić do

prezentowanego przez A. Ś. wniosku, że strona procesową był inny podmiot, nie

posiadający zdolności sądowej.

Podnieść należy, że podstawową przesłanką odmowy uznania orzeczenia

zagranicznego jest jego sprzeczność z porządkiem publicznym państwa uznającego

(art. 34 pkt 1 RWE). Przez porządek publiczny rozumie się podstawowe zasady prawa

istniejące w systemie prawnym danego państwa. Przyjmuje się, że badaniu podlega

kwestia ewentualnej sprzeczności uznania orzeczenia z porządkiem publicznym

państwa uznającego, nie zaś kwestia sprzeczności samego orzeczenia z porządkiem

publicznym państwa uznającego. Przez „porządek publiczny” rozumie się podstawowe

normy tworzące system prawny w danym państwie mające najczęściej swe źródło w

ustawach konstytucyjnych. Zakresem tego pojęcia objęte są również podstawowe

zasady obejmujące ustrój społeczno-gospodarczy danego państwa, zasady współżycia

społecznego i dobre obyczaje. Orzeczenie sądu zagranicznego będzie zatem naruszać

zasady porządku prawnego w Polsce wówczas, gdy jego skutek jest nie do pogodzenia

z samą koncepcją określonej instytucji prawnej w Polsce, nie zaś jedynie z

poszczególnymi przepisami regulującymi w obydwu państwach tę samą instytucję (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2002 r., I CKN 722/99, LEX nr

53145).

Sposób oznaczania w postępowaniu sądowym strony procesowej, którą jest

osoba fizyczna (przedsiębiorca) prowadząca przedsiębiorstwo o określonej nazwie,

niewątpliwie nie jest objęty zasadami i regułami tworzącymi porządek prawny w Polsce.

Kwestia sposobu oznaczania takiej strony procesowej występowała – zważywszy na

niejednolita praktykę - w orzecznictwie sądów powszechnych a nawet Sądu

Najwyższego w sprawie, w której strona pozwana, którą była osoba fizyczną, oznaczona

została nazwą prowadzonego przez tę osobę przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy

stwierdził, że „Dopuszczalne jest uściślenie oznaczenia strony przez sąd drugiej

instancji w trybie art. 350 k.p.c.” (wyrok SN z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN 817/97,

OSNC 1999, nr 1, poz.16).

Skoro A. Ś. był uczestnikiem postępowania zarówno przed Sądem Litewskim jaki

i Sądami I i II instancji orzekającymi o uznaniu wyroku Sądu Litewskiego, to za

bezzasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 36 rozporządzenia RWE wskutek

dokonania merytorycznej oceny wyroku Sądu Litewskiego w następstwie uznania, że

rzeczywistą stroną w sprawie zakończonej wyrokiem podlegającym uznaniu był A. Ś., a

nie „Agencja Handlowo-Usługowa D.(...)”. Z tych samych względów nieusprawiedliwiony

jest zarzut naruszenia art. 222 w zw. z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., art. 391 § 1 zd.1 i art.

386 § 3 k.p.c. oraz art.40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie zarzutu

apelacyjnego niewydania przez sąd I instancji postanowienia o odrzuceniu wniosku o

uznanie orzeczenia sądu zagranicznego. Nie było potrzeby odrzucania wniosku z

powodu braku zdolności sądowej „Agencji Handlowo-Usługowa D.(...)” w S., skoro nie ta

Agencja, lecz A. Ś. prowadzący tę Agencję był uczestnikiem postępowania.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 217 § 2 w zw. z art. 227, 233 § 1,

art. 316 § 1 w zw. z art. 380 i 391 § 1 k.p.c. oraz art. 40 rozporządzenia RWE przez

nierozpoznanie zarzutu apelacyjnego dotyczącego oddalenia wniosków dowodowych

przez sąd I instancji i nierozpoznania tych wniosków przez Sąd II instancji, a mianowicie

dowodu z akt sprawy Sądu Litewskiego oraz przesłuchania A. Ś. w charakterze strony na okoliczność przebiegu postępowania przed Sądem Litewskim oraz pozbawienia go

możliwości obrony jego praw przed tym Sądem. W celu dokonania oceny z punktu

widzenia przesłanek odmowy uznania orzeczenia zagranicznego wystarczające były

dowody w postaci dokumentów załączonych do akt. Z dokumentów tych, na które –

wbrew zarzutowi naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 361 i 391 § 1 k.p.c. oraz art. 40

rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie zgłoszonego w apelacji zarzutu zaniechania

przez Sąd I instancji wskazania w uzasadnieniu swego orzeczenia dowodów, na których

oparł się przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy - Sądy obu instancji się powołały,

wynika – co wykazano we wstępnej części niniejszych rozważań - że pozwanemu

zapewniono należytą obronę jego praw przed Sądem, który wydał zagraniczne

orzeczenie. Już tylko ubocznie należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej popada w

sprzeczność, skoro z jednej strony twierdzi, że uczestnikiem postępowania przed

Sądami I i II instancji nie był A. Ś., z drugiej zaś strony zarzuca nieuwzględnienie

wniosku o przesłuchanie w charakterze strony A. Ś. Druga przesłanka uzasadniająca

odmowę

uznania

orzeczenia

zagranicznego,

jaką

jest

przesłanka

procesowa

zapewnienia należytej obrony pozwanemu praw przed Sądem, który wydał zagraniczne

orzeczenie (art. 34 pkt 2 RWE), nie została więc spełniona.

Bezpodstawny jest - także z przyczyn już przedstawionych - zarzut naruszenia

art. 64 § 1,2 i 3 w zw. z art. 65 § 1 i 2, art.199 § 1 pkt 3 w zw. z art. 379 pkt 2 i art. 386 §

2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 40 rozporządzenia RWE, a także art. 8 § 1 k.c., z art. 12, 33 i 331

§ 1 k.c. przez uznanie, że nazwa przedsiębiorstwa prowadzonego przez A. Ś. posiada

zdolność sądową, zdolność do czynności procesowych, zdolność prawną oraz zdolność

do czynności prawnych. Sądy obu instancji uznając prawidłowo, że uczestnikiem

postępowania jest A. Ś. nie zaś nazwa przedsiębiorstwa prowadzonego przez A. Ś., nie

mogły uznać i nie uznały, że nazwa przedsiębiorstwa prowadzonego przez A. Ś.

posiada zdolność sądową, zdolność do czynności procesowych, zdolność prawną oraz

zdolność do czynności prawnych.

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 398 14

k.p.c.).