IV CSK 249/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 249/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSA Barbara Trębska

w sprawie z wniosku S.W.

przy uczestnictwie Gminy Miasta G.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu

w

G. do

ponownego

rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w G., po

rozpoznaniu skargi na orzeczenie referendarza sądowego, oddalił wniosek S.W. o

wyodrębnienie lokalu mieszkalnego z istniejącej księgi wieczystej nr […]/3 i

założenie dla niego nowej księgi wieczystej z wpisem wnioskodawcy jako

właściciela lokalu, a także ujawnienie jego udziału w prawie wieczystego

użytkowania gruntu w 10/100 części. Sąd Rejonowy ustalił, że Gmina Miasta G.

zawarła z wnioskodawcą w dniu 20 sierpnia 2007 r. umowę ustanowienia odrębnej

własności lokalu mieszkalnego nr 1, sprzedaży lokalu oraz oddania ułamkowej

części gruntu w użytkowanie wieczyste. Z opisanej zabudowanej nieruchomości

wyodrębniono wcześniej siedem lokali mieszkalnych wraz z oddaniem w

użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu. Oddając właścicielom lokali grunt

w użytkowanie wieczyste Gmina Miasta G. ustanowiła różne terminy trwania

użytkowania wieczystego: do 22 grudnia 2088 r., do 14 lutego 2089 r. oraz do 31

grudnia 2097 r. W ocenie Sądu Rejonowego wniosek nie mógł być uwzględniony z

uwagi na brak wniosku o dokonanie wpisu jednolitego terminu użytkowania

wieczystego w treści dotychczasowej księgi wieczystej zgodnie z § 37 ust. 5

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie

prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze

zm. – dalej jako rozporządzenie) oraz niedokonanie ujednolicenia terminów

użytkowania wieczystego stosownie do art. 3a ust 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994

r. o własności lokali (t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. – dalej jako

u.w.l.).

Stanowisko

to

podzielił

Sąd

Okręgowy

w

G.,

który

zaskarżonym

postanowieniem oddalił apelację uczestnika postępowania Gminy Miasta G.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżył skargą kasacyjną uczestnik

postępowania Gmina Miasta G. Zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez

błędną wykładnię art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i

hipotece (t. jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej jako u.k.w.h.) w

związku z § 37 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września

i

2001 r. oraz art. 3a ust. 1 i art. 3a ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o

własności lokali

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w

całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Prezentowany przez skarżącego w jego apelacji, a także obecnie w skardze

kasacyjnej pogląd odnośnie do wykładni art. 3a u.w.l. jest zgodny ze stanowiskiem,

jakie w tej kwestii ukształtowało się w doktrynie i dotychczasowym orzecznictwie

(post. SN: z dnia: 6 grudnia 2007 r., IV CSK 323/07, z dnia 23 kwietnia 2009 r.,

IV CSK 539/08, z dnia 12 sierpnia 2009 r., IV CSK 130/09 i IV CSK 131/09, z dnia

9 października 2009 r., IV CSK 195/09), które wraz z wspierającą je argumentacją

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanych orzeczeniach, wprowadzony

przepisem art.

3a

ust. 1 pkt 3 u.w.l. wymóg ustalania, przy oddawaniu

w użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu jako prawa związanego

z odrębną

własnością

lokali,

jednakowego

terminu

trwania

tego

prawa

w odniesieniu do wszystkich lokali wyodrębnionych ze wspólnej nieruchomości

odnosi się do zdarzeń mających miejsce po dniu 22 września 2004 r. tj. dnia

wejścia w życie tego przepisu. Przepis art. 3a ust. 2 u.w.l. dotyczy natomiast

stanów faktycznych zastanych w dniu 22 września 2004 r. i umożliwia ujednolicenie

różnych terminów, na jakie oddana była nieruchomość w użytkowanie wieczyste

w ułamkowej części, wskazując sposób ustalenia terminu użytkowania wieczystego

dla udziału związanego z własnością lokalu, którego wyodrębnienie następuje po

22 września 2004 r., w sytuacji gdy z danej nieruchomości zostały już

wyodrębnione lokale. Jest to najdalszy termin ustanowiony dla pozostałych

udziałów. W przedmiotowej sprawie jest to termin do dnia 31 grudnia 2097 r.

wskazany w zawartej przez uczestników postępowania umowie z dnia 20 sierpnia

2007 r. Treść art. 3a ust. 2, a w szczególności zawarty w nim zwrot „mogą żądać”

nie oznacza nakazu skierowanego do podmiotów tam wymiennych ustalenia

udziałów zgodnie z art. 3a ust. 1 pkt 3.

Nieuprawniony jest więc wniosek, jaki z treści art. 3a u.w.l. wyprowadził Sąd

Rejonowy i zaakceptował Sąd Okręgowy, iż przepis ten uzależnia możliwość

ustanowienia odrębnej własności lokali i udziału w prawie użytkowania wieczystego

gruntów, w czasie jego obowiązywania od uprzedniego ujednolicenia terminów

trwania użytkowania wieczystego ustanowionych przed jego wejściem w życie.

Chybione jest powoływanie się przez Sąd Okręgowy przy wykładni art. 3a

u.w.l. na cel tego przepisu w postaci usunięcia stanu niezgodnego z przyjętą

w doktrynie zasadą jednolitego prawa użytkowania wieczystego, dopuszczającą

ustanowienie prawa użytkowania na nieruchomości a nie na udziale w niej.

Powszechna praktyka jaka wytworzyła się na gruncie u.w.l. nie respektowała tej

zasady, a ustanawiane na udziale prawa wieczystego użytkowania traktowane były

samodzielnie przez indywidualne określenie czasu jego trwania, który mógł być

inny dla każdego udziału w tej samej nieruchomości. Odnosząc się do powstałej na

tym tle sytuacji prawnej związanej z sukcesywnym wyodrębnianiem lokali Sąd

Najwyższy uznał konieczność przyjęcia odrębności konstrukcyjnej nieruchomości

lokalowej, opowiadając się za taką wykładnią przepisów u.w.l., która uwzględniać

będzie jej funkcję w postaci umożliwienia wyodrębniania samodzielnych lokali

w szerokim zakresie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przy wsparciu doktryny

dopuszczono konstrukcję użytkowania wieczystego na udziałach w nieruchomości,

które dopiero po wydzielaniu wszystkich lokali i ujednoliceniu terminu zleją się

w jedno prawo użytkowania wieczystego (uzasadnienie uchwały SN z dnia

8 września 1995 r., III CZP 1127/95 , OSNC 1996, nr 1, poz. 12, post. SN z dnia

17 czerwca 1999 r., I CKN 386/98, OSNC 2000 nr 2, poz. 26, uchwała SN z dnia

9 czerwca 2005 r., III CZP 33/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 62).

Rację ma również skarżący podnosząc, iż wbrew stanowisku Sądu

Okręgowego, treść dotychczasowej księgi wieczystej nie sprzeciwia się ujawnieniu

praw wnioskodawców, brak tam bowiem wpisów uniemożliwiających ich wpisanie.

W świetle wcześniejszych wywodów nie można uznać, że w szczególnej,

omówionej w nich sytuacji, wymagającej indywidualnego podejścia do powstałych

w

jej

następstwie

stanów

prawnych

nieruchomości,

będących

wynikiem

wyodrębnienia z nich lokali, wniosek podlegał oddaleniu z uwagi na to, iż nie jest

możliwe ujawnienie w księdze gruntowej różnych terminów prawa użytkowania

wieczystego związanego z poszczególnymi lokalami.

Trafnie przyjęły oba Sądów orzekające, że z treści § 37 ust. 5

rozporządzenia wynika obowiązek wpisania w dziale I - Sp księgi wieczystej

prowadzonej dla gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste terminu, do kiedy

zostało ustanowione użytkowanie wieczyste oraz, że wpisu takiego sąd nie można

dokonać jeżeli brak jest w tym zakresie wniosku. Jednakże brak taki stanowi

przeszkodę formalnoprawną podlegającą usunięciu w trybie art. 130 § 1 i 2 w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. i nie uzasadnia oddalenia wniosku o założenie księgi lokalowej

(tak również SN w post. z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 68/09 i 9 października

2009 r., IV CSK 195/09, nie publ.).

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy w uwzględnieniu skargi kasacyjnej

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).