IV CSK 248/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 248/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Bogumiła Gruszka

w sprawie z wniosku J.P.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej K. z siedzibą w O.

o wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 14 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego.

z dnia 19 grudnia 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je

postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 30 października

2007 r. i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w O. do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 30 października 2007 r. oddalił

wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej Kw Nr [...] udziałów w prawie

własności nieruchomości położonej w O. przy ul. G. na rzecz wnioskodawczyni

J.P., w miejsce uczestnika postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej „K." Podstawą

wniosku była umowa przeniesienia prawa zawarta w formie aktu notarialnego

pomiędzy wnioskodawczynią i uczestnikiem postępowania. Przedmiotem tej umowy

były udziały w prawie własności niezabudowanej nieruchomości oznaczonej jako

działka gruntu nr [...]. W umowie strony wskazały, że grunt ten jest niezbędny do

racjonalnej obsługi budynku przy ul. G. 4, w którym wnioskodawczyni nabyła

wcześniej lokal mieszkalny. W ocenie Sądu Rejonowego umowa dotycząca

przeniesienia udziałów w nieruchomości była nieważna, z tej przyczyny, że nie

wskazywała przyczyny przysporzenia na rzecz wnioskodawczyni. Przyczyna

przeniesienia udziałów w nieruchomości na jej rzecz nie wynikała również z

przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Przewidziany w niej

obowiązek

przeniesienia

udziału

w

nieruchomości

wspólnej,

jako

prawa

związanego z własnością lokalu, dotyczy wyłącznie gruntu, na którym posadowiony

jest budynek, w którym wyodrębniono lokal mieszkalny. Takiego charakteru nie

miała

zaś

nieruchomość

będąca

przedmiotem

umowy

zawartej

przez

wnioskodawczynię.

Apelacja uczestnika postępowania została oddalona postanowieniem Sądu

Okręgowego z dnia 19 grudnia 2007 r., który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę

prawną Sądu pierwszej instancji. Uznał jednocześnie za niezasadny zarzut

naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c. w wyniku jego błędnej wykładni dopuszczającej

merytoryczną ocenę czynności prawnej będącej podstawą wpisu. Podkreślił także,

że podstawy do przeniesienia udziałów nie mogła stanowić również uchwała Nr [..]

Zebrania Przedstawicieli Członków Spółdzielni Mieszkaniowej „K.". Zobowiązanie

do przeniesienia własności nieruchomości wymaga bowiem zachowania formy aktu

notarialnego

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania została oparta o obie podstawy

określone w art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 42 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych w związku z art. 38 § 1 pkt 5

ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze, art. 140 k.c., art. 3531 k.c.

w zw. z art. 158 k.c., art. 3 ust. 2 i art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r.

o własności lokali, art. 64 ust. 3 Konstytucji oraz art. 626 8 § 2 k.p.c. W oparciu o te

zarzuty

skarżący

wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

oraz

poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w O. i przekazanie sprawy

Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego postanowienia i jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c. wynika, że zdaniem

skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonując oceny nieważności czynności

prawnej stanowiącej podstawę dokonania wpisu wykroczył poza przewidziany

w tym przepisie zakres kognicji. Pogląd ten nie jest uzasadniony, jednakże

zapatrywanie skarżącego, że przepis art. 6268 § 2 k.p.c. został naruszony było

usprawiedliwione z innych przyczyn, związanych z dokonaną przez Sąd oceną

charakteru nieruchomości będącej przedmiotem umowy. Ograniczenie kognicji

sądu wieczystoksięgowego do badania treści i formy wniosku o wpis, dołączonych

do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej nie dawało podstaw do

dokonania w postępowaniu o wpis do księgi wieczystej oceny, czy istotnie działka

gruntu nr [...], oznaczona przez strony umowy, jako niezbędna do racjonalnej

„obsługi" budynku, w którym wnioskodawczyni nabyła lokal mieszkalny, pełni taką

funkcję. Niezależnie od tego błędna była ocena, że pojęcie nieruchomości

wspólnej, o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności

lokali (tj. Dz. U. 2000 r., Nr 80, poz. 903, ze zm. - dalej u.o.w.l.) obejmuje wyłącznie

grunt, na którym posadowiony jest budynek. Zawarte w art. 32 tej ustawy

stwierdzenie, że grunt stanowiący nieruchomość wspólną powinien spełniać

wymagania działki budowlanej oraz umożliwiać prawidłowe i racjonalne korzystanie

z budynków wskazuje jednoznacznie, że pojęcie nieruchomości wspólnej dotyczy

również odpowiedniego gruntu stanowiącego otoczenie budynku. Także rozumienie

pojęcia działki budowlanej użyte w różnych aktach prawnych (ustawa z dnia 27 marca

2003 r. o planowaniu przestrzennym, ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami) potwierdza taką ocenę. Istotne jest przy tym, że użyte w tych

przepisach kryteria określające pojęcie działki budowlanej i gruntu stanowiącego

nieruchomość wspólną zakreślają jedynie pewne granice swobody właściciela gruntu

przy określaniu granic i obszaru nieruchomości wspólnej. Z tego względu uzasadniony

był zarzut naruszenia art. 3 u.o.w.l. i związany z nim zarzut naruszenia art. 64 ust. 3

Konstytucji.

Usprawiedliwione

były

również

pozostałe

zarzuty

naruszenia

prawa

materialnego zawarte w skardze kasacyjnej, pozostające w związku z oceną Sądu

Okręgowego, że umowa stanowiąca podstawę do dokonania wpisu była nieważna, z

uwagi na naruszenie zasady kauzalności czynności prawnych. Z tego punktu widzenia

podstawowe znaczenie ma rzeczywiste istnienie przyczyny czynności prawnej a nie jej

oznaczenie przez strony czynności. Z treści umowy z dnia 10 lipca 2007 r. wynika przy

tym wyraźnie, że przyczyną przeniesienia udziału w prawie własności nieruchomości

na rzecz wnioskodawczyni była zawarta wcześniej umowa, na podstawie której

wnioskodawczyni nabyła lokal mieszkalny. Pozostaje zatem do rozważenia, czy

zawarcie tych umów stanowiło podstawę do uzyskania przez wnioskodawców udziału

we własności gruntu oznaczonego w umowie z dnia 10 lipca 2007 r., który strony

określiły

jako

niezbędny

do

racjonalnej

obsługi

budynku.

Oceniając

to

zagadnienie należy uwzględnić, że zawarcie umowy przenoszącej własność może być

następstwem nie tylko zawartej wcześniej umowy, ale również innych zdarzeń,

w tym wynikać

z

przepisów

ustawy

(art.

k.c.).

W

uzasadnieniu

postanowienia z dnia 30 października 2008 r. (IV CSK 227/08, niepubl.) Sąd

Najwyższy stwierdził, że art. 1714 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach

mieszkaniowych (tj. Dz.

stanowił dla członka

spółdzielni,

który

U. 2003

nabył

r.,

lokal,

Nr

119,

podstawę

poz.

1116)

roszczenia

o zawarcie odpowiedniej umowy dotyczącej nabycia udziału we własności gruntu.

Uchwały organów spółdzielni (zarządu i zgromadzenia przedstawicieli członków)

podjęte odpowiednio na podstawie art. 42 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych

i art.

§ 1

pkt

ustawy

Prawo

spółdzielcze stanowiły

działania

podjęte

w celu wykonania obowiązku wynikającego z ustawy. Obowiązek ten dotyczył

przeniesienia udziału we własności nieruchomości. Należy zatem przyjąć, że

wbrew ocenie Sądu Okręgowego, istniała przyczyna do zawarcia umowy

przenoszącej udział we własności nieruchomości na rzecz wnioskodawców.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu

i zaskarżone nią postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego z dnia

30 października 2007 r. zostały na podstawie art. 398 15 § 1 uchylone a sprawa

przekazana Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

kg