IV CSK 247/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 247/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Protokolant Bogumiła Gruszka

w sprawie z wniosku T. Z. i S.Z.

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej K. z siedzibą w O.

o wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 14 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 19 grudnia 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je

postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 30 października

2007 r. i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w O. do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w O. postanowieniem z dnia 30 października 2007 r. oddalił

wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej Kw Nr[....] udziałów w prawie

własności nieruchomości położonej w O. przy ul. G. na rzecz wnioskodawców T. i

S.Z., w miejsce uczestnika postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej „K." Podstawą

wniosku była umowa przeniesienia prawa zawarta w formie aktu notarialnego

pomiędzy wnioskodawcami i uczestnikiem postępowania. Przedmiotem umowy były

udziały w prawie własności niezabudowanej nieruchomości oznaczonej jako działka

gruntu nr [...]. W umowie strony wskazały, że grunt ten jest niezbędny do

racjonalnej obsługi budynku przy ul. G. 4, w którym wnioskodawcy nabyli wcześniej

lokal mieszkalny i garaż. W ocenie Sądu Rejonowego umowa dotycząca

przeniesienia udziałów w nieruchomości była nieważna, z tej przyczyny, że nie

wskazywała przyczyny przysporzenia na rzecz wnioskodawców. Przyczyna

przeniesienia udziałów w nieruchomości na rzecz wnioskodawców nie wynikała

również z przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.

Przewidziany w niej obowiązek przeniesienia udziału w nieruchomości wspólnej,

jako prawa związanego z własnością lokalu, dotyczy wyłącznie gruntu, na którym

posadowiony jest budynek, w którym wyodrębniono lokal mieszkalny. Takiego

charakteru nie miała zaś nieruchomość będąca przedmiotem umowy zawartej

przez wnioskodawców.

Apelacja uczestnika postępowania została oddalona postanowieniem Sądu

Okręgowego z dnia 19 grudnia 2007 r., który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę

prawną Sądu pierwszej instancji. Uznał jednocześnie za niezasadny zarzut

naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c. w wyniku jego błędnej wykładni dopuszczającej

merytoryczną ocenę czynności prawnej będącej podstawą wpisu. Podkreślił także,

że [podstawy do przeniesienia udziałów nie mogła stanowić również uchwała

Nr [...] Zebrania PC Spółdzielni Mieszkaniowej „K.". Zobowiązanie do przeniesienia

własności nieruchomości wymaga bowiem zachowania formy aktu notarialnego].

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania została oparta o obie podstawy

określone w art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 42 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych w związku z art. 38 § 1 pkt 5

ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze, art. 140 k.c., art. 3531 k.c.

w zw. z art. 158 k.c., art. 3 ust. 2 i art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r.

o własności lokali, art. 64 ust. 3 Konstytucji oraz art. 626 8 § 2 k.p.c. W oparciu o te

zarzuty

skarżący

wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

oraz

poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w O. i przekazanie sprawy

Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego postanowienia i jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 6268 § 2 k.p.c. wynika, że zdaniem

skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonując oceny nieważności czynności

prawnej stanowiącej podstawę dokonania wpisu wykroczył poza przewidziany

w tym przepisie zakres kognicji. Pogląd ten nie jest uzasadniony, jednakże

zapatrywanie skarżącego, że przepis art. 6268 § 2 k.p.c. został naruszony było

usprawiedliwione z innych przyczyn, związanych z dokonaną przez Sąd oceną

charakteru nieruchomości będącej przedmiotem umowy. Ograniczenie kognicji

sądu wieczystoksięgowego do badania treści i formy wniosku o wpis, dołączonych

do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej nie dawało podstaw do

dokonania w postępowaniu o wpis do księgi wieczystej oceny, czy istotnie działka

gruntu nr [...], oznaczona przez strony umowy jako niezbędna do racjonalnej

„obsługi" budynku, w którym wnioskodawcy nabyli lokal mieszkalny i garaż, pełni

taką funkcję. Niezależnie od tego błędna była ocena, że pojęcie nieruchomości

wspólnej, o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności

lokali (tj. Dz. U. 2000 r., Nr 80, poz. 903, ze zm. - dalej u.o.w.l.) obejmuje wyłącznie

grunt, na którym posadowiony jest budynek. Zawarte w art. 32 tej ustawy

stwierdzenie, że grunt stanowiący nieruchomość wspólną powinien spełniać

wymagania działki budowlanej oraz umożliwiać prawidłowe i racjonalne korzystanie

z budynków wskazuje jednoznacznie, że pojęcie nieruchomości wspólnej dotyczy

również odpowiedniego gruntu stanowiącego otoczenie budynku. Także rozumienie

pojęcia działki budowlanej użyte w różnych aktach prawnych (ustawa z dnia

27 marca 2003 r. o planowaniu przestrzennym, ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami) potwierdza taką ocenę. Istotne jest przy tym, że

użyte w tych przepisach kryteria określające pojęcie działki budowlanej i gruntu

stanowiącego nieruchomość wspólną zakreślają jedynie pewne granice swobody

właściciela gruntu przy określaniu granic i obszaru nieruchomości wspólnej. Z tego

względu uzasadniony był zarzut naruszenia art. 3 u.o.w.l. i związany z nim zarzut

naruszenia art. 64 ust. 3 Konstytucji.

były

Usprawiedliwione

również

pozostałe

zarzuty

naruszenia

prawa

materialnego zawarte w skardze kasacyjnej, pozostające w związku z oceną Sądu

Okręgowego, że umowa stanowiąca podstawę do dokonania wpisu była nieważna,

z uwagi na naruszenie zasady kauzalności czynności prawnych. Z tego punktu

widzenia podstawowe znaczenie ma rzeczywiste istnienie przyczyny czynności

prawnej, a nie jej oznaczenie przez strony czynności. Z treści umowy z dnia 10 lipca

2007 r. wynika przy tym wyraźnie, że przyczyną przeniesienia udziału w prawie

własności nieruchomości na rzecz wnioskodawców była zawarta wcześniej umowa,

na podstawie której wnioskodawcy nabyli lokal mieszkalny i garaż. Pozostaje zatem

do rozważenia, czy zawarcie tych umów stanowiło podstawę do uzyskania przez

wnioskodawców udziału we własności gruntu oznaczonego w umowie z dnia

10 lipca 2007 r., który strony określiły jako niezbędny do racjonalnej obsługi

budynku. Oceniając to zagadnienie należy uwzględnić, że zawarcie umowy

przenoszącej własność może być następstwem nie tylko zawartej wcześniej umowy,

ale również innych zdarzeń, w tym wynikać z przepisów ustawy (art. 156 k.c.).

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 października 2008 r. (IV CSK 227/08,

niepubl.) Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 1714 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000

r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tj. Dz. U. 2003 r., Nr 119, poz. 1116) stanowił dla

członka spółdzielni, który nabył lokal, podstawę roszczenia o zawarcie odpowiedniej

umowy dotyczącej nabycia udziału we własności gruntu. Uchwały organów

spółdzielni

(zarządu

i

zgromadzenia

przedstawicieli

członków)

podjęte

odpowiednio na podstawie art. 42 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i art. 38

§ 1 pkt ustawy Prawo spółdzielcze stanowiły działania podjęte w celu wykonania

obowiązku wynikającego z ustawy. Obowiązek ten dotyczył przeniesienia udziału

we własności nieruchomości. Należy zatem przyjąć, że wbrew ocenie Sądu

Okręgowego, istniała przyczyna do zawarcia umowy przenoszącej udział we

własności nieruchomości na rzecz wnioskodawców.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu

i zaskarżone nią postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego z dnia

30 października 2007 r. zostały na podstawie art. 39815 § 1 uchylone a sprawa

przekazana Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.