IV CSK 24/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 24/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSA Roman Dziczek

w sprawie z wniosku Urszuli O. i Wiktora O.

przy uczestnictwie Pawła K. i Krzysztofa

K. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 października 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w B.

z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt II Ca 146/10,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu

Sądowi

kasacyjnego.

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r.,

uwzględniwszy apelację wnioskodawców Urszuli O. i Wiktora O. zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego oddalające wniosek i stwierdził, że wymienieni

wnioskodawcy nabyli w ustawowej wspólności małżeńskiej przez zasiedzenie w

dniu 11 lutego 2008 r. własność bliżej opisanej zabudowanej nieruchomości

położonej w J.

Sąd Okręgowy przyjął za podstawę orzeczenia następujące ustalenia

faktyczne poczynione przez Sąd I instancji.

Zabudowana nieruchomość będąca przedmiotem postępowania stanowiła

od 1937 r. własność Czesława K.. Wraz z nim na nieruchomości mieszkała żona

Jadwiga K. oraz jej siostra Helena S. Czesław K. i Jadwiga K. przysposobili syna

córki Heleny S. – Czesława K. W połowie lat 60-tych na nieruchomości pozostały

tylko

siostry,

które

uprawiały

kawałek

ziemi

ornej

i

uzyskiwały

czynsz

z wynajmowania lokatorom pokojów. Właścicielką nieruchomości była po śmierci

męża Jadwiga K.; gdy zmarła w dniu 10 lutego 1978 r., na nieruchomości pozostała

tylko Helena S., która korzystała z niej tak samo, jak za życia siostry. Konieczność

sprawowania opieki nad nią oraz trudna sytuacja mieszkaniowa wnioskodawców –

wnuczki Heleny S. i jej męża – spowodowały, że przeprowadzili się do domu na

nieruchomości w kwietniu 1990 r., gdzie mieszkają do dzisiaj. Wnioskodawcy od

chwili zamieszkania na nieruchomości czuli się jej właścicielami, regulowali

należności podatkowe i opłaty z innych tytułów, przeprowadzali remonty.

Właściciel nieruchomości Czesław K. nie zgłaszał żadnych pretensji w

związku z zamieszkiwaniem wnioskodawców na nieruchomości i nie wykazywał

zainteresowania

swoją

własnością. W

1993

r. ponownie

zamieszkał na

nieruchomości, ze względu na stan zdrowia, potrzebę opieki i na wyraźną prośbę

wnioskodawców. Czesław K. był zadowolony z opieki sprawowanej przez

wnioskodawców. Zmarł w dniu 28 maja 1999 r.

W dniu 23 października 2007 r. uczestnik Paweł K. wystąpił z wnioskiem o

stwierdzenie nabycia spadku i postanowieniem z dnia 22 listopada 2007 r. sąd

stwierdził, że spadek po Jadwidze K. nabył w całości Czesław K., a spadek po nim

nabyli po połowie synowie Paweł K. i Krzysztof K.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Helena S.

była od dnia 10 lutego 1978 r. aż do śmierci w dniu 10 września 1990 r. samoistną

posiadaczką nieruchomości w złej wierze, a po niej posiadanie nieruchomości

przejęli wnioskodawcy. Sąd Okręgowy uznał za błędne stanowisko Sądu pierwszej

instancji, że bieg terminu zasiedzenia został przerwany przez wniesienie przez

uczestnika wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. W rezultacie ocenił, że

wnioskodawcy, po doliczeniu okresu posiadania poprzedniczki, po upływie 30 lat od

objęcia przez nią nieruchomości w posiadanie, nabyli z dniem 11 lutego 2008 r.

przez zasiedzenie własność nieruchomości.

Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego uczestnicy oparli na

podstawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie

i błędną wykładnię art. 172 k.c., przez pominięcie, że właściciel nieruchomości

zamieszkiwał na nieruchomości w latach 1993 – 1998, korzystał z niej

w odpowiednim dla niego zakresie oraz podejmował czynności związane

z zarządem nią, a zatem w tym okresie nie utracił on władztwa nad

nieruchomością, a wnioskodawcy nie byli posiadaczami samoistnymi.

Na tej podstawie uczestnicy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia

w całości i o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Uczestnicy od początku postępowania zarzucali, że nabyciu przez

wnioskodawców własności nieruchomości przez zasiedzenie stoi na przeszkodzie

okoliczność, iż właściciel nieruchomości mieszkał na niej od 1993 r. do 1999 r. Ten

niesporny fakt został zbagatelizowany przez Sąd, czego widocznym skutkiem jest

ograniczenie ustaleń w tej kwestii do wyżej przytoczonych oraz zaniechanie

rozważenia jego skutków prawnych. Nie pozwala to w obecnym stanie rzeczy na

odparcie kasacyjnego zarzutu naruszenia art. 172 k.c.

Jak wiadomo, na podmiotowe prawa właściciela składają się prawo

rozporządzania rzeczą, prawo korzystania z rzeczy i prawo jej posiadania. Czym

innym jest posiadanie, będące elementem konkretnego prawa (tu: własności)

i posiadanie, za którym nie stoi tytuł prawny. Prawo posiadania rzeczy jest

uprawnieniem przysługującym właścicielowi, a z faktycznym władztwem nad rzeczą

wiążą się działające na jego rzecz domniemania (art. 339 – 341 k.c.).

Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r.,

I CSK 527/10 (niepubl.), domniemania przysługujące właścicielowi mogą być

obalone na podstawie dowodu przeciwnego przeprowadzonego przez osobę

powołującą się na zasiedzenie. Taką osobę obciąża też dowód, że właściciel

ustąpił wobec niej z woli władania co do całości prawa (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r., IV CSK 341/08, niepubl.).

Długotrwała utrata posiadania przez właściciela może prowadzić nawet do

utraty prawa, jednak skutki posiadania rzeczy przez osobę nielegitymującą się do

niej tytułem prawnym są skierowane przeciwko takiej tylko osobie, która legitymuje

się prawem własności, lecz z prawa tego nie korzysta.

Ocena charakteru posiadania i zakresu władztwa nad rzeczą wiąże się

z okolicznościami faktycznymi danej sprawy. Ustalenie w niniejszej sprawie, że

właściciel nieruchomości przez 6 lat realizował swoje uprawnienie właścicielskie do

nieruchomości, zamieszkując na niej, wymagało ustalenia dalszych, konkretnych

okoliczności faktycznych, nieodzownych dla dokonania oceny prawnej pod kątem

przesłanek zasiedzenia, w szczególności – możliwości utrzymania się przez

posiadaczy w sytuacji mogącej prowadzić do zasiedzenia. Ustaleń takich w sprawie

brak.

Zastosowanie art. 172 k.c. bez koniecznej podstawy faktycznej, koniecznej

dla dokonania subsumcji, czyni uzasadnionym zarzut naruszenia tego przepisu.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, stosownie do art. 398 15 § 1

k.p.c.