IV CSK 238/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 238/07

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Zbigniew Strus

w sprawie z wniosku B. S. i K. S.

przy uczestnictwie J. Ż.

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 2 lutego 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 listopada 2006 r. Sąd Rejonowy w B. ustanowił

drogę konieczną na rzecz każdoczesnych właścicieli nieruchomości stanowiącej

działkę nr 156, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […] przez działkę

drogową nr 155/2 objętą księgą wieczystą prowadzącą do drogi publicznej, jaką

stanowi ulica G. w B. Jej treść to swobodne poruszanie się pieszo oraz swobodny

dojazd i przewóz osób oraz rzeczy przez całą dobę od tej ulicy do nieruchomości

uprawnionej objętej księgą wieczystą nr […]. W punkcie drugim sentencji

postanowienia zasądził od wnioskodawców B. i K. S. na rzecz uczestniczki

postępowania J. Ż. tytułem wynagrodzenia za ustanowioną służebność kwotę

101,30 zł płatną corocznie przez okres trwania służebności drogi koniecznej.

Sąd ustalił, że wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości stanowiącej

działkę nr 156 położoną w B. przy ul. G. 18A objętą księgą wieczystą nr […], a

uczestniczka postępowania jest właścicielką nieruchomości składającej się z

działek nr 155/1 oraz 155/2 przy ul. G. 16B objętych księgą wieczystą nr […]. Obie

nieruchomości tworzyły kiedyś jedną całość. W dniu 20 czerwca 1970 r. dokonano

odłączenia z księgi wieczystej nr […] działki nr 53/11 (obecna działka nr 156) i

założono dla niej księgę wieczystą nr 5713, bez zagwarantowania prawnego dla

nieruchomości odłączonej dostępu do drogi publicznej. Czynności zbycia dokonali

poprzednicy prawni stron. Pomiędzy nieruchomością wnioskodawców a ul. G.

położona jest nieruchomość uczestniczki postępowania. Działka nr 155/2

oznaczona

jest

w

ewidencji

gruntów

jako

droga.

W takim

charakterze

wykorzystywana jest od wielu lat przez obie strony, a wcześniej poprzedników

prawnych wnioskodawców. Działka ta jest w całości porośnięta trawą z wyraźnie

wyjeżdżonymi dwoma pasami ziemi przez koła pojazdów. Na całej długości jest

odgrodzona od działek sąsiadów trwałym ogrodzeniem. Stanowi jedyny dojazd do

nieruchomości obu stron, które są ogrodzone w całości, przy czym od strony

nieruchomości Spółdzielni Mieszkaniowej w B., położonej na działce nr 187/2

znajduje się jedynie furtka wnioskodawców – umożliwiająca ruch pieszy. Nie

prowadzi do niej żadna droga od strony działki Spółdzielni, a wręcz przeciwnie –

dojazd z tej strony blokuje skarpa i bloki mieszkalne. Plan zagospodarowania

przestrzennego nie przewiduje budowy drogi objazdowej do nieruchomości

sąsiednich przy ul. G., w tym wnioskodawców, przez nieruchomość Spółdzielni

Mieszkaniowej. Spółdzielnia nie wyraziła zgody na wykonanie dojazdu do działki nr

156 poprzez „O.”.

Między budynkiem mieszkalnym wnioskodawców na działce nr 156 a furtką

znajduje się ogródek i ścieżka umożliwiająca dojście do furtki. Nie ma tu ani

dojazdu, ani możliwości transportu towarów.

Naprzeciwko zbiegu granic nieruchomości uczestniczki postępowania oraz

sąsiadów (K. i L.), tj. działek nr 157/3, 157/4 i 155/2 znajduje się wjazd na posesję

nr 155/1 – stanowiący jedyny dojazd do drogi publicznej. Wykluczony jest inny

dojazd z nieruchomości wnioskodawców do ul. G. bez konieczności jego

urządzenia za pomocą dużych nakładów i daleko posuniętej ingerencji na

nieruchomości, stanowiącej działkę nr 154/4. Byłoby to związane z koniecznością

usunięcia budynku drewnianego oraz fragmentów betonowych konstrukcji, i

niecelowe z punktu widzenia prowadzonej tam działalności gospodarczej.

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy w S. oddalił apelację

uczestniczki. Sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu

Rejonowego i podzielił jego argumentację prawną. Według oceny Sądu

Okręgowego nie można przyjąć, że niewezwanie przez Sąd Rejonowy do udziału

w sprawie właścicieli wszystkich nieruchomości sąsiednich w jakikolwiek sposób

naruszało ich interesy i w konsekwencji przesądziło o nieważności postępowania

lub istotnym wpływie tego uchybienia na wynik sprawy. Skoro zapadłe w niej

orzeczenie ustanawia służebność drogi koniecznej wyłącznie po nieruchomości

uczestniczki postępowania, a jej ustanowienie poprzedziły rozważania przesłanek

prawa materialnego, które nie wskazywały na zasadność wytyczenia szlaku po

nieruchomościach sąsiednich, to niewezwanie ich z urzędu do wzięcia udziału

w sprawie nie stanowiło istotnego uchybienia procesowego.

Według oceny Sądu Okręgowego brak jest w sprawie jakichkolwiek podstaw

do twierdzenia, że sposób wytyczenia drogi koniecznej stanowić będzie nadmierne

obciążenia dla nieruchomości, przez którą szlak ten przebiega. Skoro zaś

dotychczas zarówno uczestniczka, jak i wnioskodawcy korzystali z działki nr 155/2

jako drogi to faktycznie nie była ona wykorzystywana przez uczestniczkę w inny

sposób, a w szczególności jako parking dla samochodów. Stwierdził, że orzeczenie

regulujące prawnie sposób korzystania z przedmiotowej działki może przyczynić się

do ustabilizowania wzajemnych stosunków między stronami i wygaszenia na

przyszłość źródła konfliktu.

Podkreślił, że w toku sprawy ani wnioskodawcy ani uczestniczka nie zgłosili

innych konkretnych propozycji co do przebiegu drogi, do których biegły mógłby się

ustosunkować, a uczestniczka nie wzięła udziału w oględzinach nieruchomości,

kiedy to miałaby możliwość wskazania innego wariantu przebiegu drogi. Dopiero

w apelacji propozycję taką sformułowała, przy czym nie może być uwzględniona,

bowiem nie tyle zawiera wariant przebiegu drogi koniecznej, co zmierza do zmiany

stosunków

własnościowych

poprzez

wydzielenie

nowej

działki

gruntu

z przeznaczeniem na drogę i objęcie jej współwłasnością właścicieli wszystkich

sąsiadujących nieruchomości, co może być przedmiotem porozumienia między

zainteresowanymi na drodze pozasądowej.

Nieuzasadnionym był także – w ocenie Sądu Okręgowego – zarzut

naruszenia art. 626 § 2 k.p.c. przez fakt, że w oględzinach sądu nie brał udziału

biegły, gdyż podany przepis nie nakłada takiego obowiązku.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik uczestniczki wniósł o uchylenie w całości

wyżej wymienionych postanowień: Sądu Okręgowego i Sądu Rejonowego oraz o

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie art. 626 § 1 i art. 510 § 2 k.p.c. Taka wadliwość

postępowania współkształtowała – zdaniem skarżącego – treść kwestionowanego

postanowienia, gdyż „niewezwanie do udziału w sprawie właścicieli wszystkich

nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością wnioskodawców w oczywisty

sposób wyeliminowało z rozważań Sądu szereg przesłanek przemawiających za

lub

przeciw

innym

wariantom

aniżeli

wariant

zaproponowany

przez

wnioskodawców, co jednoznacznie musiało wywrzeć wpływ na wynik sprawy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 39813 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. W granicach

zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Mając

na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Sąd,

w którego składzie uczestniczył sędzia delegowany - przez podsekretarza stanu,

z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości - do pełnienia obowiązków sędziego

w Sądzie Okręgowym w S., należało z urzędu rozważyć, czy w rozpoznawanej

sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania wywołującego jego

nieważność.

Przepisy regulujące uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do delegowania

sędziego w celu pełnienia obowiązków w innym sądzie były kilkakrotnie

przedmiotem rozważań judykatury. Ostatnio w uchwale z dnia 17 lipca 2007 r.,

III CZP 81/07, Sąd Najwyższy stwierdził, że „wynikające z art. 77 § 1 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze

zm.) uprawnienie do delegowania sędziego do pełnienia obowiązków sędziego

w innym sądzie przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości i nie może być

przenoszone na inne osoby. Tylko w razie nieobsadzenia stanowiska Ministra

Sprawiedliwości lub jego czasowej niezdolności do wykonywania obowiązków,

uprawnienie to może wykonać Prezes Rady Ministrów lub inny wskazany przez

Prezesa Rady Ministrów członek Rady Ministrów (art. 36 ustawy z dnia 8 sierpnia

1996 r. o Radzie Ministrów, Dz.U. z 2003 r., Nr 24, poz. 199 ze zm.)”.

Powyższa kwestia została jednak rozstrzygnięta w uchwale pełnego składu

Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 r., BSA 1 - 4110 – S/07 dotychczas

niepublikowanej, mającej moc zasady prawnej, a więc w której przesądzono, że

ustawowe uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do delegowania sędziego do

pełnienia obowiązków w innym sądzie może być z jego upoważnienia

w zastępstwie wykonywane przez sekretarza stanu lub podsekretarza stanu.

W związku z powyższym, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła nieważność

postępowania.

Według skarżącej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 626 § 1 k.p.c.

i art. 510 § 2 k.p.c. nastąpiło przez niewezwanie do udziału w sprawie właścicieli

sąsiednich nieruchomości, przez które Sąd rozważał możliwość ustanowienia

przedmiotowej służebności. Choć trzeba zgodzić się ze skarżącą, że na skutek

niewezwania tych osób do udziału w sprawie doszło do obrazy powołanych

przepisów (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1963 r., III CR

195/62, OSNC 1964, nr 1, poz. 19 i z dnia 21 maja 1968 r., II CRN 190/67,

Informacja Prawnicza 1969, nr 1, poz. 12), niemniej podstawę skargi kasacyjnej

mogą stanowić tylko takie uchybienia procesowe które mogły mieć istotny wpływ na

wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), a wskazany brak – w świetle dokonanych

ustaleń - nie mógł mieć takiego wpływu.

Po

pierwsze,

mając

na

uwadze

-

określone

w art.

k.c.

-

materialnoprawne przesłanki ustanowienia drogi koniecznej, wykluczyć należało

ustanowienie tej służebności po gruntach innych niż działka uczestniczki nr 155/2.

Potrzeba bowiem ustanowienia drogi koniecznej wynikła ze sprzedaży działki

nr 156 przez poprzedników prawnych uczestniczki (art. 145 § 2 in fine k.c.),

a obecnie działka ta faktycznie służy zarówno wnioskodawcom, jak i uczestniczce

do dojazdu do drogi publicznej. Nie trzeba więc ponosić kosztów, aby szlak ten

urządzić. W sprawie nie zostały ujawnione żadne fakty wskazujące na to, że

wezwanie do udziału w sprawie właścicieli gruntów sąsiadujących mogłoby

doprowadzić do wydania innego rozstrzygnięcia.

Po drugie, Sądy pierwszej i drugiej instancji rozważały kwestię wytyczenia

drogi przez grunty sąsiednie tj. należące do Spółdzielni Mieszkaniowej w B. oraz

dalszych sąsiadów, wypowiedziały się na ten temat i wyjaśniły, dlaczego droga

konieczna ma przebiegać przez działkę o nr 155/2 (por. k. 104).

Po trzecie, niewezwanie właścicieli sąsiednich nieruchomości nie naruszyło

ich interesów, skoro droga konieczna nie przebiega przez ich nieruchomości.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.).