IV CSK 236/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 236/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Szczepana K., Grażyny K.

i Mariusza K.

przeciwko Powiatowi R. - Powiatowemu Urzędowi Pracy

w R.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 grudnia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Powodowie wystąpili przeciwko pozwanemu Powiatowi R. – Powiatowemu

Urzędowi Pracy w R. o pozbawienie wykonalności w całości tytułu wykonawczego

(nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2002 r., w sprawie I Nc 39/02). Powodowie

twierdzili, że należność objęta kwestionowanym tytułem została rozłożona na raty

(w 2003 r.), a ponadto w następstwie takiego założenia pierwotne zobowiązania z

nakazu zapłaty wygasło wskutek odnowienia (art. 506 k.c.).

Sąd Okręgowy oddalił powództwo, dokonując podstawowych ustaleń

faktycznych.

Prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r. Sąd Okręgowy

nakazał trzem pozwanym, aby zapłacili Powiatowi R. – Powiatowemu Urzędowi

Pracy kwotę 756.274,31 zł z odsetkami. Nakaz ten został zaopatrzony w klauzulę

wykonalności. Decyzją z dnia 17 grudnia 2003 r. Starosta R. orzekł rozłożenie na

raty pozostające do spłaty zadłużenie w kwocie 709.879,81 zł, przy czym w decyzji

tej stwierdzono, że niedokonanie którejkolwiek z rat w terminie spowoduje

uchylenie decyzji i sprawa zostanie skierowana do postępowania egzekucyjnego.

Niewywiązanie się dłużników z warunków spłaty pożyczki spowodowało uchylenie

poprzedniej decyzji (decyzji z dnia 26 stycznia 2005 r.) i wymagalność pozostałej

do zapłaty kwoty zadłużenia (562.365,58 zł). Wojewoda decyzją z dnia 21 kwietnia

2005 r. uchylił decyzję Starosty R. z dnia 26 stycznia 2005 r. i orzekł o wygaśnięciu

decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. o rozłożeniu należności na raty. Ostatecznie

Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził nieważność decyzji Wojewody z dnia

21 kwietnia 2005 r.

Wcześniej toczyło się już postępowanie z powództwa powodów przeciwko

temu samemu pozwanemu o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego –

prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2003 r. (I NC 39/02) i powództwo

zostało oddalone; oddalono apelację powodów, a Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia

skargi powodów do rozpoznania.

Sąd Okręgowy stwierdził, że decyzja administracyjna Starosty R. z dnia 17

grudnia 2003 r. o rozłożeniu pożyczki na raty nie tworzyła jako deklaratoryjna nowej

sytuacji jawnej, lecz potwierdzała zdarzenia, które nastąpiły z mocy prawa.

Stosownie do art. 18 ust. 4d ustawy dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i

przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm., cyt. dalej jako

„ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r.”) pozostała do spłaty należność z mocy prawa

stawała się natychmiast wymagalna w razie niedotrzymania przez pożyczkobiorców

harmonogramu spłaty pożyczki. Zbędne było zatem wydawanie kolejnej decyzji o

wygaśnięciu poprzedniej decyzji o rozłożeniu pożyczki na raty (art. 162 k.p.a.).

Ponadto decyzja z dnia 17 grudnia 2003 r. została wyeliminowana z obrotu

prawnego. Sąd Okręgowy nie podzielił także stanowiska powodów, że w wyniku

wydania decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. o rozłożeniu pożyczki na raty doszło do

odroczenia zobowiązania na podstawie art. 506 k.c. i wygaśnięcia tym samym

całego zobowiązania objętego nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r.

Apelacja powodów została oddalona. Sąd Apelacyjny uzupełnił ustalenia

Sądu Okręgowego o stwierdzenie, że termin płatności ostatniej raty przypadł na luty

2008 r. (według decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.). W ocenie Sądu, nie doszło

między

powodami

(pożyczkobiorcami)

i

pozwanym

(pożyczkodawcą)

do

odnowienia zobowiązania obejmującego zwrot pożyczki i tym samym do

wygaśnięcia

tego

zobowiązania,

a

pozwany

nie

uzyskał

nowego

tytułu

wykonawczego w postaci decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r. Nie było też podstaw do

przyjęcia, że zobowiązanie nie mogło być egzekwowane z uwagi rozłożenia

powodom

należności

na

raty.

W

chwili

wytoczenia

powództwa

przeciwegzekucyjnego i w dacie wyrokowania wszystkie raty ustalone w decyzji

Starosty z dnia 17 grudnia 2003 r. były wymagalne (Sąd ustalił, że termin zapłaty

wszystkich rat upłynął półtora roku przed wytoczeniem powództwa).

Sąd Apelacyjny zauważył, że w apelacji powodowie dodatkowo podnosili

jeszcze fakt częściowego spełnienia świadczenia, jednakże nie powoływali oni tego

faktu w podstawie faktycznej powództwa, nie wykazywali też tego, w jakiej części

zobowiązanie wygasło w następstwie jego spełnienia przez powodów.

W skardze kasacyjnej powodów podnoszono zarzuty naruszenia przepisów

prawa procesowego, tj. art. 840 § 2 pkt 2 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. oraz przepisów

prawa procesowego, tj. art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 18 ust. 4c i 4d ustawy z dnia

14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Skarżący wnosił

o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt II i III i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Na podstawie umowy zawartej przez dłużnika i wierzyciela mogłoby dojść

do odnowienia w zasadzie każdego zobowiązania łączącego strony stosunku

zobowiązaniowego (art. 506 § 1 k.c.). Nowacją może być objęte zobowiązanie ujęte

także w tytule wykonawczym. Nowacja może być także zastosowana w stosunku

do zobowiązania pożyczkobiorcy wynikającego z umowy pożyczki udzielonej

z Funduszu Pracy przez odpowiednie powiatowe urzędy pracy (art. 720 k.c.) przy

uwzględnieniu postanowień ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu

i bezrobociu (do ustawy tej odesłano w umowie pożyczki z dnia 15 marca 2001 r.;

§ 5 umowy). Obecnie obowiązuje ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 49, poz. 1011 ze z.), która uchyliła

ustawę z 14 grudnia 1994 r. Zgodnie z art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia

2004 r., pożyczki z Funduszu Pracy udzielone na podstawie umów zawartych przed

dniem wejścia w życie tej ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty,

odroczeniu

terminu

spłaty

na

zasadach

określonych

w

przepisach

dotychczasowych, tj. m. in. w art. 18 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.

Należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny właściwie ocenił skutki prawne decyzji

deklaratoryjnej z dnia 17 grudnia 2003 r. w zakresie łączącego strony stosunku

pożyczki pieniężnej, uzyskanej z Funduszu Pracy. Decyzja ta spowodowała jedynie

modyfikację prawną treści tego stosunku poprzez rozłożenie na raty świadczenia

powodów obejmujących zwrot pożyczki (zob. harmonogram spłaty pożyczki

dołączony do decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.; k. 6-7 akt sprawy). Decyzja ta jako

wyraz oświadczenia woli pożyczkodawcy nie wywołała natomiast skutku prawnego

w postaci umorzenia dotychczasowego zobowiązania wynikającego z umowy

pożyczki i kreowania nowego jurydyczne zobowiązania, mającego swoje źródło we

wspomnianej decyzji administracyjnej (art. 506 k.c.). W ustawie z dnia 14 grudnia

1994 r. przewidziano formę decyzji administracyjnej m.in. dla rozstrzygnięcia

kwestii ewentualnego odroczenia terminu spłaty kwoty pożyczki (por. art. 18

ust. 4a), co nie znaczy, że między stronami doszło do przekształcenia istniejącego

stosunku obligacyjnego pożyczki w stosunek publicznoprawny wynikający z decyzji

administracyjnej. Chodzi tu raczej o wybór przez ustawodawcę odpowiednio

sprawnego (i kontrolowanego) modelu dystrybucji środków z Funduszu Pracy

i dochodzenia ich zwrotu od pożyczkobiorców. Z ustaleń faktycznych wynika,

że powodowie nie zwrócili pożyczki w całości w terminach przewidzianych

w harmonogramie spłat dołączonych do decyzji z dnia 17 grudnia 2003 r.,

co spowodowało ex lege wymagalność pozostałej do spłaty należności wraz

z odsetkami za opóźnienie (art. 18 ust. 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.).

Roszczenie o zwrot sumy ujętej w kwestionowanym nakazie zapłaty wynika zatem

z umowy pożyczki zawartej między stronami w dniu 14 marca 2001 r. (k. 6-7 akt

sprawy).

W tej sytuacji za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 18 ust. 4c

i 4d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. oraz zarzut naruszenia art. 506 k.c.

2. W skardze kasacyjnej wskazywano także na to, że powodowie uiścili

część należności objętej nakazem zapłaty z dnia 23 maja 2002 r., przy czym fakt

takiej

zapłaty

(kwoty

305.940

zł)

wynika

z

treści

kolejnych

decyzji

administracyjnych. W pozwie powodowie wprawdzie stwierdzali, że uiścili kwotę

305.940 zł (co znalazło odbicie w kolejnych decyzjach administracyjnych), ale

bronili przede wszystkim stanowiska, iż tytułem egzekucyjnym nowym była decyzja

administracyjna rozkładająca świadczenie pożyczkobiorców na raty (k. 3-4 akt

sprawy; zob. też pisma procesowe powodów – k. 153-157 akt i uzasadnienie

wyroku Sądu pierwszej

instancji, k. 173 akt sprawy). Dopiero w uzasadnieniu

apelacji powodowie dodatkowo podnosili, że powództwo

powinno zostać

uwzględnione przynajmniej częściowo w zakresie spełnionego świadczenia,

odsyłając w tym zakresie do treści odpowiednich decyzji administracyjnych

określających poziom ich zadłużenia. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny miał

uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że powodowie nie wskazywali w podstawie

faktycznej powództwa faktu spełnienia jako odrębnego zdarzenia uzasadniającego

zastosowanie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. i okoliczność ta nie była istotnie przedmiotem

badań i ustaleń w toku postępowania. Skarżący zwalczali tytuł wykonawczy

(prawomocny nakaz zapłaty z dnia 23 maja 2002 r.) dlatego, ponieważ - ich

zdaniem - egzekucja ma być prowadzona jedynie na podstawie nowego,

administracyjnego tytułu wykonawczego. Tymczasem - jak wyjaśniono - decyzje

administracyjne zapadały jedynie w związku z kwestią zasadności rozłożenia na

raty istniejącego zadłużenia powodów, wynikającego z umowy pożyczki i nie mogły

wprost przesądzać o tym, kiedy i w jakiej części zobowiązanie powodów wygasło,

zarówno w odniesieniu do długu głównego, jak i odsetek za opóźnienie. Broniąc się

przed egzekucją sądową, powodowie nie wykazali także i tego, że na podstawie

nakazu zapłaty z dnia 23 maja 2002 r. strona pozwana prowadzi wobec nich

egzekucję jako pożyczkobiorców w zakresie większym niż wynikało to z dokonanej

już częściowo spłaty. W tej sytuacji nie mógł być uznany za uzasadniony także

zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną

(art. 39814 k.p.c.).