IV CSK 23/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 23/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSA Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.

przy uczestnictwie J. S.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 9 kwietnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Skarb Państwa Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. wniósł o dokonanie

wpisu ośmiu hipotek przymusowych zwykłych w dziale IV księgi wieczystej nr […]

prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla nieruchomości stanowiącej własność Z. S.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 8 grudnia 2009 r. oddalił wnioski.

Podkreślił, że, zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej

„k.w.h.”), wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym,

określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego

tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka

przymusowa). Administracyjne tytuły wykonawcze, które mogą być podstawą

ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej, określa ustawa z dnia 17 czerwca

1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz. U. z 2005 r.

Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej „u.p.e.a.”). Tytuł wykonawczy jest sporządzany

według wzoru ustalonego przez ministra właściwego do spraw finansów

publicznych, zaś wymagania, które powinien spełniać tytuł wykonawczy, zostały

określone w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z 1966 r., zgodnie z którym tytuł wykonawczy

powinien zawierać w rubryce H stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny. Za

wymagalny natomiast można uznać tylko taki obowiązek, który został ostatecznie

ukształtowany wskutek wyczerpania postępowania odwoławczego. Administracyjny

tytuł wykonawczy nie stanowi podstawy wpisu hipoteki przymusowej, jeżeli dłużnik

został pozbawiony możliwości złożenia zarzutów przewidzianych w art. 32 § 1

ustawy z 1966 r., tj. możliwości wyczerpania postępowania instancyjnego

w administracji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2005 r., II CK

92/05, niepubl.). Tymczasem w tytułach wykonawczych dołączonych do wniosków

nie zostały wypełnione rubryki zawierające potwierdzenie doręczenia tytułu wraz

z pouczeniem o prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania

egzekucyjnego.

Skarb Państwa – Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. wniósł apelację od

postanowienia Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r. oddalił apelację.

Podkreślił w szczególności, że sąd wieczystoksięgowy jest obowiązany zbadać, czy

przedstawiony tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymagania, o których mowa w

art. 27 ustawy z 1966 r. Nie przesądza zaś tego w żadnym zakresie jedynie

stwierdzenie organu administracyjnego podpisującego klauzulę o skierowaniu

tytułu wykonawczego do egzekucji. W niniejszej zaś sprawie z przedłożonych

tytułów nie wynika, aby uczestnik postępowania został pouczony o przysługującym

mu prawie zgłoszenia do organów zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania

egzekucyjnego. Powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2005 r., II CK 92/05 (niepubl.) jest zgodne z

wcześniejszym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1998 r., II CKN

782/97 (niepubl.). Nie można zatem przyjąć, że o tym, czy tytuł wykonawczy

spełnia ustawowe wymagania formalne, decyduje jedynie organ egzekucyjny,

podpisując

klauzulę

o

skierowaniu

tytułu

wykonawczego

do

egzekucji

administracyjnej. Sąd wieczystoksięgowy jest bowiem władny dokonać oceny, czy

zostały spełnione wszystkie wymagania przewidziane dla administracyjnego tytułu

wykonawczego, a brak chociażby jednego elementu stanowi przeszkodę do

dokonania wpisu hipoteki.

Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, reprezentująca wnioskodawcę

Skarb Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., wniosła skargę kasacyjną,

w której zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w całości, zarzucając

naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 109 ust. 1 k.w.h. oraz

art. 34 § 1, art. 35 § 2 pkt 2 i § 3 Ordynacji podatkowej w związku z art. 27 § 1 pkt

3 i 9 u.p.e.a., a także naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. art. 626 8

§ 2, art. 244 § 1 oraz art. 386 § 1 i art. 385 w związku z art. 13 § 2 i art. 6269 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 626 8 § 2

k.p.c.,

który

wyznacza

granice

kognicji

sądu

wieczystoksięgowego.

Sąd

wieczystoksięgowy nie może bowiem badać innych okoliczności niż te, które

dotyczą wniosku, dołączonych do niego dokumentów i treści księgi wieczystej.

Badanie

natomiast

prawidłowości

trybu

prowadzenia

postępowania

administracyjnego i merytorycznej treści wydanej w nim decyzji wykracza poza

zakres tak określonej kognicji sądu wieczystoksięgowego, ponieważ wpis hipoteki

przymusowej na podstawie decyzji wydanej w tym postępowaniu może być

podważany w procesie o usunięcie niezgodności stanu prawnego nieruchomości

ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2000 r., II CKN 451/00, niepubl.;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2005 r., IV CSK 5/05,

niepubl.).

Skuteczność

administracyjnym

doręczenia

nie

może

tytułu

więc

wykonawczego

być

przedmiotem

w

postępowaniu

badania

sądu

wieczystoksięgowego. Wynikający z art. 6268 § 2 k.p.c. obowiązek tego sądu

badania m.in. zawartości tytułu wykonawczego, w tym klauzuli stwierdzającej

wymagalność określonego nim obowiązku, nie może być bowiem utożsamiany

z badaniem prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego,

w którym wspomniany tytuł został wydany. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie

nie podziela odmiennego w tym zakresie stanowiska wyrażonego w postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1998 r., II CKN 782/97, (niepubl.) oraz

w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2005 r., II CK 92/05

(niepubl.). W pełni natomiast podziela stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 12 maja 2006 r., V CSK 52/06 (niepubl.), w postanowieniu

z dnia 10 lutego 2011 r., IV CSK 349/10 (niepubl.) i w postanowieniu z dnia

25 lutego 2011 r., IV CSK 392/10 (niepubl.).

W konsekwencji trafne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty

naruszenia art. 109 ust. 1 k.w.h. oraz art. 34 § 1, art. 35 § 2 pkt 2 i § 3 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 27 § 1 pkt 3 i 9 u.p.e.a.

Nie jest natomiast trafny zarzut naruszenia art. 244 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie

odmówił bowiem administracyjnemu tytułowi wykonawczemu waloru dokumentu

urzędowego, ale jedynie kwestionował jego skuteczność ze względu na

niespełnienie wymagań formalnych. Poza tym, zgodnie z ustalonym stanowiskiem

Sądu Najwyższego, art. 385 i 386 k.p.c. w zasadzie nie mogą stanowić

samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów

postępowania.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.