IV CSK 210/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 9 października 2009 r., IV CSK 210/09

Do złożenia wniosku przewidzianego w art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 26

października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu

alkoholizmowi (jedn. tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.) o zmianę

rodzaju orzeczonego zakładu lecznictwa odwykowego uprawniony jest także

prokurator (art. 7 k.p.c.).

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sąd Najwyższy sprawie z wniosku Prokuratora Rejonowego w G. przy

uczestnictwie Marka Ś. o zmianę postanowienia w zakresie rodzaju zakładu

leczenia odwykowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 października 2009 r. skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia

Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 28 listopada 2008 r.

uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił

apelację Prokuratora Rejonowego w G. od postanowienia Sądu Rejonowego w

Gdyni z dnia 9 września 2008 r. oddalającego wniosek Prokuratora o zmianę

postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 17 grudnia 2007 r. w zakresie

rodzaju zakładu lecznictwa odwykowego przez orzeczenie wobec uczestnika

postępowania Marka Ś. zobowiązania do podjęcia leczenia w stacjonarnym

zakładzie lecznictwa odwykowego.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że art. 34 ust. 2

ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi (jedn. tekst: Dz. U z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.

– dalej: "ustawa o wychowaniu w trzeźwości"), wskazujący podmioty uprawnione do

złożenia wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie zmiany rodzaju zakładu

lecznictwa odwykowego, jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 7 k.p.c.

Jako uprawnionych do złożenia takiego wniosku wymienia wyłącznie kuratora i

zakład leczący, a nie wymienia prokuratora. Ze względu na to, że zgodnie z art. 26

ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości o zastosowaniu obowiązku poddania się

leczeniu odwykowemu orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym, w

postępowaniu tym mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego

tylko w zakresie, w jakim postępowanie to nie zostało uregulowane w ustawie o

wychowaniu w trzeźwości. W ustawie tej ustawodawca nie odwołał się do art. 7

k.p.c., lecz w art. 26 ust. 1 oraz w art. 34 ust. 2 i 4 precyzyjnie i samodzielnie

wskazał podmioty legitymowane do inicjowania poszczególnych etapów

postępowania. W przepisach tych prokurator jest wymieniony tylko jako podmiot

legitymowany do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o zastosowanie

obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu (art. 26 ust. 3) oraz jako podmiot

uprawniony do złożenia wniosku o orzeczenie o ustaniu obowiązku poddania się

leczeniu odwykowemu przed upływem 2 lat (art. 34 ust. 4). W art. 34 ust. 2 nie

wymienia się natomiast prokuratora jako uprawnionego do złożenia wniosku o

zmianę orzeczonego zakładu leczenia odwykowego, wskazując jedynie kuratora i

zakład leczący, co zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z zasadą lex specialis

derogat legi generali, wyłącza stosowanie art. 7 k.p.c. i oznacza, że prokurator nie

jest legitymowany do złożenia takiego wniosku.

W skardze kasacyjnej Prokurator zarzucił naruszenie art. 7 i 514 § 2 k.p.c.

oraz art. 34 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości przez błędną wykładnię i

bezpodstawne uznanie, że Prokurator Rejonowy w G. nie był uprawniony do

złożenia wniosku o zmianę rodzaju zakładu lecznictwa odwykowego, w którym

uczestnik powinien podjąć leczenie. Wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 7 k.p.c., prokurator może żądać wszczęcia postępowania w

każdej sprawie, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu,

jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub

interesu społecznego. Jedynie w sprawach niemajątkowych z zakresu prawa

rodzinnego prokurator może wytaczać powództwo tylko w wypadkach wskazanych

w ustawie. Przepis ten reguluje formy oraz przesłanki udziału prokuratora w

postępowaniu cywilnym; przyznaje prokuratorowi generalne uprawnienie do

działania w każdej przewidzianej formie we wszystkich sprawach, które

rozpoznawane są w ramach postępowania cywilnego i w procesie stanowi

podstawę uprawnienia do wytoczenia powództwa we wszystkich sprawach, poza

sprawami niemajątkowymi z zakresu prawa rodzinnego.

Wszczęcie przez prokuratora postępowania nieprocesowego nie ma żadnych

ograniczeń; w szczególności jego uprawnienie w tym przedmiocie nie jest

uzależnione od tego, czy przepis szczególny wymienia go jako uprawnionego do

złożenia wniosku inicjującego postępowanie nieprocesowe. Niezależnie zatem od

tego, czy przepisy regulujące poszczególne rodzaje spraw rozpoznawanych w

postępowaniu nieprocesowym i wskazujące osoby uprawnione do złożenia wniosku

o ich wszczęcie, wymieniają prokuratora jako uprawnionego czy nie, może on

złożyć wniosek o wszczęcie takiego postępowania na podstawie art. 7 k.p.c.

Jedynie w sprawach, w których uwzględnienie żądań zawartych we wniosku zależy

od złożenia oświadczenia woli osoby, której wniosek dotyczy, np. w sprawach o

przysposobienie, o przyjęcie lub odrzucenie spadku itp., wniosek prokuratora

wszczynający takie postępowanie może okazać się nieskuteczny, jeżeli uprawniony

nie złoży stosownego oświadczenia woli. Nie oznacza to jednak, że w takich

sprawach prokurator nie jest uprawniony do złożenia wniosku o wszczęcie

postępowania. Jak wskazano, w postępowaniu nieprocesowym generalne

uprawnienie prokuratora do wszczęcia postępowania wynika z art. 7 k.p.c., który

reguluje tę kwestię odmiennie w odniesieniu do obu trybów postępowania, wobec

czego nie ma podstaw do odpowiedniego stosowania wyrażonej w nim regulacji

dotyczącej procesu do postępowania nieprocesowego (art. 13 § 2 k.p.c.). (...)

Przenosząc te rozważania na grunt przepisów ustawy o wychowaniu w

trzeźwości należy stwierdzić, że skoro z art. 26 ust. 1 tej ustawy wynika, że

postępowanie w przedmiocie zastosowania obowiązku poddania się leczeniu

odwykowemu toczy się przed sądem rejonowym w postępowaniu nieprocesowym,

mają do niego zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące

tego postępowania, w tym art. 7 uprawniający prokuratora do złożenia wniosku o

wszczęcie takiego postępowania oraz jego poszczególnych, odrębnych etapów.

Zbędne jest zatem powtórzenie w art. 26 ust. 1 oraz w art. 34 ust. 4, że

postępowanie o orzeczenie obowiązku podjęcia leczenia odwykowego oraz

postępowanie o orzeczenie ustania obowiązku leczenia przed upływem dwóch lat

wszczyna się na wniosek m.in. prokuratora. Regulacja ta powinna ograniczać się do

wskazania innych podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o wszczęcie

takiego postępowania, gdyż uprawnienie prokuratora wynika z art. 7 k.p.c.

Unormowanie zawarte w art. 34 ust. 2, w którym prokurator nie został

wymieniony jako uprawniony do złożenia wniosku o zmianę rodzaju orzeczonego

zakładu leczenia odwykowego, jest prawidłowe i zgodne z zasadami legislacji. (...)

Przepis ten nie jest zatem przepisem szczególnym w stosunku do art. 7 k.p.c. (...)

Takie rozumienie wskazanych przepisów uzasadnione jest nie tylko zasadami

wykładni systemowej, lecz także wynika z funkcji i celu regulacji dotyczącej udziału

prokuratora w postępowaniu nieprocesowym, w szczególności w postępowaniu

orzekającym o leczeniu odwykowym, w którym interes publiczny oraz interes

społeczny rodziny i osoby poddanej obowiązkowemu leczeniu często w warunkach

istotnie ograniczających jej wolność, wymagają szczególnej ochrony, także przez

zapewnienie udziału prokuratora i możliwości wszczynania przez niego

postępowania na każdym jego etapie. Jest to konieczne tym bardziej, że art. 34 ust.

2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości nie przewiduje zobowiązanego do poddania

się leczeniu, jako podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o zmianę rodzaju

zakładu leczącego, co Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2001 r.,

P 6/01 (OTK Zb.Urz. 2001, nr 8, poz. 248) uznał za sprzeczne z art. 45 ust. 1, art.

77 ust. 2 i art. 30 Konstytucji. Uprawnienie do złożenia takiego wniosku przez

zobowiązanego do leczenia nie wynika z przepisów ogólnych, a zatem powinien

być wskazany jako uprawniony w art. 34 ust. 2. (...)

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 k.p.c. uchylił

zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.