IV CSK 21/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 21/08

POSTANOWIENIE

Dnia 10 kwietnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski

(przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z wniosku Korporacji Energetycznej SA w Z.

przy uczestnictwie Z. Z.

przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich

o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 10 kwietnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej Rzecznika Praw Obywatelskich

od postanowienia Sądu Okręgowego w L.

z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...],

1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie

Sądu Rejonowego we W. z dnia 30 stycznia 2007 roku,

sygn. akt [...] i wniosek oddala;

2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę

(dwieście)

postępowania.

złotych

tytułem

zwrotu

kosztów

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy we W. postanowieniem z dnia 30 stycznia 2007 r. stwierdził,

że wnioskodawca - Korporacja Energetyczna S.A. w Z. nabyła z dniem 28 kwietnia

2002 r. przez zasiedzenie służebność gruntową posadowienia, przeprowadzenia i

dostępu w celu eksploatacji, konserwacji i modernizacji linii średniego napięcia,

odgałęzienia od stacji N. 1 i 2, na działce nr 43/2 położonej w miejscowości N.,

gmina S., stanowiącej własność uczestnika postępowania Z. Z., objętej księgą

wieczystą KW nr […], na rzecz działki oznaczonej numerem 1199, o powierzchni

12925 m2, będącej w użytkowaniu wieczystym wnioskodawcy, położonej we W.

przy ul. S., objętej księgą wieczystą KW nr […]. Sąd Rejonowy ustalił, że

wnioskodawca jest właścicielem linii średniego napięcia znajdującej się na działce

nr 43/2, nad którą przebiegają przewody linii średniego napięcia oraz znajdują się

na niej dwa pojedyncze słupy przelotowe. Linia średniego napięcia przechodząca

przez działkę uczestnika została wybudowana w 1972 r., gdy właścicielami działki

nr 43/2, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, byli rodzice uczestnika – K. i J.

Z. Rodzice uczestnika przekazali gospodarstwo rolne wraz z rzeczoną działką na

rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Uczestnik postępowania Z. Z. nabył na

własność rzeczoną działkę na podstawie umowy sprzedaży zawartej dnia 20

sierpnia 1999 r. Linia średniego napięcia stanowi element sieci energetycznej

będącej własnością wnioskodawcy, który od dnia jej podłączenia do chwili obecnej

prowadzi jej eksploatację i utrzymuje sprawność techniczną, dokonuje oceny stanu

technicznego urządzeń, oględzin, pomiarów odbioru robót eksploatacyjnych.

Nieruchomością władnącą, na rzecz której wnioskodawca domaga się stwierdzenia

zasiedzenia służebności, jest działka położona we W. przy ul. S., oznaczona

numerem 1199, posiadająca księgę wieczystą KW nr […]. Nieruchomość ta

pozostaje w użytkowaniu wieczystym wnioskodawcy. Znajduje się na niej główny

punkt zasilający - GPZ W., powiązany organizacyjnie i technicznie z rzeczoną linią.

Jest tam też zlokalizowana rozdzielnia 110 kv, rozdzielnia 15 kv oraz wyjścia linii

średniego napięcia 15 kv. Działka ta od dnia 28 kwietnia 1972 r. była w zarządzie

wnioskodawcy, który na podstawie deklaratywnej decyzji Wojewody C. z dnia 28

maja 1992 r. nabył z mocy prawa jej użytkowanie wieczyste.

Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawca spełnił określone w art. 292 k.c.

przesłanki konieczne do nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej.

Wskazał, że wnioskodawca korzystał z działki nr 43/2 w taki sposób, jak to czyni

osoba, której przysługuje służebność. Od dnia nabycia zarządu działki władnącej

wnioskodawca w sposób ciągły i niezakłócony dokonywał niezbędnych napraw,

przeglądów, pomiarów i konserwacji urządzeń energetycznych posadowionych

na działce uczestnika. W ocenie Sądu Rejonowego, przy uwzględnieniu art. 176

k.c. i doliczeniu do okresu posiadania służebności przez wnioskodawcę okresu

posiadania służebności przez Skarb Państwa, zasadne jest stwierdzenie,

że wnioskodawca posiadał rzeczoną służebność gruntową przez okres wymagany

do jej zasiedzenia, tj. 30 lat.

Uczestnik Z. Z. w apelacji od postanowienia Sądu Rejonowego zarzucił

naruszenie art. 233 k.p.c. i art. 285 § 2 k.c.

Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2007 r. oddalił

apelację. W uzasadnieniu podkreślił, że niniejsze postępowanie miało za przedmiot

stwierdzenie

zasiedzenia,

a

nie

ustanowienie

służebności

gruntowej.

Następnie wyjaśnił różnicę pomiędzy tymi postępowaniami. Zdaniem Sadu

Okręgowego, nie można uznać za trafną argumentacji skarżącego, iż w niniejszej

sprawie Sąd Rejonowy miał możliwość rozważenia innego przebiegu rzeczonej linii

średniego napięcia i innego usytuowania dwóch słupów przelotowych, np. wzdłuż

drogi

publicznej.

ze stwierdzeniem

W

Sądu

ocenie

Sądu

Rejonowego,

Okręgowego,

polemika

skarżącego

iż

służebność

zwiększa

rzeczona

użyteczność nieruchomości władnącej, a tym samym został spełniony cel założony

w przepisie art. 285 § 2 k.c., jest pozbawiona racji. Odnośnie zarzutu naruszenia

art. 233 k.p.c. Sąd Okręgowy powołał się na wyroki Sądu Najwyższego z dnia

12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99 (niepubl.) i z dnia 23 stycznia 2001 r., IV CKN

970/00 (niepubl.).

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł skargę kasacyjną od postanowienia

Sądu Okręgowego, wnosząc o uchylenie kwestionowanego postanowienia

i oddalenie wniosku Korporacji Energetycznej S.A. w Z. W skardze zarzucił

naruszenie art. 172 w związku z art. 292 k.c., art. 177 k.c. w związku z art. 10

ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55,

poz. 321), art. 176 k.c. oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, zawierająca wyłącznie zarzuty naruszenia prawa

materialnego, jest oczywiście uzasadniona.

Sądy pierwszej i drugiej instancji pominęły okoliczność, że rodzice

uczestnika postępowania K. i J. Z. przekazali gospodarstwo rolne wraz z działką nr

43/2 na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Uczestnik postępowania Z. Z.

nabył na własność rzeczoną działkę na podstawie umowy sprzedaży zawartej dnia

20 sierpnia 1999 r. Właścicielami tej działki byli więc początkowo rodzice

uczestnika, później Skarb Państwa, a uczestnik dopiero od dnia 20 sierpnia 1999 r.

Zgodnie z art. 292 k.c., służebność gruntowa może być nabyta przez

zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego

urządzenia, a przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie

stosuje się odpowiednio. Według więc odpowiednio stosowanego art. 172 k.c.

wnioskodawca mógł nabyć przez zasiedzenie w złej wierze (co jest okolicznością

bezsporną) służebność gruntową. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że termin

zasiedzenia rozpoczął bieg w dniu 28 kwietnia 1972 r. Jest to termin 30 lat, który,

zgodnie z art. 1 pkt 32 lit. b ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321), zastąpił wcześniejszy termin 20 lat.

Termin ten jednak, jak trafnie podkreślono w skardze kasacyjnej, został przerwany

z chwilą przekazania przez rodziców uczestnika postępowania gospodarstwa

rolnego, obejmującego również rzeczoną działkę, na rzecz Skarbu Państwa za

rentę. Zgodnie bowiem z ówcześnie obowiązującym art. 177 k.c., przepisy

o nabyciu własności (a odpowiednio również o nabyciu służebności gruntowej)

przez zasiedzenie nie miały zastosowania, jeżeli nieruchomość była przedmiotem

własności państwowej. Przepis ten został uchylony przez art. 1 pkt 34 ustawy

z dnia 28 lipca 1990 r. Według art. 10 tej ustawy, jeżeli przed dniem jej wejścia

w życie istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie

nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy

prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie, jednakże

termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem

w życie ustawy, lecz nie więcej niż o połowę. W uchwale składu siedmiu sędziów

z dnia 31 stycznia 2002 r., III CZP 72/2001 (OSNC 2002, nr 9, poz. 107) Sąd

Najwyższy wyjaśnił, że okresu posiadania przed wejściem w życie przepisów

wyłączających zasiedzenie nieruchomości państwowych nie dolicza się do okresu,

o który skraca się termin zasiedzenia nieruchomości państwowej, ani nie

uwzględnia przy ustalaniu czasu posiadania niezbędnego do zasiedzenia takiej

nieruchomości.

Należy zatem uznać, że trafnie zostały podniesione w skardze kasacyjnej

zarzuty naruszenia art. 172 w związku z art. 292 k.c. oraz art. 177 k.c. w związku

z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r., a także – w konsekwencji – naruszenia art.

64 ust. 3 Konstytucji RP przez niedopuszczalne ograniczenie prawa własności.

Trafnie też Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił naruszenie art. 176 k.c.

Należy w związku z tym podkreślić, że Sąd Najwyższy stwierdził w uchwale z dnia

22 października 1968 r., III CZP 98/68 (OSNCP 1969, nr 11, pos. 188),

iż służebność gruntowa może być ustanowiona nie tylko przez właściciela, ale

również przez użytkownika wieczystego gruntu. Konsekwentnie więc trzeba

przyjąć, że służebność gruntowa może być ustanowiona na rzecz zarówno

właściciela,

jak

i

użytkownika

wieczystego

nieruchomości

władnącej.

W okolicznościach niniejszej sprawy wnioskodawca nabył użytkowanie wieczyste

nieruchomości władnącej ex lege z dniem 5 grudnia 1990 r., a wcześniej

nieruchomość ta pozostawała w jego zarządzie. Nie byłoby zatem przeszkód do

tego, aby wnioskodawca mógł zaliczyć okres korzystania z trwałego i widocznego

urządzenia przez Skarb Państwa w czasie, gdy był tylko zarządcą nieruchomości.

Takie zaliczenie prowadziłoby jednak do swoistej konfuzji, skoro w pewnym okresie

Skarb Państwa był w okolicznościach niniejszej sprawy właścicielem zarówno

nieruchomości władnącej, jak i obciążonej.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.