IV CSK 207/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 207/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Anna Owczarek

w sprawie z wniosku A. – R. R. M. Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością – O. Spółki Komandytowej z siedzibą

w W.

przy uczestnictwie H. N. AG z siedzibą w H. i K.(Niemcy), E. AG z siedzibą we F.

(Niemcy), H. AG z siedzibą w E. (Niemcy), E. A. z siedzibą w E. (Niemcy) i Banku

Polska Kasa Opieki

Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

o wykreślenie ostrzeżenia w księdze wieczystej Nr X.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 29 listopada 2011 r.,

odrzuca skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wnioskodawca

domagał

się

wykreślenia

z księgi

wieczystej

nr X.

ostrzeżenia o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w

księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym polegającej na wpisaniu

hipotek umownych pod numerem 1-5 i 8-21 jako hipotek łącznych z hipotekami,

wpisanymi w księgach wieczystych nr […], […],[…] i[…], prowadzonych przez Sąd

Rejonowy, podczas gdy księgi te zostały zamknięte. Wskazał, że ostrzeżenie to

zostało wpisane z urzędu w dniu 5.06.2009 r. w dziale III księgi wieczystej w

sprawie 12845/09.

Wnioskodawca powołał się na art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 06.07.1982 r.

o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361

ze zm., dalej: „u.k.w.h.”), zgodnie z którym wpis potrzebny do usunięcia

niezgodności między treścią księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym

może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi

odpowiednimi dokumentami. Według wnioskodawcy orzeczeniami takimi są wpisy

hipotek umownych, kaucyjnych łącznych, dokonane przez Sąd Rejonowy do ksiąg

wieczystych nr […],[…] i […] oraz postanowienie tegoż Sądu z dnia 26.05.2009 r.

o umorzeniu postępowania w zakresie dokonania wpisów hipotek do zamkniętych

ksiąg wieczystych o numerach […], […],[…] i […]. Zgodnie bowiem z art. 365 k.p.c.,

prawomocne orzeczenie sądowe wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz

również inne sądy, w tym wieczystoksięgowy. Wnioskodawca powołał się również

na pojęcie nieruchomości jako przedmiotu hipoteki i na istotę hipoteki łącznej.

Postanowieniem z dnia 27 września 2011 r. Sąd pierwszej instancji oddalił

wniosek. Ustalił, że księga wieczysta Nr X. prowadzona jest dla nieruchomości

gruntowej, położonej w O. przy W. , stanowiącej własność Gminy O. Grunt ten jest

przedmiotem użytkowania wieczystego, które to prawo wpisane jest w dziale II

księgi wieczystej na rzecz A.-R. R. M. sp. z o.o. – O. spółki komandytowej

z siedzibą w W.

W dziale IV tej księgi wieczystej pod numerem 1-5 i 8-21 wpisane są hipoteki

umowne na rzecz wierzycieli: H. N. AG z siedzibą w H. i K., E. AG z siedzibą we F.,

H. AG z siedzibą w E., E. AG z siedzibą w E. i Banku Polska Kasa Opieki Spółki

Akcyjnej z siedzibą w W.

W dniu 05.06.2009 r. Sąd - działając z urzędu na podstawie art. 62613 § 1

k.p.c. - wpisał w dziale III księgi wieczystej nr X. ostrzeżenie o niezgodności

między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej, a

rzeczywistym stanem prawnym, polegającej na wpisaniu hipotek umownych pod

numerem 1-5 i 8-21 jako hipotek łącznych z hipotekami, wpisanymi w księgach

wieczystych nr […], […],[…] i […], prowadzonych przez Sąd Rejonowy, podczas

gdy księgi te zostały zamknięte. Wpis ten zaskarżony został apelacją przez A.R. R. M. sp. z o.o. – O. spółkę komandytową z siedzibą w W., (k. 8240-8245),

którą Sąd Okręgowy, oddalił postanowieniem z dnia 14.10.2009 r. sygn. akt IX Ca

710/09 (postanowienie, k. 8552-8553).

Sąd pierwszej instancji ocenił, że powoływane przez wnioskodawcę

okoliczności

i

zgłaszane

zarzuty,

w

istocie

zmierzają

do

podważenia

prawomocnego dokonanego z urzędu wpisu z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie

wszczętej z urzędu 12845/09. Treść hipotek umownych, ujawnionych w dziale IV

księgi wieczystej nr X., nie uległa od czasu wpisania przedmiotowego ostrzeżenia

zmianie, tj. nadal w nich widnieje wpis, że hipoteki te są sprzeczne z hipotekami,

wpisanymi w księgach wieczystych nr […], […],[…] i […], prowadzonymi przez Sąd

Rejonowy, które to księgi wieczyste zostały zamknięte. Nie zmieniają tego faktu

okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, tj. że zamknięcie księgi

wieczystej ma charakter techniczny.

Wyraził pogląd, że art. 31 ust. 2 u.k.w.h., nie ma w sprawie zastosowania.

Reasumując, stwierdził że okoliczności i dowody, na które powołuje się

wnioskodawca, nie dają podstaw do dokonania żądanego wpisu. Nadal bowiem

istnieje stan niezgodności, o którym mowa w przedmiotowym ostrzeżeniu.

Granice kompetencji sądu wieczystoksięgowego określa art. 626 8 § 2 k.p.c.,

zgodnie z którym rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę

wniosku, dołączonych doń dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Wynika zatem

z tego unormowania, że Sąd dokonuje jedynie kontroli wniosku i dokumentów,

które mają być podstawą wpisu w księdze wieczystej pod względem formalnym

i materialnym. Badaniu w postępowaniu tym nie podlega w szczególności

prawidłowość dokonanych prawomocnych wpisów w księdze wieczystej.

Wnioskodawca w apelacji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r., apelację oddalił.

Podniósł, że stosownie do art. 6268 § 2 k.p.c. badanie treści wniosku polega

na sprawdzeniu, czy wniosek został złożony przez osobę legitymowaną do jego

wniesienia i czy przytoczone we wniosku okoliczności mogą być podstawą

dokonania żądanego w nim wpisu. Badanie formy polega na sprawdzeniu,

czy wniosek odpowiada wymaganiom formalnym. Badanie treści księgi wieczystej

odnosi się do stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej i do ustalenia,

czy prawo którego wniosek dotyczy, wywodzi się z prawa poprzednika. Sąd

wieczystoksięgowy

obejmuje

także

swym

badaniem

ogólne

przesłanki

rozstrzygnięcia, tj. swoją właściwość miejscową, wymagania formalne wniosku,

zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych wnioskodawcy, prawidłowość

jego zastępstwa przez przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika i legitymację

do złożenia wniosku.

Poza tym wskazał, że czynność materialna stanowiąca podstawę wpisu

powinna być badana przez sąd nie tylko pod względem formalnoprawnym,

lecz także

pod

względem

jej

skuteczności

materialnej

(orzeczenie

Sądu

Najwyższego z dnia z 25 lutego 1963 r., III CR 177/62 (OSN II/64, poz. 36). Zakres

kognicji

Sądu

wieczystoksięgowego

nie

obejmuje

natomiast

rozstrzygania

jakichkolwiek sporów z zakresu prawa własności ani w charakterze przesłanki,

ani samego rozstrzygnięcia.

Według oceny Sądu drugiej instancji wnioskodawca nie wykazał, że stan

prawny ujawniony w przedmiotowej księdze wieczystej jest zgodny z rzeczywistym

stanem prawnym, tj. że hipoteki ujawnione w niej są hipotekami łącznymi.

Tymczasem w dalszym ciągu z treści hipotek ujawnionych w księdze

wieczystej wynika, że są to hipoteki łączne, pomimo iż księgi wieczyste

prowadzone dla nieruchomości współobciążonych według treści wpisu w księdze

wieczystej nr X. zostały zamknięte. Rzeczywisty stan prawny jest zatem odmienny

niż ten stwierdzony w przedmiotowej księdze wieczystej.

Postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone skargą kasacyjną

przez skarżącą A. – R. R. M. sp. z o.o. w O., w której wniosła o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarga została oparta na obu podstawach z art. 398 3 § 1 k.p.c. W ramach zarzutu

naruszenia prawa materialnego skarżący podnieśli obrazę art. 46 § 1 k.c.; art. 76

ust. 3 oraz art. 31 ust. 2 u.k.w.h. W ramach zarzutu naruszenia prawa

procesowego, skarżąca podniosła obrazę art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

oraz art. 378 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnieniem wstępnym wymagającym rozważenia to dopuszczalność

w sprawie skargi kasacyjnej. Z powyższych uwag wynika już, że sporny wpis

nastąpił przez Sąd z urzędu dniu 05.06.2009 r. na podstawie art. 62613 § 1 k.p.c.,

kiedy to ujawnił on w dziale III księgi wieczystej nr X. ostrzeżenie o niezgodności

między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej, a

rzeczywistym stanem prawnym, polegającej na wpisaniu hipotek umownych pod

numerem 1-5 i 8-21 jako hipotek łącznych z hipotekami, wpisanymi w księgach

wieczystych nr […], […],[…] i […], prowadzonych przez Sąd Rejonowy, podczas

gdy księgi te zostały zamknięte. Przedmiotem sprawy było więc wykreślenie

ostrzeżenia wpisanego z urzędu.

W sprawach wieczystoksięgowych dopuszczalna jest skarga kasacyjna tylko

od prawomocnych postanowień co do istoty sprawy, kończących postępowanie

w sprawie (art. 5191 § 1 k.p.c.). Wpis ostrzeżenia, czy jego wykreślenie na

podstawie art. 62613 zd. 1 k.p.c. jest orzeczeniem, od którego przysługuje apelacja,

natomiast

od

postanowienia

sądu

drugiej

instancji

w

tym

przedmiocie

nie przysługuje skarga kasacyjna. Pogląd ten jest jednolicie przyjmowany

w literaturze.

Orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie według unormowania

zawartego w art. 5191 § 1 k.p.c. jest rozstrzygnięcie, które dotyczy sprawy poddanej

pod osąd, a nie kwestii wpadkowej czy ubocznej (por. np. orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 14 listopada 1996 r., I CKN 7/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 31).

Na gruncie wieczystoksięgowym jest to orzeczenie, którego przedmiotem jest

prawo jakie może być ujawnione w księdze wieczystej. Tymczasem istotą

ostrzeżenia nie jest rozstrzygnięcie o prawie ujawnianym w księdze wieczystej,

lecz urzędowa informacja o tym, że jego wpis jest zgodny, bądź niezgodny,

z rzeczywistym stanem prawnym. Wpis zatem ostrzeżenia, czy jego wykreślenie

nie uchyla mocy prawnej wpisanego prawa, lecz wywołuje jedynie wpływ

na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (por. postanowienie Sadu

Najwyższego z dnia 7 stycznia 1997 r., III CZ 1/97, OSNC 1997, nr 4, poz. 37).

Ostrzeżenia w istocie mają charakter zabezpieczenia przed działaniem

rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i nie wywołują zmian ujawnionych

w księdze wieczystej

praw podmiotowych. Z tego względu skarga kasacyjna

w sprawie o wykreślenie ostrzeżenia dokonanego na podstawie art. 626 13 § 1 k.p.c.

jest niedopuszczalna (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia

1997 r., III CZ 1/97, OSNC 1997, nr 4, poz. 37, z dnia 19 maja 2010 r., I CZ 32/10

i z dnia 19 sierpnia 2010 r., IV CSK 51/10).

Dlatego też na podstawie art. 3986 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. orzeczono

jak w sentencji.