IV CSK 200/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 200/08

POSTANOWIENIE

Dnia 4 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Towarzystwa Budownictwa Społecznego Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w L.

przy uczestnictwie J. B. i K. P.

o wpis roszczenia w księdze wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 września 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w L.

z dnia 30 listopada 2007 r., sygn. akt II Ca (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od uczestników postępowania na rzecz

wnioskodawcy kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z dnia 24 września 2007 r. oddalił skargę

uczestników postępowania na orzeczenie referendarza sądowego, mocą którego w

księdze wieczystej K.W (…) zostało wpisane roszczenie o zawarcie umowy sprzedaży

działki gruntu położonej w L. przy ul. J. Sąd Rejonowy przyjął, że roszczenie to wynikało

z umowy przedwstępnej zawartej w dniu 2 marca 2006 r. pomiędzy wnioskodawcą i

uczestnikami postępowania, w której został między innymi zastrzeżony termin zawarcia

umowy przyrzeczonej, poprzez odwołanie się do daty wejścia w życie uchwały Rady

Miasta

L. dotyczącej

ustalenia

planu

zagospodarowania

przestrzennego

lub

uprawomocnienia się decyzji o ustaleniu warunków zabudowy działki, której dotyczyła

umowa przedwstępna. Sąd Okręgowy w L. postanowieniem z dnia 30 listopada 2007 r.

oddalił apelację uczestników postępowania mimo uznania za zasadny zarzutu, że w

umowie przedwstępnej nie został oznaczony termin, w ciągu którego umowa

przyrzeczona miała być zawarta. Sąd drugiej instancji podkreślił, że stanowisko

uczestników postępowania o braku podstaw do dokonania wpisu opierało się o

twierdzenie, że wniosek o dokonanie wpisu ostrzeżenia został złożony po upływie roku

od zawarcia umowy przedwstępnej i umowa ta nie mogła stanowić wystarczającej

podstawy do dokonania wpisu, gdyż konieczne było wykazanie, że pomimo upływu tego

terminu

roszczenie

nie

wygasło.

Tymczasem kognicja

sądu

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym nie obejmuje badania zgodności prawa, które ma być wpisane z

rzeczywistym stanem prawnym. W postępowaniu tym sąd bada jedynie treść i formę

wniosku oraz dołączone do wniosku dokumenty. Te stanowiły zaś podstawę

dokonanego wpisu.

Skarga kasacyjna uczestników postępowania została oparta o obie podstawy

określone w art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego

skarżący zarzucił obrazę art. 389 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie. Podstawa

naruszenia przepisów postępowania została oparta o zarzuty obrazy art. 6268 § 2 i art.

6269 k.p.c. w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W oparciu o

te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 389 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy przedwstępnej

stanowiącej podstawę wniosku o wpis, nie uzależniał jej skuteczności od oznaczenia w

umowie przedwstępnej terminu, w którym powinna być zawarta umowa przyrzeczona.

Jednak w wypadku, gdy termin ten nie został oznaczony, istnienie uprawnienia do

żądania zawarcia umowy przyrzeczonej jest uzależnione od wyznaczenia terminu do jej

zawarcia w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej (art. 398 § 2 k.c.). Sąd

Okręgowy przyjął, że w umowie przedwstępnej z dnia 2 marca 2006 r. jej strony nie

oznaczyły terminu zawarcia umowy przyrzeczonej. Wymaga na wstępie podkreślenia,

że ta ocena, korygująca odmienne stanowisko sądu rejonowego nie została należycie

umotywowana. Sąd drugiej instancji uwzględnił wprawdzie pogląd wyrażony w uchwale

7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1958 r. (I CO 11/58, OSNC 1959, Nr 4,

poz. 92), w której stwierdzono, że czyni wymogowi zastrzeżenia terminu zawarcia

umowy przyrzeczonej postanowienie umowy przedwstępnej, iż umowa zostanie zawarta

po załatwieniu określonych formalności umożliwiających dokonanie tej czynności, gdy

zamierzony przez strony umowy przedwstępnej wynik odpowiednich starań jest

dostatecznie pewny, jednakże oceny w tym zakresie nie odniósł w sposób odpowiedni

do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych. Nie jest przekonywująca ocena, że

zakończenie

będącej już w toku

procedury sporządzenia

określonego

planu

zagospodarowania przestrzennego nie jest dostatecznie pewne z uwagi na hipotetyczną

możliwość przerwania tego rodzaju prac, bez uwzględnienia konkretnych okoliczności

związanych z realizacją takiego indywidualnego projektu. Sąd Okręgowy pominął przy

tym, przy przedstawionej przez siebie ocenie, drugie ze zdarzeń oznaczonych przez

strony

przy

określaniu

terminu

zawarcia

umowy

przyrzeczonej

w

postaci

uprawomocnienia się decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. Wnioskodawca w

odpowiedzi na skargę kasacyjną podniósł trafnie, że strony umowy przedwstępnej nie

uzależniły

zawarcia

umowy przyrzeczonej

od

określonej treści

takiej

decyzji

(uwzględniającej wniosek). Samo jej wydanie i uprawomocnienie na skutek złożonego

wniosku było zaś zdarzeniem dostatecznie pewnym by na tej podstawie określić termin

zawarcia umowy przyrzeczonej. Skoro zaś w umowie przedwstępnej został określony

termin zawarcia umowy przyrzeczonej, to brak było podstaw do odmowy uwzględnienia

wniosku z uwagi na treść art. 389 § 2 k.c., co stanowiło podstawę zarzutów uczestników

postępowania przeciwko uwzględnieniu wniosku.

Ostatecznie usprawiedliwione było jednak także stanowisko Sądu drugiej

instancji, że możliwości ich uwzględnienia sprzeciwiał się zakres kognicji sądu

wieczystoksięgowego. Obejmuje on w równej mierze sąd rozpoznający wniosek o wpis

jak i sąd drugiej instancji rozpoznający apelację od orzeczenia w tym zakresie (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSNC

2001, Nr 12, poz. 183). W postępowaniu o wpis w księdze wieczystej kognicja sądu jest

ograniczona do badania treści wniosku o wpis, jego formy, dołączonych do wniosku

dokumentów oraz treści księgi wieczystej (art. 6268 § 2 k.p.c.). Przepis ten wprowadza

istotne

ograniczenie

w

kognicji

sądu

wieczystoksięgowego.

W

uzasadnieniu

postanowienia z dnia 8 marca 2007 r. (III CSK 347/06, LEX nr 274213) Sąd Najwyższy

podkreślił, że ta ograniczona kognicja sądu pozwala uniknąć uwikłania postępowania o

wpis w rozstrzyganie każdorazowo sporów o istnienie prawa wpisanego lub

podlegającego wpisowi. Sąd Najwyższy stwierdził również, że sąd rozpoznaje wniosek o

wpis do księgi wieczystej w granicach określonych w art. 626 8 § 2 k.p.c. i nie może

uwzględniać żadnych dalszych okoliczności wynikających z wniosku o wpis i

dołączonych do niego dokumentów. W postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą

być więc rozpatrywane jakiekolwiek spory z zakresu własności prowadzące sąd do

konkluzji, że dokonanie wpisu zgodnego z wnioskiem doprowadzi do niezgodności stanu

prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 109/01, LEX nr

137541). Rozpoznając wniosek o wpis sąd nie bada zatem, czy podlegające wpisowi

roszczenie wygasło na skutek zdarzeń, które miały miejsce po jego powstaniu.

Uzasadniona była zatem ocena Sądu drugiej instancji, że w rozpoznawanej

sprawie nie podlegała badaniu zagadnienie, czy roszczenie wynikające z zawarcia

umowy przedwstępnej wygasło z uwagi na to, że nie został wyznaczony termin do

zawarcia umowy przyrzeczonej.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych

podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c.