IV CSK 20/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 20/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSA Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

w M.

przy uczestnictwie Dariusza F. i Ewy F.

o wpis hipoteki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt III Ca 1511/09,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 5 października 2009 r. oddalił wniosek

Skarbu Państwa - naczelnika Urzędu Skarbowego w M. o wpisanie hipotek

przymusowych w kwocie 35.235,80 zł na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia

29 kwietnia 2009 r. i w kwocie 40.603,80 zł na podstawie tytułu wykonawczego z tej

samej daty [...], wystawionych na Andrzeja F. oraz druku N dotyczącego małżonki

dłużnika.

Sąd Rejonowy wskazał, że administracyjne tytuły wykonawcze mogą co do

zasady stanowić podstawę dla dokonania wpisu hipoteki przymusowej, lecz tytuł taki

musi spełniać wymogi określone w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst Dz. U. z 2005 r., Nr 229,

poz. 1954, ze zm. dalej jako upea) i zgodnie z jego § 1 pkt 3 powinien zawierać

stwierdzenie, że jest on wymagalny. Wymagalny jest obowiązek, który został

ostatecznie ukształtowany skutkiem wyczerpania postępowania odwoławczego.

Przedłożone wraz z wnioskiem tytuły nie zawierają zaś potwierdzenia ich doręczenia

dłużnikowi wraz pouczeniem o środkach zaskarżenia.

Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację wnioskodawcy od tego postanowienia. Nie

podzielił zarzutu skarżącego, że prawidłowość doręczenia tytułu wykonawczego w

postępowaniu administracyjnym nie może być przedmiotem badania w postępowaniu

wieczystoksięgowym. Podtrzymał stanowisko Sądu Rejonowego, że administracyjny

tytuł wykonawczy nie stanowi podstawy wpisu hipoteki przymusowej, jeżeli dłużnik

został pozbawiony możliwości złożenia zarzutów, a przedstawione tytuły nie zawierają

stwierdzenia o doręczeniu ich dłużnikowi z pouczeniem o sposobie zaskarżenia.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy zarzuca naruszenie:

-

art. 6268 § 2 k.p.c. przez wykraczające poza kognicję badanie wymagalności

obowiązku stwierdzonego administracyjnym tytułem oraz prawidłowości wszczęcia

egzekucji,

-

art.

k.p.c.

przez

zakwestionowanie

treści

dokumentu

urzędowego,

a w szczególności zawartej w nim klauzuli, że zawarty w nim obowiązek jest

wymagalny,

-

art. 386 § 1 k.p.c. przez oddalenie apelacji,

-

art. 109 ust. 1 u.k.w.h., art. 34, 35 § 2 pkt 2 i § 3 Ordynacji podatkowej - ustawa

z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm. - dalej jako ordynacja

podatkowa) w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 i 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. upea przez

błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że hipotekę przymusową, której

podstawą jest administracyjny tytuł wykonawczy można ustanowić tylko wówczas,

gdy została wszczęta egzekucja administracyjna, a wnioskodawca przedłoży

dowód jej wszczęcia.

Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sformułowane w ramach podstaw skargi zarzuty są uzasadnione z wyjątkiem

podnoszonego w niej naruszenia art. 244 k.p.c.

Wyznaczony

przez

art.

6288

§

k.p.c.

zakres

kognicji

sądu

wieczystoksięgowego obejmuje badanie treści i formy wniosku o wpis, dołączonych

do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Poza kompetencją tego sądu –

jak trafnie zarzuca skarżący - pozostaje badanie, czy na podstawie administracyjnych

tytułów wykonawczych, mających być podstawą wpisu hipoteki przymusowej została

wszczęta egzekucja i czy zachowana została właściwa procedura administracyjna

w

szczególności, czy tytuł wykonawczy załączony do wniosku o wpis został

doręczony zobowiązanemu. Podzielić należy pozostający w związku z tym pogląd

prezentowany przez skarżącego, odmienny od prezentowanego w motywach

zaskarżonego postanowienia, lecz zgodny ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2005 r., II CK 92/05 (nie publ.),

podzielanym także w piśmiennictwie, iż hipoteka nie zmierza do zaspokojenia

wierzyciela i nie warunkuje wszczęcia egzekucji, a sąd wieczystoksięgowy nie

jest sądem egzekucyjnym. Przepis art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach

wieczystych i hipotece (jedn. tekst Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. –

dalej jako u.k.w.h.) określa hipotekę przymusową tak jak każdą hipotekę, nie jako

środek egzekucyjny ale jako środek zabezpieczenia. Niezależnie od tego wskazać

trzeba, że w zawartej w art. la pkt 12 upea legalnej definicji zawarty jest katalog

środków egzekucyjnych, pośród których ustawa nie wymienia hipoteki przymusowej.

W sprawie o wpis hipoteki przymusowej na podstawie administracyjnego tytułu

wykonawczego jego badanie przez sąd wieczystoksięgowy sprowadza się do oceny

zgodności administracyjnego tytułu wykonawczego z wymogami z art. 27 § 1 i 3 upea,

w tym w omawianym zakresie do zbadania, czy zawiera on stwierdzenie

o wymagalności określonego w nim obowiązku (tak również SN m. inn. w post. z dnia

12 maja 2006 r., V CSK 52/06, z dnia 10 lutego 2011, IV CSK 349/10, z dnia 25

lutego 2011 r., IV CSK 392/10 - nie publikowane). Odmienny, lecz nietrafny z przyczyn

wcześnie wskazanych, pogląd wyraża odosobnione na tle judykatury postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1998 r., II CKN 782/97 (nie publ.).

W konsekwencji powyższego zasadnie zarzuca skarżący naruszenie przepisów

art. 109 ust. 1 u.k.w.h. oraz przepisów ordynacji podatkowej i upea przez uznanie, że

możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej uzależniona jest od uprzedniego

wszczęcia egzekucji administracyjnej, co dokumentuje doręczenie dłużnikowi odpisu

tytułu wykonawczego.

Nie doszło natomiast do podnoszonego naruszenia art. 244 k.p.c. przez

zanegowanie tego co zostało zaświadczone w tytułach wykonawczych dołączonych

do

wniosku.

Sądy

orzekające

upatrywały

bowiem

przeszkody

do

wpisu

w niedoręczeniu ich odpisów dłużnikowi, a nie w brakach w zakresie ich treści.

Kierując się powyższym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie,

oddalające z naruszeniem art. 386 § 1 k.p.c. apelację wnioskodawcy, opartą na takich

samych jak obecna skarga kasacyjna zarzutach i sprawę przekazał Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach

postępowania kasacyjnego (art. 39815 § 1, art. 108 § 2 w z. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).