IV CSK 196/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 196/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

w sprawie z wniosku H. N. i J. N.

przy uczestnictwie Z. J. R.

o ustanowienie służebności osobistej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 października 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 31 grudnia 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

ponownego

pozostawiając

rozpoznania

temu

Sądowi

Sądowi

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

o

w

S.,

kosztach

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 31 grudnia 2008 r. oddalił zażalenie

wnioskodawców H. N. i J. N. na postanowienie Sądu Rejonowego w A. z dnia 28

października 2008 r., którym Sąd odrzucił wniosek żalących się o ustanowienie na

ich rzecz służebności osobistej polegającej na prawie przechodu przez będące

własnością uczestnika postępowania Z. J. R. pomieszczenia w budynku położonym

w A. przy ul. R.

Zdaniem Sądu Rejonowego zgłoszone przez wnioskodawców żądanie było

tożsame pod względem przedmiotowym i podmiotowym z wysuniętym przez nich

żądaniem ustanowienia służebności gruntowej, o którym Sąd Okręgowy w S.

rozstrzygnął prawomocnym postanowieniem z dnia 2 marca 2005 r. Sąd drugiej

instancji zaakceptował wnioski Sądu Rejonowego.

W ocenie Sądu Okręgowego, mimo że instytucje służebności gruntowych

i osobistych zostały unormowane przez ustawodawcę w odrębnych przepisach

(art. 285 § 1 k.c. i art. 296 k.c.), to jednak żaden z tych przepisów nie stanowi

samoistnej podstawy do obciążenia nieruchomości służebnością na mocy

orzeczenia sądowego. Wobec tego nie można przyjąć, że z uwagi na odmienną

podstawę prawną niedopuszczalne było odrzucenie wniosku o ustanowienie

służebności

osobistej,

bowiem

zarówno

rozpoznane

wcześniej

roszczenie

o ustanowienie służebności gruntowej, jak i roszczenie o ustanowienie służebności

osobistej pozbawione były podstawy prawnej.

Sąd drugiej instancji zwrócił uwagę na fakt, że oba żądania oparte były na tej

samej podstawie faktycznej, a ponadto wskazał, że oba przypadki były tożsame

podmiotowo. Zdaniem Sądu, mimo że podmiotem inicjującym postępowanie

w sprawie o ustanowienie służebności gruntowej była jedynie J. N., to skutki

rozstrzygnięcia zapadłego w tamtej sprawie rozciągnęły się również na H. N.

będącego współwłaścicielem nieruchomości, która miała zostać ustanowiona

nieruchomością władnącą.

Na

postanowienie Sądu Okręgowego

wnioskodawcy wnieśli skargę

kasacyjną. W skardze, opartej na obu podstawach kasacyjnych (art. 398 3 § 1 pkt 1

i 2 k.p.c.), zarzucali naruszenie art. 296 w zw. z art. 145 § 1 k.c. polegające na

uznaniu, że żądanie ustanowienia służebności osobistej stanowi żądanie tożsame

z żądaniem ustanowienia służebności gruntowej, art. 366 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

polegające na uznaniu, że prawomocne postanowienie korzysta z powagi rzeczy

osądzonej, gdy zachodzi jedynie tożsamość stron i podobieństwo podstawy

faktycznej, mimo braku tożsamości dochodzonego roszczenia oraz naruszenie art.

199 § 1 pkt 2 w zw. z art. 366 oraz art. 13 § 2 k.p.c. polegające na uznaniu,

że roszczenie między stronami w przedmiotowym postępowaniu zostało uprzednio

osądzone prawomocnym postanowieniem. W konkluzji skarżący wnieśli o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Jak trafnie zarzucili skarżący,

o powadze rzeczy osądzonej decyduje poza tożsamością stron także tożsamość

przedmiotu rozstrzygnięcia oraz tożsamość podstawy sporu. Pod pojęciem

podstawy sporu należy rozumieć podstawę faktyczną i prawną (por. orzeczenie

Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1967 r., I CR 570/66, OSPiKA 1968, nr 7-8,

poz. 158; z dnia 25 sierpnia 1998 r., I PKN 266/98, OSNP 1999, nr 17, poz. 554).

Trafnie też podnoszą, że powagą rzeczy osądzonej objęta jest sentencja

orzeczenia. W wypadku orzeczenia oddalającego powództwo czy wniosek motywy

rozstrzygnięcia pozwalają sprecyzować jedynie, jakie żądanie zostało oddalone.

Wbrew stanowisku Sądów orzekających w sprawie nie zachodzi powaga

rzeczy osądzonej. Poprzednio oddalony został wniosek J. N. o ustanowienie

służebności gruntowej, jaką jest służebność drogi koniecznej. Obecne żądanie

dotyczy ustanowienia na rzecz J. N. i H. N. służebności osobistej polegającej na

prawie przechodu. Nie można tu mówić o tożsamości prawnej roszczenia, nawet

wtedy, gdy podstawa faktyczna jest zbliżona. Nie ma również tożsamości stron,

chociaż niewątpliwie w przypadku ustanowienia służebności drogi koniecznej

korzystałby z niej także skarżący H. N. i w tym tylko sensie orzeczenie wydane w

poprzedniej sprawie mogło dotyczyć również jego. Instytucje służebności gruntowej

i osobistej są różne, o czym świadczy nie tylko uregulowanie ich w odrębnych

rozdziałach kodeksu cywilnego, ale przede wszystkim treść praw z nich

wynikających. Służebność drogi koniecznej charakteryzuje się przy tym na tyle

istotną specyfiką, że podlega regulacji odrębnej od innych służebności gruntowych.

Brak zatem było podstaw do odrzucenia wniosku na podstawie art. 199 § 1

pkt 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 15

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

jz