IV CSK 168/16 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 168/16 POSTANOWIENIE Dnia 20 października 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek w sprawie z wniosku J. T. i J. T. ‎przy uczestnictwie E. Spółki Akcyjnej w G.‎o ustanowienie służebności przesyłu,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 października 2016 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w G. ‎z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt III Ca (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania 2) oddala wniosek uczestnika o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wnioskodawcy J. T. i J. T. złożyli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 28 października 2015 r., oddalającego apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 13 maja 2015 r., którym oddalono wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na rzecz uczestnika E. S.A. z siedzibą w G. na należącej do nich nieruchomości położonej w K.. Sąd Najwyższy, oceniając - na podstawie art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył:Ustawodawca, wprowadzając skargę kasacyjną jako nadzwyczajny środek prawny służący od prawomocnych orzeczeń, podkreślił, że jej celem jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury.

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. Jego rolą nie jest zatem korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa, nawet gdyby one rzeczywiście wystąpiły. Ocena podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania następuje w ramach tzw. przedsądu. Sąd Najwyższy bada, czy wskazano i należycie umotywowano przyczyny powołane w art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., tj. czy występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, i przyjmuje ją do rozpoznania, jeżeli jest spełniona przynajmniej jedna z nich.

Kognicja Sądu Najwyższego na tym etapie postępowania jest ograniczona i nie obejmuje oceny zasadności podstaw skargi kasacyjnej, zastrzeżonej dla Sądu orzekającego w innym składzie.W art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przewidziano wymaganie przytoczenia i odrębnego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżący formalnie oparli wniosek na przyczynach wskazanych w art. 3989 § 1 pkt 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., podnosząc, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ sąd okręgowy nie ustosunkował się do niektórych zarzutów podniesionych w apelacji, a forma wydanego uzasadnienia jest wadliwa i powoduje, że niemożliwa staje się kontrola prawidłowości orzeczenia sądu drugiej instancji.

Ponadto skarżący podnoszą, że „wyjaśnienia wymagają” trzy postawione przez nich kwestie, nie precyzując jednak, czy tę część uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania opierają na przyczynie z art. 3989 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., czy z art. 3989 § 1 pkt 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zagadnieniu przedstawianemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z dnia 14 września 2012 r., I UK 218/12 - nie publ.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, z dnia 24 października 2012 r., I PK 129/12 - nie publ.).

Wspomniane wątpliwości muszą pozostawać w związku z rozstrzygnięciem sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14, BSN 2014, nr 11, s. 7, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 71/13, nie publ.). Istotne zagadnienie prawne należy postawić w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by mogło być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, a wątpliwości z nim związane muszą mieć charakter wyłącznie prawny, czyli nie mogą obejmować elementów stanu faktycznego (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 14/12, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 - nie publ.).

Kolejnym niezbędnym elementem jest wskazanie przepisu prawa, który wzbudził poważne wątpliwości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., II PK 257/13, nie publ.), a także różnych możliwych sposobów jego interpretacji, wynikających z judykatury lub piśmiennictwa, w tym również zajęcia przez samego skarżącego stanowiska co do tych kwestii (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 54/12, nie publ.). Wymagania tego nie można zastąpić postawieniem samych pytań do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I PK 52/11, nie publ.) Jednocześnie zagadnienie prawne może zostać uznane za istotne tylko wtedy, kiedy Sąd Najwyższy nie zajął stanowiska w związku z przedstawionym problemem, a w przypadku rozstrzygnięcia - wykazania że zaszły okoliczności uzasadniające jego zmianę (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003, nr 13, poz. 5).Natomiast przyczyna potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa - mimo wystąpienia takiej potrzeby - nie doczekał się wykładni albo że niejednolita jego interpretacja wywołuje w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych rozbieżności w judykaturze (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ.; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ.; z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, nie publ.; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, nie publ.; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, nie publ.).

Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności, zawierającej szczegółowe omówienie, na czym polegają wątpliwości interpretacyjne, a w przypadku istnienia rozbieżności w judykaturze, przytoczenia odpowiednich orzeczeń (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, nie publ.; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, nie publ.; z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, nie publ.; z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009, nr 3-4, poz. 43; z dnia 19 października 2006 r., IV CSK 246/06; z dnia 30 maja 2005 r., I PK 23/05, nie publ.).Wywód wnioskodawców nie czyni zadość wskazanym wymaganiom.

Nie można uznać, że zarysowane wątpliwości to sformułowane istotne zagadnienia prawne, zwłaszcza że nie towarzyszy im pogłębiona argumentacja uwzględniająca aktualny stan orzecznictwa i piśmiennictwa odnośnie do zasygnalizowanych kwestii. W tym fragmencie uzasadnienia nie spełniono również wymagań stawianych potrzeby wykładni przepisów prawa. Brakuje, choćby pobieżnego, zarysowania przeciwstawnych stanowisk, które wyrażane są w orzecznictwie, lub zgodnie z zasadami wykładni przepisów prawa, potencjalnie mogłyby być wyrażane w sposób równoprawny.

Ponadto, skarżący w dwóch pierwszych wątpliwościach skarżący odnieśli się do problemów rozwiązanych już w judykaturze Sądu Najwyższego (w odniesieniu do posiadania służebności przez przedsiębiorstwo państwowe przed 1989 r. zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2014 r., II CSK 551/13, OSNC 2015, nr 6, poz. 72 oraz z dnia 12 maja 2016 r., IV CSK 509/15, nie publ.; natomiast do braku konieczności określenia nieruchomości władnącej w przypadku ustanawiania zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu Sąd Najwyższy odnosił się już np. w postanowieniach z dnia 18 września 2014 r., V CSK 553/13 i z dnia 21 stycznia 2015 r., IV CSK 203/14 - nie publ. oraz w wyroku z dnia 15 czerwca 2016 r., II CSK 639/15, nie publ.).

Trzeci podniesiony problem został zredagowany bez uwzględnienia koniecznego w skardze kasacyjnej interesu publicznego, dotyczy bowiem wyłącznie stanu faktycznego tej indywidualnej sprawy.Jako kolejną przyczynę skarżący powołał oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, motywując ją przeprowadzeniem przez sąd odwoławczy nieprawidłowej kontroli instancyjnej. W judykaturze przyjęto, że przyczyna oznaczona jako oczywista zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) spełniona jest wówczas, gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49).

Musi być oczywiste, że ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, nie publ.; z dnia 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, nie publ.). Skarżący powinni nie tylko przywołać konkretne przepisy prawa, którym jego zdaniem Sąd drugiej instancji uchybił, ale i przytoczyć odpowiednią jurydyczną argumentację odnoszącą się do oczywistości naruszenia.

Odnosząc się do obszernego wywodu przedstawionego na poparcie tej przyczyny należy podnieść, że po pierwsze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3983 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. jest związany ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów dokonaną przez sądy meriti, co czyni podniesione zarzuty niedopuszczalnymi. Po drugie zaś wywód ten odnosi się do tego samego problemu, który - w ocenie skarżących - stanowi istotne zagadnienie prawne. Taki sposób redakcji uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wskazuje na brak zrozumienia publicznoprawnych celów skargi kasacyjnej, która ma umożliwiać Sądowi Najwyższemu rozwikłanie istotnych problemów prawnych, pojawiających się w praktyce orzeczniczej sądów powszechnych.

Nie może istnieć sytuacja, w której ten sam problem stanowi tak skomplikowane zagadnienie natury prawnej, że konieczne staje się rozstrzygnięcie go przez Sąd Najwyższy i jednocześnie staje się przyczyną oczywistego naruszenia prawa, widocznego bez głębszego namysłu dla przeciętnego prawnika (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08, nie publ.). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. Nie znajdując podstaw do odstąpienia od zasady ponoszenia przez strony we własnym zakresie kosztów postępowania nieprocesowego Sąd oddalił wnioski wnioskodawczyni i pozostałych uczestników postępowania, zawarte w odpowiedziach na skargę kasacyjną, o zwrot kosztów wywołanych jej wniesieniem (art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). jw