IV CSK 168/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 168/10

POSTANOWIENIE

Dnia 9 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSA Jan Kremer

w sprawie z wniosku Kazimierza G.

przy uczestnictwie Joanny K., Ryszarda P. i Zofii P.

o wpis w księdze wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Joanny K.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 18 listopada 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną;

zasądza od Joanny K. na rzecz Kazimierza G.

kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W dniu 24 września 2001 r. Sąd Rejonowy w uwzględnieniu wniosku

Kazimierza G. wykreślił z działu III księgi wieczystej Kw nr [...] wpis dotyczący

obciążenia nieruchomości, dla której prowadzona jest ta księga, prawem

dożywotniego użytkowania na rzecz wnioskodawcy. Podstawą wykreślenia było

oświadczenie wnioskodawcy o zrzeczeniu się użytkowania zawarte w akcie

notarialnym z dnia 11 września 2001 r. W wyniku rozpoznania apelacji

wnioskodawcy Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 18 listopada 2009 r. uchylił

wymieniony wpis i oddalił wniosek o jego dokonanie. Powołując art. 246 § 1 i art. 61

k.c. Sąd Okręgowy uznał, że wobec niedołączenia do wniosku dokumentu

wskazującego, iż oświadczenie o zrzeczeniu się użytkowania doszło do właściciela

nieruchomości, a zatem że jest skuteczne, brak jest podstawy do uwzględnienia

wniosku.

Wymienione postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną

uczestniczka postępowania Joanna K. Podstawami skargi jest naruszenie

przepisów postępowania: art. 6268 § 2 k.p.c. w zw. z § 7 tego artykułu i w zw. z art.

31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst

jedn.: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej – „u.k.w.h.”), art. 382 i 328

§ 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 385 i 228 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 382

k.p.c. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o odrzucenie

skargi, odmowę jej przyjęcia lub jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z poglądem utrwalonym tak w doktrynie jak i w orzecznictwie,

zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego obejmuje obowiązek badania ważności

i skuteczności czynności prawnej, która stanowi materialnoprawną podstawę

wniosku. Trafnie zatem Sąd Okręgowy uznał, że warunkiem uwzględnienia wniosku

o wykreślenie z księgi wieczystej prawa dożywotniego użytkowania obciążającego

nieruchomość jest stwierdzenie, że oświadczenie wnioskodawcy o zrzeczeniu się

tego prawa jest ważne i skuteczne. Zasadnie także Sąd Okręgowy odwołał się

do art. 246 § 1 k.c., według którego oświadczenie uprawnionego o zrzeczeniu się

ograniczonego prawa rzeczowego powinno być złożone właścicielowi rzeczy

obciążonej i do art. 61 § 1 k.c., w myśl którego oświadczenie woli, które ma być

złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób,

że mogła zapoznać się z jego treścią. W sytuacji, gdy do wniosku zostało

dołączone

oświadczenie

użytkowania

złożone

przed

nieruchomości

i

został

nie

wnioskodawcy

o

notariuszem

dołączony

zrzeczeniu

pod

się

dożywotniego

nieobecność

właściciela

z

wynikałoby,

dokument,

którego

że oświadczenie to doszło do właściciela nieruchomości w taki sposób, iż mógł

zapoznać się z jego treścią, nie było podstawy do stwierdzenia, że wywarło ono

skutek prawny.

Stosownie do art. 6268 § 2 k.p.c., rozpoznając wniosek o wpis (także

o wykreślenie wpisu – art. 6268 § 7 k.p.c.) , sąd bada jedynie treść i formę wniosku,

dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten

w istocie stanowi powtórzenie nieobowiązującego już art. 46 u.k.w.h., pomija

jednakże

treść

że postanowienie

objętą

ustępem

odmawiające

drugim

dokonania

tego

artykułu,

wpisu

może

który

stanowił,

opierać

się

na okolicznościach, które są powszechnie znane lub doszły do wiadomości sądu

w inny sposób. Oznacza to, że obecnie odmowa dokonania wpisu nie może opierać

się na okolicznościach, które są powszechnie znane lub doszły do wiadomości

sądu w inny sposób. Wyrażony tak w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie

pogląd dopuszczający oparcie wpisu na okolicznościach, które są znane sądowi

z urzędu nie przekonuje. Po pierwsze, już według nieobowiązującego stanu

prawnego nie było dopuszczalne oparcie wpisu na okolicznościach, które są

powszechnie znane lub doszły do wiadomości sądu w inny sposób. Po drugie,

pominięcie w obowiązującym unormowaniu przepisu o treści odpowiadającej

dawnemu art. 46 ust. 2 u.k.w.h. nie może być rozumiane jako nie mające

merytorycznego znaczenia. Po trzecie, nie wydaje się obecnie za możliwe przyjęcie

dopuszczenia dokonania wpisu na okolicznościach, które są znane sądowi

z urzędu, na podstawie odpowiednio zastosowanego (art. 13 § 2 k.p.c.) art. 228 § 2

k.p.c. Takie zastosowanie byłoby możliwe, gdyby art. 6268 § 2 k.p.c. w sposób

wyraźny nie ograniczał kognicji sądu wieczystoksięgowego do badania tylko

materiału wskazanego w tym przepisie. Poza tym, przepis art. 228 § 2 k.p.c.

uzależnia uwzględnienie faktów znanych sądowi urzędowo od zwrócenia na nie

uwagi

stron

na

rozprawie.

Rozpoznawanie

spraw

wieczystoksięgowych

na posiedzeniu niejawnym (art. 6261 § 1 k.p.c.) wyklucza zaś taką możliwość.

Nie można zaś przyjąć, że odpowiednie zastosowanie art. 228 § 2 k.p.c. mogłoby

polegać na zastosowaniu tego przepisu z pominięciem istotnego jego elementu,

chroniącego strony przed zaskakiwaniem ich możliwością uwzględnienia faktów

znanych sądowi urzędowo.

Konkluzją powyższych rozważań jest stwierdzenie, że sąd rozpoznający

wniosek o wykreślenie wpisu dotyczącego obciążenia nieruchomości prawem

dożywotniego użytkowania na rzecz wnioskodawcy nie miał obowiązku wziąć

pod uwagę z urzędu treści znajdującego się w aktach księgi wieczystej aktu

notarialnego z dnia 24 września 2001 r. zawierającego umowę sprzedaży

nieruchomości, z którego wynika, że ówczesna właścicielka nieruchomości Halina

G. wiedziała o złożeniu przez wnioskodawcę oświadczenia o zrzeczeniu się prawa

dożywotniego użytkowania nieruchomości.

W okolicznościach sprawy zachodziła zatem przyczyna uzasadniająca

oddalenie wniosku (art. 6269 k.p.c.). Należy dodać, że w obowiązującym stanie

prawnym brak jest przepisu takiego, jak uchylony art. 48 ust. 2 u.k.w.h., według

którego w razie istnienia przeszkody do wpisu sąd mógł wyznaczyć wnioskodawcy

odpowiedni termin do jej usunięcia i dopiero po bezskutecznym upływie tego

terminu mógł odmówić dokonania wpisu. Oddalenie wniosku z powodu przeszkody

do dokonania wpisu nie wyklucza ponowienia wniosku przez wnioskodawcę

lub złożenia go przez inną osobę zainteresowaną (art. 626 2 § 5 k.p.c.) i dokonania

na jego podstawie wpisu, jeżeli przyczyna, która spowodowała uprzednie oddalenie

wniosku zostanie usunięta.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako

mniemającą uzasadnionych podstaw (art. 38914 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1

zd. pierwsze w zw. z art. 13 § 2 i art. 520 § 2 k.p.c. oraz § 13 ust. 4 pkt 2

w zw. z § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163,

poz. 1348 ze zm.).