IV CSK 163/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 163/06

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku T.K.

przy uczestnictwie H.K.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w O.

z dnia 30 grudnia 2005 r., sygn. akt [..],

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni T.K. wystąpiła o dokonanie podziału majątku wspólnego,

zgromadzonego

w

czasie

trwania

związku

małżeńskiego

z

uczestnikiem

postępowania H.K., na który składały się: nieruchomość miejska zabudowana,

położona w E. przy ul. G., spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

mieszkalnego położonego w E. przy ul. P., telewizor i magnetowid marki „Nec”,

komplet wypoczynkowy, działka pracownicza wraz z altaną i szklarnią oraz

zamrażarka. Łączną wartość majątku podlegającego podziałowi wnioskodawczyni

określiła na kwotę 249.800 zł. Wnioskodawczyni zażądała ustalenia nierównych

udziałów w majątku wspólnym w ten sposób, aby jej udział określić na 3/4, zaś

udział H.K. na 1/4. Wskazując na sposób dokonania podziału wymienionych

składników majątkowych, wniosła o przyznanie opisanej wyżej nieruchomości na jej

własność, zaś pozostałych przedmiotów na własność uczestnika postępowania.

Wystąpiła ponadto o rozliczenie pożytków uzyskanych przez H.K. z majątku

wspólnego w wysokości 89.300 zł w ten sposób, aby zasądzić na jej rzecz od

uczestnika postępowania kwotę 44.650 zł.

Uczestnik postępowania H.K. nie zgłosił zastrzeżeń co do wskazanego w

nim składu majątku wspólnego. Zakwestionował jedynie fakt uzyskania z niego

pożytków, a także wartość nieruchomości położonej w E., jako zaniżoną oraz

działki pracowniczej, jako zawyżoną. Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie

wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym podnosząc, iż w

czasie trwania małżeństwa przyczyniał się do powstania majątku wspólnego w

takim samym stopniu jak jego była żona. Pracował bowiem uzyskując relatywnie

wysokie zarobki. Na nim też spoczął ciężar wychowywania syna po wyjeździe

wnioskodawczyni do USA. Uczestnik postępowania przyczynił się w znacznym

stopniu do wybudowania domu na nieruchomości położonej w E.

Sąd Rejonowy w E. postanowieniem z dnia 4 października 2004 r., dokonał

podziału majątku dorobkowego wnioskodawczyni i uczestnika postępowania w ten

sposób, że nieruchomość miejską zabudowaną, położoną w E. wraz z działką

gruntu o wartości 278.000 zł przyznał wnioskodawczyni na wyłączną własność, zaś

uczestnikowi postępowania przyznał własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu

mieszkalnego położonego w E. o wartości 51.281 zł oraz rzeczy: nakład w postaci

altanki, szklarni na działce pracowniczej nr 175 o powierzchni 300 m2, w kwocie

3.000 zł, telewizor i magnetowid „Nec” o wartości 500 złotych, komplet mebli

„Łomża” z ławą o wartości 1.000 zł oraz zamrażarkę o wartości 300 zł, zaś

wnioskodawczyni została zobowiązana do wydania lokalu mieszkalnego i

wymienionych przedmiotów. Sąd Rejonowy ustalił, że nakład z majątku odrębnego

wnioskodawczyni na majątek wspólny wyniósł 150.531,13 zł. Ponadto Sąd

Rejonowy zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 39.571,63 zł

tytułem spłaty oraz nakazał uczestnikowi postępowania wydanie wnioskodawczyni

nieruchomości w E. Sąd Rejonowy ustalił wartość majątku dorobkowego na kwotę

334.081 zł.

Uczestnik postępowania wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy w O. postanowieniem z dnia 30 grudnia 2005 r., zmienił

zaskarżone postanowienie w punkcie I - 7 oraz II i ustalił, że nakłady z majątku

odrębnego wnioskodawczyni na majątek wspólny wynoszą 6.135,13 zł zamiast

150.531,13 zł i zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania

kwotę 107.892 zł tytułem dopłaty do udziału w majątku wspólnym, z ustawowymi

odsetkami od dnia 30 grudnia 2005 r. do dnia zapłaty, w pozostałej części apelację

oddalił oraz zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika postępowania kwotę

3.759,80 zł tytułem kosztów postępowania za instancję odwoławczą.

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy podkreślił, że Sąd Rejonowy dokonał błędnej

oceny stanu faktycznego co do tego, iż wnioskodawczyni poniosła nakłady ze

swojego majątku odrębnego na majątek wspólny w postaci przedpłaty na

samochód Fiat 125p w kwocie 61.236 zł oraz wartości 14.500 dolarów USA

w kwocie 83.160 zł. Samochód został bowiem kupiony z przedpłaty, a następnie

sprzedany przez wnioskodawczynię, zatem nigdy nie był przedmiotem majątku

wspólnego. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na zakup

Fiata 126p, na który została dokonana przedpłata w wysokości 67.500 zł, zaś

pozostała kwota została rozłożona na 63 raty spłacane miesięcznie po 1.500 zł do

9 grudnia 1986 r. Wspomniane raty były uiszczane z majątku wspólnego stron, ich

łączna kwota wyniosła 94.500 zł, przewyższała więc wartość jednorazowej

przedpłaty. Fiat 126p został sprzedany w 1986 r., a środki uzyskane ze sprzedaży

zostały przeznaczone na bieżące wydatki stron. Nie ma żadnego dowodu, aby

konkretnie sporne pieniądze zostały wpłacone na uzupełnienie wkładu w celu

przekształcenia statusu mieszkania spółdzielczego. Sąd Okręgowy stwierdził

ponadto, że kwota 14.500 dolarów USA, pochodząca ze spadku po ojcu, nie

została wniesiona przez wnioskodawczynię do majątku wspólnego i znajdowała się

na oddzielnym koncie należącym do wnioskodawczyni, do którego uczestnik nie

miał dostępu. Środki te zostały wydane na wycieczki zagraniczne wnioskodawczyni

oraz zakup sprzętu gospodarstwa domowego i samochodu Polonez, którym jeździ

syn stron (samochód ten nie jest objęty podziałem). W tym zakresie nie ma też

żadnych wiarygodnych dowodów, aby zostały one wykorzystane na budowę domu.

Sąd Okręgowy wskazał też, że wnioskodawczyni przebywała od 1991 r. poza

Polską, a uczestnik postępowania miał na utrzymaniu syna, prowadził budowę

domu i ponosił koszty z tym związanie. Jednak w sprawie nie ma przekonujących

dowodów, jaki był obieg pieniędzy w powyższym zakresie, jakie konkretnie środki

zostały wydatkowane na poszczególne inwestycje. Sąd Okręgowy podkreślił, że

nabycie rzeczy z majątku odrębnego musi wynikać nie tylko z oświadczenia

dokonującego transakcji małżonka, ale także z całokształtu okoliczności tego

nabycia (postanowienie SN z dnia 6 lutego 2003 r., IV CKN 1721/00, nie publ.).

Zdaniem Sądu Okręgowego, udowodnione nakłady wnioskodawczyni na

majątek wspólny wynosiły 6.153,13 zł z tytułu zaliczki na wkład budowlany na

spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego położonego w E. Wartość

majątku wspólnego wyniosła 334.081 zł, od którego należy odjąć kwotę 6.135,13 zł,

dlatego udział każdego z uczestników wynosi 163.973 zł (327.946 : 2). Uczestnik

postępowania otrzymał mieszkanie oraz ruchomości o łącznej wartości 56.081 zł.

Kwota, którą wnioskodawczyni powinna zapłacić uczestnikowi, wynosi zatem

107.892 zł (163.973 – 56.081).

Wnioskodawczyni w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów

postępowania, mianowicie art. 567 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 2 i art. 45

Konstytucji oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności, art. 386 § 4 k.p.c., art. 382 k.p.c. oraz art. 391 § 1 w zw. z art. 328 § 2

k.p.c. Wnioskodawczyni zarzuciła ponadto naruszenie prawa materialnego,

mianowicie art. 33 pkt 2 i 10 k.r.o.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zarzut naruszenia art. 567 k.p.c. „przez błędne ustalenie wysokości

nakładów wnioskodawczyni (...) z majątku odrębnego na majątek wspólny” jest nie

tylko nie uzasadniony, ale przede wszystkim – w sposób niedopuszczalny dla

skargi kasacyjnej – dotyczy ustaleń faktycznych w sprawie, mianowicie nie

uwzględnienia konkretnych nakładów, wymienionych przez wnioskodawczynię (art.

3983 § 3 k.p.c.). Bezpośrednie zakwestionowanie błędnych ustaleń nie może zatem

być dokonane z uwagi na wyraźne brzmienie wymienionego przepisu. Próba

pośredniego

podważenia

ustaleń

faktycznych

wymagałaby

wskazania

na

dopuszczenie się przez Sąd II instancji takich naruszeń przepisów postępowania,

które miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), czego jednak

w niniejszej sprawie nie wykazano. W skardze kasacyjnej strona nie powołała się

nawet na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., chociaż próbowała podważyć ocenę

dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy, sprowadzającą się zasadniczo do

stwierdzenia, że nie są dostatecznie wiarygodne dowody, które Sąd Rejonowy

uznał za podstawę ustaleń o wielkości nakładów wnioskodawczyni z majątku

osobistego na majątek wspólny. W efekcie takiej oceny dowodów Sąd Okręgowy o

tyle zmienił ustalenia Sądu I instancji, że niektóre z ustaleń tego Sądu wykluczył z

opisu stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia. Radykalnie odmienne

orzeczenie Sądu Okręgowego znajduje źródło także w odmiennej ocenie prawnej, a

nie w zmianie ustaleń faktycznych. W szczególności Sąd Okręgowy uznał, że nie

weszło do majątku wspólnego prawo własności pierwszego samochodu kupionego

na przedpłaty. Brak jest wprawdzie oceny czy drugi z samochodów stanowił

majątek wspólny, ale ostatecznie w uzasadnieniu wyraźnie stwierdzono, że nie

przedstawiono w sprawie dowodów na okoliczność, że po sprzedaży drugiego

samochodu uzyskane pieniądze zostały przeznaczone na uzupełnienie wkładu

w związku z przekształceniem prawa do lokalu.

Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. jest nietrafny. Sąd rozstrzygając

apelację mógł bowiem orzec w sposób odmienny od wnioskowanego przez

uczestnika, a więc np. zmienić postanowienie zamiast uchylić je i przekazać sprawę

do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego

podkreślono zresztą, że uczestnik nie wskazał w apelacji, na jakiej podstawie

miałoby nastąpić uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, z czego można by wnosić, że Sąd Okręgowy uznał wniosek w tej

części za niedostatecznie sprecyzowany. W tej sytuacji należy uznać za

nieuzasadniony dalszy zarzut naruszenia art. 2 i art. 45 Konstytucji oraz art. 6

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W konsekwencji

więc niezastosowanie przez Sąd Okręgowy art. 386 § 4 k.p.c. było zasadne. Sąd

ten nie stwierdził bowiem ani nierozpoznania przez Sąd Rejonowy istoty sprawy,

ani też nie uznał, że wydanie orzeczenia w sprawie wymagało przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości. Żadna z tych okoliczności nie miała miejsca,

a postępowanie dowodowe było przeprowadzone w takim zakresie, jaki swymi

wnioskami określiły profesjonalnie reprezentowane strony. Wnioskodawczyni

w skardze kasacyjnej sama zresztą wskazuje na potrzebę „co najmniej

uzupełnienia” postępowania dowodowego, gdy tymczasem przesłanką uchylenia

zaskarżonego

orzeczenia

jest

konieczność

przeprowadzenia

postępowania

dowodowego w całości, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. jest nieadekwatny do jego uzasadnienia.

Sąd

Okręgowy

niewątpliwie

orzekał

na

podstawie

materiału

zebranego

w postępowaniu w I instancji i w postępowaniu apelacyjnym, tyle że z tego

materiału wyprowadził odmienne wnioski o stanie faktycznym sprawy i prawnej

ocenie tego stanu faktycznego. Wbrew uzasadnieniu tego zarzutu Sąd Okręgowy

nie „orzekał co do istoty sprawy na podstawie wątpliwych dowodów”, ale inaczej

ocenił moc i wartość dowodów uznając – odmiennie niż Sąd Rejonowy – że nie

stwarzały

one

dostatecznych

podstaw

do

dokonania

w

skardze

ustalenia

nakładów

kasacyjnej

zarzutów

podnoszonych przez wnioskodawczynię.

Nieskuteczność

podniesionych

proceduralnych decyduje również o nieskuteczności zarzutu naruszenia prawa

materialnego, mianowicie art. 33 pkt 2 i 10 k.r.o., ponieważ w ustalonym stanie

faktycznym (którym zresztą Sąd Najwyższy jest związany – art. 39813 § 2 k.p.c.) nie

zastosowanie tych przepisów w takim zakresie, jak to uczynił Sąd Okręgowy, było

zasadne.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.