IV CSK 150/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 150/12

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa B. Towarzystwa Żeglugowego

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Wojewódzkiemu Policji

w G.

o wydanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 lipca 2011 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie

oraz

postanowienie

Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2011 r., sygn. akt I C …, w

części dotyczącej odrzucenia pozwu (pkt 2 postanowienia) oraz

rozstrzygającej o kosztach procesu (pkt 3 postanowienia) i

przekazuje

sprawę

do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód

B. Towarzystwo

Żeglugowe

spółka

z

ograniczoną

odpowiedzialnością wniósł dnia 10 grudnia 2008 r. do Sądu Okręgowego w G. o

nakazanie pozwanemu Skarbowi Państwa – Komendantowi Wojewódzkiemu Policji

w G. wydania bliżej określonej w pozwie nieruchomości położonej w G. przy ul. P.

Pozew w imieniu powoda złożył jako kurator spółki adwokat P. B. Dla wykazania

swego umocowania załączył do pozwu postanowienie Sądu Rejonowego w G.

z dnia 22 maja 2003 r., mocą którego został ustanowiony został ustanowiony

kuratorem powodowej spółki, przy czym w tym samym postanowieniu Sąd

Okręgowy w G. zobowiązał kuratora do podjęcia czynności w celu powołania

organów spółki. Jednocześnie adwokat P. B., występujący w sprawie jako kurator

spółki, przedstawił zaświadczenie wystawione przez Sąd Rejonowy w G.

potwierdzające jego ustanowienie, w którym nie zostały określone obowiązki

kuratora.

Wobec

kwestionowania

przez

stronę

pozwaną

uprawnienia

do

reprezentowania powódki przez jej kuratora, z powołaniem się między innymi na

inne zaświadczenie Sądu Rejonowego w G. z dnia 10 września 2009 r.

stwierdzające, że kurator dla powódki został ustanowiony w celu powołania

organów spółki,

postanowieniem z dnia 1 października 2009 r. Sąd Okręgowy

w G. dopuścił kuratora P. B. tymczasowo do czynności procesowych, wywołanych

wniesieniem

pozwu

oraz

wniosku

o

zwolnienie

od

kosztów

sądowych

z zastrzeżeniem, że czynności przez niego zdziałane zostaną w terminie sześciu

tygodni zatwierdzone przez organy powodowej spółki. W tym samym terminie

kurator miał doprowadzić do uzupełnienia braków w składzie organów spółki

i przedstawić odpis z Krajowego Rejestru Sądowego obejmujący wpis składu

organów powodowej spółki. W wykonaniu tych zobowiązań kurator powodowej

spółki przedłożył odpis protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników B.

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia 24 lipca 2009 r., na którym

dokonano wyboru jednoosobowego członka zarządu w osobie P. P., który dnia 5

listopada 2009 r. zatwierdził czynności dokonane przez adwokata P. B. jako

kuratora spółki (k. – 153), a dnia 25 lipca 2009 r. udzielił mu pełnomocnictwa do

reprezentowania spółki w procesie (k. – 182).

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 lutego 2010 r. uwzględnił powództwo.

Uznał wymienione okoliczności za wystarczające do wykazania umocowania

dotychczasowego kuratora, przy czym - w ocenie Sądu - wobec deklaratoryjnego

charakteru wpisu, nie było konieczne przedstawienie odpisu z Krajowego Rejestru

Sądowego. Z tego względu Sąd Okręgowy uchylił ten obowiązek nałożony

postanowieniem z dnia 1 października 2009 r., a następnie dnia 10 lutego 2010 r.

odmówił odrzucenia pozwu. Ponadto, jak przyjął Sąd Okręgowy, powód wykazał, że

jest właścicielem spornej nieruchomości, pomimo odmiennej treści wpisu w księdze

wieczystej. W administracyjnych postępowaniach, wszczętych w imieniu B. spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością przez tego samego kuratora powodowej, została

stwierdzona nieważność decyzji, na których podstawie dokonano w latach

pięćdziesiątych

wywłaszczenia

przedmiotowej

nieruchomości,

należącej

dotychczas do powodowej spółki.

Na skutek apelacji pozwanego Skarbu Państwa, Sąd Apelacyjny wyrokiem z

dnia 10 grudnia 2010 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego, zniósł postępowanie

poczynając od dnia 17 grudnia 2008 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

W

ocenie

Sądu

Apelacyjnego,

na

podstawie

postanowienia

Sądu

Rejonowego, którego treść ma decydujące znaczenie, P. B. był uprawniony do

podejmowania czynności w celu powołania organów powodowej Spółki, ale nie miał

uprawnień, by w imieniu tej Spółki podejmować jakiekolwiek inne czynności, nawet

zachowawcze, w tym by mógł w imieniu spółki wnieść pozew o wydanie

nieruchomości. Rozważając możliwość potwierdzenia przez uprawniony podmiot

czynności dokonanych przez takiego kuratora, Sąd Apelacyjny wskazał, że w

przedmiotowej

sprawie

kurator

przekroczył

swe

uprawnienia

wynikające

z postanowienia o jego ustanowieniu. Wobec tego nie ma możliwości zatwierdzenia

jego czynności, bowiem skutkowałoby to zgodą na działanie niezgodne

z orzeczeniem Sądu. Sąd Apelacyjny poczynił w tym zakresie dodatkowe ustalenia.

Wynikało z nich, że postanowieniem z dnia 11 marca 2010 r. Sąd Rejonowy

odmówił przerejestrowania wpisów dotyczących powodowej spółki do Krajowego

Rejestru Sądowego uznając, że zgromadzenie wspólników nie było umocowane do

podjęcia uchwał a tym samym, iż powołany na tym zgromadzeniu zarząd spółki nie

posiada

uprawnienia

do

złożenia

wniosku

o przerejestrowanie

wpisów.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

wnioskodawczyni od tego postanowienia. Z tych względów Sąd Apelacyjny uznał,

że w dniu 30 czerwca 2010 r., czyli w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy,

powódka nie miała organów, które (gdyby nawet uznać to za możliwe),

potwierdziłyby w zakreślonym przez Sąd Rejonowy terminie czynności kuratora P.

B. W konsekwencji oświadczenie P. P. z dnia 5 listopada 2009 r.

nie mogło

wywrzeć żadnych skutków prawnych. W związku z tym, że w dniu 30 września

2010 r. zgromadzenie wspólników spółki B. dokonało ponownego wyboru zarządu,

Sąd Apelacyjny podkreślił, że spółka ta, do której ma zastosowanie art. 7 ust. 1

oraz art. 9 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o

Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm. wymiana dalej jako

p.w.K.R.S.), nie wniosła kolejnego wniosku o przerejestrowania, a wobec tego nie

posiada ona organów uprawnionych do jej reprezentacji. Oznacza to - według Sądu

Apelacyjnego -, że doszło do nieważności postępowania, poczynając od dnia

wniesienia pozwu, a Sąd pierwszej instancji, któremu została przekazana sprawa

do ponownego rozpoznania powinien rozważyć na posiedzeniu niejawnym kwestię

odrzucenia pozwu na podstawie art. 199 § 1 k.p.c.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, powołując się na dotychczasowe

stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który dopuścił reprezentowanie

powódki w postępowaniu administracyjnym przez tego samego kuratora,

na wypadek, gdyby Sąd Okręgowy nie podzielił tego poglądu, powódka w piśmie

z dnia 4 marca 2011 r. wniosła między innymi o: wystąpienie do Sądu rejestrowego

o ustanowienie na podstawie art. 42 § 1 k.c. w zw. z art. 70 § 1 dz. 1 k.p.c. i art. 603

k.p.c. kuratora do reprezentowania powódki, która nie może prowadzić swoich

spraw w niniejszym postępowaniu; ewentualnie o wyznaczenie terminu do

uzyskania

zezwolenia

sądu

rejestrowego

na

reprezentowanie

przez

ustanowionego już kuratora spółki w niniejszej sprawie i w związku z tym

o zawieszenie postępowania o uzyskanie takiego zezwolenia wszczętego

z wniosku kilku wspólników spółki; o zawieszenie postępowania do czasu

zakończenia postępowania przed Sądem Okręgowym w sprawie sygn. akt IX GC

…/10 dotyczącej zaskarżenia uchwał podjętych na zgromadzeniu wspólników

powodowej

spółki

w

dniu

w przypadku nieuwzględnienia

września

wymienionych

2010

wniosków,

r.

a

w

końcu,

powodowa

spółka

wniosła o zakreślenie, na zasadzie art. 70 k.p.c. terminu do usunięcia braków w jej

organach.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy postanowieniem z

dnia 31 marca 2011 r. oddalił wnioski powódki zawarte w piśmie z dnia 4 marca

2011 r., zmienił postanowienie z dnia 10 lutego 2010 r. i odrzucił pozew. Sąd

Okręgowy podkreślił związanie dotychczasową oceną Sądu drugiej instancji

odnośnie do braku uprawnienia kuratora do wytoczenia niniejszego powództwa

oraz braku możliwości potwierdzenia dokonanych przez niego czynności. Dlatego

ten Sąd uznał, że brak było przesłanek do żądania uzupełnienia braków w składzie

zarządu powodowej spółki i to bez względu na skuteczność dokonanego wyboru P.

P. do pełnienia funkcji prezesa zarządu powodowej spółki.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie,

jakie wniosła powódka od postanowienia Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny

zwrócił przede wszystkim uwagę, że brak możliwości potwierdzenia przez organy

powodowej spółki czynności kuratora P. B., w szczególności wniesienia pozwu,

został jednoznacznie stwierdzony w wyroku tego Sądu z dnia 10 grudnia 2010 r.

Wprawdzie Sąd odwoławczy nie odrzucił pozwu na podstawie art. 386 § 2 k.p.c.,

ale nie przesądza to, że takiej możliwości nie przewidywał wskazując na

konieczność rozważenia przez Sąd pierwszej instancji możliwości odrzucenia

pozwu na posiedzeniu niejawnym. Sąd Apelacyjny ocenił jako niezasadny zarzut

braku zwrócenia się przez Sąd Okręgowy do sądu rejestrowego o ustanowienie

kuratora dla powodowej spółki. Podtrzymał w związku z tym stanowisko o braku

możliwości zatwierdzenia

przez organy spółki wniesienia pozwu przez osobę

nieuprawnioną.

Powodowa spółka wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu

Apelacyjnego z dnia 20 lipca 2011 r. Zarzuciła w niej w pierwszej kolejności

naruszenie:

-

art. 42 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 178 § 1 i 2 , 175 i 156 k.r.op. przez uznanie,

że kurator osoby prawnej nie jest uprawniony do podejmowania czynności

w sprawach zwykłego zarządu a zwłaszcza do podejmowania czynności

zachowawczych;

-

art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu

administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. wymienianej dalej

p.p.s.a.) przez jego niezastosowanie polegające na związaniu wyrokiem

NSA z dnia 1 marca 2011 r. w sprawie OSK …/10, w którym uznano,

że kurator spółki B. jest uprawniony do jej reprezentowaniu w postępowaniu

w sprawie ochrony jej interesów majątkowych;

-

art. 190 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 dz. 1 i art. 391 § 1 k.p.c. przez

niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie pozwu.

Ponadto w przypadku nieuwzględnienia wymienionych zarzutów powódka

podniosła zarzuty naruszenia: art. 244 k.p.c. w zw. z art. 604, 199 § 1 pkt, 397 § 2

dz. 1 i art. 391 k.p.c. przez uznanie, iż z treści zaświadczenia nie wynika

uprawnienie kuratora do reprezentowaniu powódki oraz art. 365 § 1 w zw.

z art. 13 § 2, 199 § 1 pkt 3, 397 § 2 i 391 § 1 k.p.c. przez uznanie, że na

podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 22 maja 2003 r. kurator nie jest

uprawniony do reprezentowania powódki w niniejszym procesie.

W dalszej kolejności, w przypadku nieuwzględnienia dotychczasowych zarzutów

powódka podniosła:

-

naruszenie art. 70 § 1 k.p.c. w zw. z art. 603 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 199 § 2

k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 i 391 § 2 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie

i przyjęcie, że nie jest możliwe potwierdzenie czynności kuratora;

-

naruszenie art. 70 § 2 w zw. z art. 156 k.r. i op. w zw. z art. 42 k.c.

w zw. z art. 178 § 2 k.r. i op. w zw. z art. 199 § 1 pkt 3, 199 § 2, 397 § 2

i 391 § 1 k.p.c. przez uznanie, że czynności kuratora nie mogą być

konwalidowane

poprzez

uzyskanie

odpowiedniego

zezwolenia

sądu

rejestrowego, a w konsekwencji niewyznaczenie odpowiedniego terminu do

usunięcia braków.

W każdym przypadku powódka, niezależnie od oceny dotychczasowych zarzutów,

powódka podniosła zarzut naruszenia:

-

art. 70 § 1 i 2, 199 § 1 pkt 3, 199 § 2, 379 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 196

§ 1 i 2, 198 § 2 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 dz. 1 i 391 § 1 k.p.c. przez ich

niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że prawidłowo reprezentowany powód

nie jest uprawniony do potwierdzenia czynności procesowych dokonanych

w jego imieniu przez podmiot do tego nieuprawniony, w sytuacji, gdy

zachodzi

możliwość

przystąpienia

do

sprawy

podmiotu

właściwego

i wystąpienia w stosunku do niego skutków wniesienia pozwu z chwilą

przystąpienia do sprawy;

-

art. 386 § 6 w zw. z art. 386 § 3 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 i 391 § 1 k.p.c.

przez błędne odczytanie oceny prawnej zawartej w wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 10 grudnia 2010 r. , który nie odrzucił pozwu do czego

był zobowiązany gdyby nie zachodziła możliwość zastosowania art. 199 § 2

w zw. z art. 70 § 1 i 2 k.p.c.;

-

art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 397 § 2 dz. 1 i art. 391

§ 1 k.p.c. przez ich niezastosowanie wobec uznania, że nie zaszła zmiana

stanu faktycznego i prawnego po wydaniu wyroku w dniu 10 grudnia 2010 r.

przez Sąd Apelacyjny;

Jako ostatni powódka zgłosiła zarzut nieważności postępowania, oparty na

treści art. 386 § 5 k.p.c., ze względu na udział w rozpoznaniu zażalenia i wydanie

zaskarżonego postanowienia przez sędziego, który uczestniczył w składzie Sądu

Apelacyjnego wydającego wymieniony wyrok w dniu 10 grudnia 2010 r.

Na tych podstawach powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Wnoszący w imieniu powódki skargę kasacyjną adwokat R. R., poza

pełnomocnictwem udzielonym przez kuratora spółki P. B., załączył pełnomocnictwo

udzielone przez P. P. – jednoosobowego członka zarządu powodowej spółki oraz

odpisy aktu notarialnego z dnia 14 marca 2011 r. - protokołu Nadzywczajnego

Zgromadzenia Wspólników spółki B., na którym dokonano wyboru rady nadzorczej

a także protokołu z posiedzenia rady nadzorczej tej spółki z dnia 15 marca 2011 r.

obejmującego uchwałę o powołaniu P. P. do zarządu spółki.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Skarb Państwa – Komendant

Wojewódzki Policji w G., reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu

Państwa, wniósł między innymi o odrzucenie skargi kasacyjnej jako pochodzącej od

osoby nieuprawnionej albowiem wnoszący skargę adwokat R. R. nie posiadał

należytego umocowania do reprezentowania powoda wobec braku skutecznego

powołania organów spółki. Podniósł jednocześnie, że uchwały z dnia 14 i 15 marca

2011 r. zgromadzenia wspólników oraz rady nadzorczej zostały zaskarżone do

sądu, a postępowanie o przerejestrowanie wpisu do KRS zostało zawieszone.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków formalnych przez złożenie

pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu przed

Sądem Najwyższym powodowa spółka w piśmie z dnia 27 lutego 2012 r., poza już

złożonymi dokumentami, przedstawiła: odpis postanowienia Sądu Rejonowego o

udzieleniu zezwolenia P. B. – kuratorowi ustanowionemu dla „B.” Towarzystwa

Żeglugowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na wystąpienie w imieniu i

na rzecz tej spółki między innymi z powództwem o wydanie przedmiotowej

nieruchomości oraz oświadczenie kuratora P. B. z dnia 27 lutego 2012 r. o

potwierdzeniu wszystkich czynności faktycznych i prawnych dokonanych przez

kuratora spółki, w tym udzielenie przez P. P. pełnomocnictw procesowych dla

adwokata P. B. do reprezentowania spółki w obu instancjach oraz do wniesienia

skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ze względu na najdalej idące konsekwencje uwzględnienia zarzutu

naruszenia art. 386 § 5 k.p.c., któremu skarżąca nadaje skutek w postaci

nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji, wobec treści art. 379 pkt

4 in fine w zw. z art. 386 § 6 k.p.c., w pierwszej kolejności trzeba rozważyć, czy

rzeczywiście udział tego samego sędziego w składzie Sądu Apelacyjnego

uchylającego wyrok sądu pierwszej

instancji i przekazującego sprawę do

ponownego rozpoznania sprawy oraz w składzie Sądu rozpoznającego zażalenie

na postanowienie sądu pierwszej instancji o odrzuceniu pozwu wydane w wyniku

ponownego rozpoznania sprawy, uzasadnia wniosek, że w rozpoznaniu sprawy brał

udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Dla odparcia tych zarzutów wystarczy

wskazać, że przytoczony w skardze kasacyjnej art. 386 § 5 k.p.c. jest skierowany

do sądu pierwszej instancji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

22 stycznia 2008 r., I PK 176/07, niepubl.). Wobec tego trafnie przyjmuje się, że nie

dotyczy on sądu drugiej instancji orzekającego ponownie, po uprzednim uchyleniu

wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania temu sądowi sprawy do ponownego

rozpoznania (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2005 r., I PK 166/04,

OSNCP 2005/15/228). Niezależnie od tego należałoby także uwzględnić przyjęte

w judykaturze Sądu Najwyższego stanowisko, że art. 386 § 5 k.p.c. nie ma

zastosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia (zob. uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2006 r., III CZP 56/06, OSNC 2007/2/43).

W związku z podniesionymi przez stronę pozwaną zarzutami dotyczącymi

spełnienia formalnych wymagań samej skargi kasacyjnej, niezależnie od dalszej

oceny zawartych w niej zarzutów dotyczących uprawnień osób występujących

w procesie w imieniu powodowej spółki, należy uwzględnić, i to wyłącznie na użytek

oceny dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu powodowej spółki

przez pełnomocnika ustanowionego przez kuratora spółki, że tenże kurator

legitymował się w tym czasie zezwoleniem Sądu rejestrowego na dokonanie

między innymi takiej czynności procesowej.

Analiza dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego

kompetencji kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 k.c. pozwala przyjąć,

że w tym zakresie ukształtowało się stanowisko, iż zakres kompetencji kuratora

ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. jest ograniczony do czynności

wymienionych w § 2 tego przepisu i określonych w postanowieniu sądu

o ustanowieniu kuratora. W ramach ustawowych kompetencji kurator taki powinien

postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby

o jej likwidację. Kurator prawa materialnego ustanowiony dla spółki na podstawie

art. 42 k.c. może więc dokonywać czynności zwykłego zarządu w spółce,

ale wyłącznie w granicach przypisanych mu uprawnień, co oznacza nie tylko,

że nie staje się organem spółki, ale również, że nie uzyskuje funkcji zarządu, jak to

ma miejsce - z mocy art. 280, art. 282 § 1 i art. 283 § 1 k.s.h. - w przypadku

likwidatora (por. m. in postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2004 r.,

III CK 249/03, OSNC 2005 nr 5, poz. 87, uchwały z dnia 23 września 2010 r,,

III CZP 54/10, OSNC 2011 nr 3, poz. 24 oraz z dnia 8 marca 2012 r. III CZP 95/11

niepubl. a także wyrok z dnia 20 listopada 2009 r., III CSK 576/00 oraz z dnia

6 października 2011 r., V CSK 457/10, niepubl.). O ile więc kurator ustanowiony dla

spółki na podstawie art. 42 k.c. jest uznawany za jej przedstawiciela ustawowego,

to posiada kompetencje do wykonywania czynności prawnych wyłącznie objętych

określonym w ustawie zakresem przedstawicielstwa (art. 96 k.c.), a warunkiem

skuteczności jego czynności procesowych jest to, aby był umocowany przez sąd do

ich dokonywania. Zawarty w postanowieniu o ustanowieniu kuratora zakres

jego uprawnień wyznacza bowiem zakres umocowania, o którym stanowi art. 68

k.p.c. (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2011 r., II PK 325/10, OSNCP

2012/13-14/163). W związku z tym należy podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego,

że P. B. występujący w imieniu powoda jako kurator spółki, do chwili zamknięcia

rozprawy przed sądem drugiej instancji, nie dysponował pochodzącym od sądu

umocowaniem do wystąpienia z roszczeniem windykacyjnym.

Przyjęcie poglądu o wąskim zakresie kompetencji kuratora ustanowionego

na podstawie art. 42 k.c., nie oznacza jednak braku możliwości procesowej

konwalidacji braku należytego ustawowego umocowania osoby występującej

w imieniu powodowej strony procesu takie instrumenty zostały przewidziane w art.

70 k.p.c. a także 199 § 2 k.p.c. Jak trafnie przyjmuje się w piśmiennictwie,

kontynuacja postępowania jest w tej sytuacji możliwa z udziałem organów osoby

prawnej, jeżeli kurator doprowadził do ich powołania, albo likwidatorów, jeżeli

doszło do otwarcia likwidacji. Brak podobnych ogólnych unormowań dotyczących

następczego zatwierdzania czynności procesowych osób działających jako

pełnomocnicy

procesowi,

pełnomocnikami,

stanowił

lecz

z

przyczyn

prawnych

nie

istotny

argument

przemawiający

mogących

za

być

wyrażonym

w uchwale składu siedmiu sędziów podjętej dnia 8 lipca 2008 r. (sygn. akt III CZP

154/07, OSNC 2008/12/133) stanowiskiem, że występowanie w charakterze

pełnomocnika procesowego osoby, która nie może być pełnomocnikiem, oznacza

brak należytego umocowania powodujący nieważność postępowania (art. 379 pkt 2

k.p.c.). W wymienionej

uchwale nie chodziło jednak o konwalidację braku

w zakresie zdolności procesowej osoby prawnej, braku w składzie właściwych

organów czy też braku należytego ustawowego umocowania osoby występującej

w imieniu strony, ale o możliwość skutecznego podejmowania czynności

procesowych przez osoby działające na podstawie oświadczenia reprezentowanej

strony posiadającej wszelkie atrybuty do występowania przed sądem.

Jak wynika ze złożonych w sprawie dokumentów, wybrany przez radę

nadzorczą dnia 30 września 2010 r., a później ponownie dnia 14 marca 2011 r.,

jednoosobowy zarządca powodowej spółki udzielił występującemu w sprawie

kuratorowi spółki pełnomocnictwa procesowego i jednocześnie zatwierdził jego

dotychczasowe czynności zarówno jako pełnomocnika jak i kuratora (k.- 292, 311,

557, 560, 562). Dla oceny, czy powołany przez radę nadzorczą prezes spółki jest

uprawniony do reprezentowania spółki i był podmiotem do tego uprawnionym

w chwili

składania

oświadczeń

o

udzieleniu

pełnomocnictw

procesowych

i zatwierdzania czynności procesowych nie ma znaczenia, czy ten członek zarządu

został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego. W doktrynie i orzecznictwie

powszechnie przyjmuje się, że wpis członka zarządu do KRS ma charakter jedynie

deklaratoryjny, a powołanie i odwołanie członka zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością (podobnie spółki akcyjnej) następuje na mocy uchwały

odpowiedniego organu spółki, której skuteczność nie jest zależna od dokonania

odpowiedniego wpisu do KRS (por. m. in. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

28 września 1999 r. II CKN 608/98, OSNC 2000/4/67, z dnia 4 kwietnia 2000 r.

V CKN 10/00, OSNC 2000/12/219, z dnia 18 stycznia 2001 r. V CKN 186/00, z dnia

16 maja 2002 r. IV CKN 933/00 i z dnia 7 lipca 2005 r. V CK 839/04, niepubl.).

Skuteczność powołania członka zarządu i zgłoszenia się w sprawie jako

reprezentanta powodowej spółki podlega zatem każdorazowo ocenie sądu.

Nie wyłączają tej oceny dodatkowe obowiązki Sądu rejestrowego, przewidziane

w art. 9 b ust. 1 wprowadzonym z dniem 17 lipca 2010 r. (art. 1 pkt 2 ustawy z dnia

29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę

o Krajowym Rejestrze Sądowym Dz. U. Nr 106, poz. 671 dalej jako p.w.KRS) do

ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym

Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.), albowiem nie zmieniają one

zasady deklaratoryjnego charakteru wpisu do rejestru funkcjonariuszy spółki.

Z tej samej

przyczyny

nie

usprawiedliwia

zaniechania

oceny

uprawnień

do reprezentowania powodowej spółki brak jej przerejestrowania. Wobec treści

art. 9 ust. 2 p.w. KRS okoliczność ta będzie miała znaczenie dopiero z dniem

1 stycznia 2014 r.

Jeśli okazałoby się, że w ramach tej oceny niezbędne jest rozważenie

skuteczności uchwały zgromadzenia wspólników w przedmiocie powołania rady

nadzorczej, należy mieć

na uwadze, że do zanegowania skutków prawnych

uchwały konieczne jest uprzednie wydanie, na żądanie uprawnionego podmiotu,

wyroku uwzględniającego powództwo wytoczone na podstawie art. 249 § 1 czy art.

252 § 1 k.s.h. (zob. też uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

7 marca 2007 r., III CZP 94/06, OSNC 2007/7-8/95 oraz wyrok z dnia 24 lutego

2011 r. III CSK 150/10, OSNC-ZD 2012/1/12). Jeśli takie powództwo zostało

wniesione, a postępowanie w tym przedmiocie jest w toku, jeśli wystąpi taka

potrzeba, może pojawić się kwestia zawieszenia niniejszego postępowania.

W każdym razie, wobec zgłoszenia się osoby, która przedstawia dowody swego

umocowania do działania w imieniu powódki, jako jej jednoosobowy organ

uprawniony do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania, a następnie

zatwierdza dotychczasowe czynności procesowe dokonane przez adwokata P. B.

zarówno jako kuratora spółki jak i jej pełnomocnika, Sąd nie powinien odrzucić

pozwu

bez

sprawdzenia

rzeczywistego

umocowania

zgłaszającego

się

reprezentanta spółki. Przemawia za tym także treść art. 199 § 2 k.p.c., który

dopuszcza odrzucenie pozwu z powodu niedziałania przedstawiciela ustawowego

lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem

uniemożliwiającego jej działanie, dopiero wtedy, gdy brak ten nie będzie

uzupełniony zgodnie z przepisami kodeksu.

Wbrew stanowisku powoda, nie doszło do zarzucanego w skardze

kasacyjnej naruszenia art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art.170 p.p.s.a., 397 § 2, 391 § 1

k.p.c.

przez

nieuwzględnienie,

że

doszło

do

zmiany

stanu

prawnego

uzasadniającego odstąpienie od oceny prawnej dokonanej przez Sąd Apelacyjny w

wyroku z dnia 10 grudnia 2011 r. w przedmiocie uprawnień kuratora spółki i

niewzięcie pod uwagę prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 1 marca 20011 r. (sygn. akt OSK …/10), w którym tenże Sąd uznał, że ten

sam kurator jest uprawniony do reprezentacji spółki w sprawie o ochronę jej praw

majątkowych. Niewątpliwie przez zmianę stanu prawnego należy rozumieć zmianę

przepisów aktów prawnych, uchwalonych lub wydanych w trybie konstytucyjnym,

stanowiących podstawę oceny prawnej w danej sprawie. Konstytucja RP w

Rozdziale III określa źródła powszechnie obowiązującego prawa. Nie należą do

nich orzeczenia sądowe, w tym również wyroki sądów, których rolą jest

sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, a więc stosowanie prawa, nie jego

stanowienie. Tak rozumiana zmiana przepisów nie miała miejsca w rozpoznawanej

sprawie, a zatem bezpodstawne jest twierdzenie jakoby zmianie uległ stan prawny.

W związku z przytoczeniem w tym miejscu skargi kasacyjnej art. 170 p.p.s.a.

wypada podnieść, że z niego stan związania ograniczony jest jednak co do zasady

tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego

motywów (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, LEX nr 51062).

Jedynie w niektórych przypadkach, dla prawidłowego odczytania treści tej sentencji,

można się kierować treścią uzasadnienia. Wobec tego przytoczone przez

skarżącego poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku

z dnia 1 marca 2011 r. dotyczące uprawnień kuratora prawa materialnego

ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. nie miały wiążącego charakteru

w niniejszym postępowaniu.

Ponieważ skarga kasacyjna powodowej spółki okazała się częściowo

uzasadniona, Sąd Najwyższy uwzględniając ją na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.

uchylił zaskarżone postanowienie a także postanowienie Sądu pierwszej instancji

oraz przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

jw