Supreme Court dismisses appeal regarding revocation of inheritance renunciation due to lack of error proof.

Sygn. akt IV CSK 139/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z wniosku M. Ś.

przy uczestnictwie M. Ś., M. L. i D. Ś.

o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych

oświadczenia o odrzuceniu spadku

oraz z wniosku D. Ś.

z udziałem M. Ś., M. Ś. i M. L.

o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej D. Ś.

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 24 października 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. oddalił

apelację uczestniczki postępowania D. Ś. od postanowienia Sądu Rejonowego w

G., którym tenże Sąd zatwierdził uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia

woli o odrzuceniu spadku po A. Ś. przez M. Ś. oraz zmienił postanowienie Sądu

Rejonowego w G. z dnia 24 lutego 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia

spadku po A. Ś. Ustalił, że M. Ś., spadkobierca ustawowy po A. Ś., złożył w dniu 29

grudnia 2010 r. oświadczenie o odrzuceniu spadku nie wiedząc o tym, że

spadkodawca posiada pozamałżeńskie dziecko, uczestniczkę postępowania D. Ś.

Skarga kasacyjna uczestniczki postępowania D. Ś. od postanowienia Sądu

Okręgowego - oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut

naruszenia art. 299, 690 k.p.c., a także art. 1019 § 1 pkt 1 i § 3 k.c., i zmierza do

uchylenia

tego

postanowienia

oraz

przekazania

sprawy

do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1019 § 1 k.c. spadkobierca, który złożył oświadczenie

o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku pod wpływem błędu bądź groźby, może uchylić

się od skutków prawnych tego oświadczenia przed sądem, przy czym powinien on

jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca; uchylenie

się wymaga zatwierdzenia przez sąd (art. 1019 § 3 k.c.) po przeprowadzeniu

rozprawy (art. 690 § 1 k.p.c.). Zatwierdzenie spełnia przynajmniej dwie funkcje,

mianowicie potwierdza wystąpienie błędu istotnego po stronie spadkobiercy

w rozumieniu art. 1019 § 1 k.c. i jednocześnie stwierdza osiągnięcie skutku

prawnego uchylenia się od przyjęcia lub odrzucenia spadku w pierwotnej postaci

(art. 88 § 2 k.c.).

Spadkobierca może ustanowić pełnomocnika do złożenia oświadczenia

przed sądem spadku o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia

o odrzuceniu spadku po określonym spadkodawcy oraz do oświadczenia, czy i jak

spadek po nim przyjmuje. Co do formy i treści pełnomocnictwa mają zastosowanie

te same przepisy, co przy oświadczeniu o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Niemniej, nie ma wątpliwości co do tego, że elementy konstrukcyjne błędu

(w rozumieniu art. 1019 k.c.) określa art. 84 k.c. Błąd w rozumieniu tych

przepisów jest subiektywną kategorią prawną, a to oznacza, że powinien być

indywidualizowany

w

odniesieniu

do

określonych

podmiotów

prawa

(osób fizycznych). Indywidualizacja taka w okolicznościach sprawy dotyczy, ogólnie

ujmując, istnienia wiedzy M. Ś. o siostrze przyrodniej. Zasadnie przeto zarzuciła

skarżąca, że w sprawie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodu na tę

okoliczność z jego przesłuchania. Jak przypomniał Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 28 marca 2010 r., V CSK 337/09 (nie publ.) sąd spadku bada z urzędu

zasadność uchylenia się przez spadkobiercę od skutków oświadczenia o przyjęciu

lub odrzuceniu spadku ponieważ może to mieć istotny wpływ na ustalenie kręgu

spadkobierców i na odpowiedzialność spadkową (art. 670 k.p.c. i art. 677 k.p.c.).

Nawet bezsporne stanowiska uczestników nie mają tu istotnego znaczenia,

ponieważ muszą oni udowodnić swoje twierdzenia wobec sądu (art. 6 k.c.).

Postępowanie

w

przedmiocie

uchylenia

się

od

skutków

prawnych

oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku uregulowane zostało w rozdziale

10 działu IV tytułu II księgi II części I kodeksu postępowania cywilnego,

zatytułowanym "Inne sprawy spadkowe". Ustawodawca wyraźnie odgraniczył to

postępowanie

od

innych

postępowań

spadkowych

wyszczególnionych

w rozdziałach 1-9, nadając mu przymiot samodzielnej sprawy spadkowej.

Samodzielność tę podkreślił w art. 690 § 2 k.p.c., według którego jeżeli, co wymaga

podkreślenia, po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu uchylenia się

od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku okaże się,

że uległ zmianie krąg osób, co do których nabycie spadku zostało już stwierdzone,

sąd z urzędu zmienia postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo

uchyla zarejestrowany

akt

poświadczenia

dziedziczenia

i

orzeka

w

tym

przedmiocie. Postępowanie dotyczące tej zmiany toczy się przy zastosowaniu

art. 669 - 678 k.p.c.

Sądy orzekając w sprawie pominęły, że według 690 § 2 k.p.c., dopiero

prawomocne zatwierdzenie przez sąd uchylenia się od skutków prawnych

oświadczenia, powodujące zmianę kręgu osób, co do których nabycie spadku

zostało już stwierdzone, stanowi samoistną przesłankę dokonania z urzędu zmiany

prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.

jw