IV CSK 137/16 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 137/16 POSTANOWIENIE Dnia 14 października 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek w sprawie z wniosku E. Spółki Akcyjnej w G. ‎przy uczestnictwie W. K. i M. K.‎o zasiedzenie służebności gruntowej,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2016 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej uczestników postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w S.‎z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt IV Ca (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) oddala wniosek wnioskodawcy o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

W. i M. K. - uczestnicy postępowania z wniosku E. S.A. z siedzibą w G. - złożyli skargę kasacyjną od reformatoryjnego postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 24 lipca 2015 r., zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 31 marca 2015 r. poprzez stwierdzenie nabycia służebności gruntowej na nieruchomości należącej do uczestników postępowania na rzecz S. S.A. z siedzibą w S. - poprzednika prawnego wnioskodawczyni.Sąd Najwyższy, oceniając - na podstawie art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył:Ustawodawca, wprowadzając skargę kasacyjną jako nadzwyczajny środek prawny służący od prawomocnych orzeczeń, podkreślił, że jej celem jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury.

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. Jego rolą nie jest zatem korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa, nawet gdyby one rzeczywiście wystąpiły. Ocena podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania następuje w ramach tzw. przedsądu. Sąd Najwyższy bada, czy wskazano i należycie umotywowano przyczyny powołane w art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., tj. czy występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, i przyjmuje ją do rozpoznania, jeżeli jest spełniona przynajmniej jedna z nich.

Kognicja Sądu Najwyższego na tym etapie postępowania jest ograniczona i nie obejmuje oceny zasadności podstaw skargi kasacyjnej, zastrzeżonej dla Sądu orzekającego w innym składzie.W art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przewidziano wymaganie przytoczenia i odrębnego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżący oparli wniosek na przyczynie wskazanej w art. art. 3989 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odwołując się do dwóch istotnych, ich zdaniem, zagadnień prawnych. Pierwsze związane jest z wykładnią art. 292, art. 3054, art. 348, art. 352 § 2 i art. 176 § 1 k.c. w zakresie obowiązku spoczywającego na przedsiębiorstwie energetycznym, dążącym do zaliczenia okresu posiadania służebności gruntowej przez swego poprzednika prawnego, wykazania nieprzerwanego ciągu przeniesień posiadania w sposób formalny, tj. poprzez przedłożenie odpowiednich decyzji, protokołów itp.

Drugie skarżący wiążą z wykładnią art. 292 k.c. w zakresie możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu obejmującej strefę ochronną w sytuacji, gdy korzystanie z widocznego urządzenia w tej strefie nie było wykonywane w sposób nieprzerwany. Obydwa zagadnienia świadczą - w ocenie uczestników postępowania - również o występowaniu przesłanki potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z dnia 14 września 2012 r., I UK 218/12 - nie publ.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, z dnia 24 października 2012 r., I PK 129/12 - nie publ.).

Wspomniane wątpliwości muszą pozostać w związku z rozstrzygnięciem sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14, BSN 2014, nr 11), który powinien wynikać z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, ale nie mogą się do niego ograniczać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 71/13, nie publ.). Istotne zagadnienie prawne należy bowiem postawić w sposób tak ogólny i abstrakcyjny, by mogło być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego, a wątpliwości z nim związane muszą mieć charakter wyłącznie prawny, czyli nie mogą obejmować elementów stanu faktycznego danej sprawy (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 14/12, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 - nie publ.).

Kolejnym niezbędnym elementem uzasadnienia tej przesłanki jest wskazanie przepisu prawa, który wzbudził poważne wątpliwości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., II PK 257/13, nie publ.) oraz różnych możliwych sposobów jego interpretacji, wskazanych w judykaturze lub piśmiennictwie, ponadto zajęcia przez skarżącego stanowiska co do przyczyn wadliwości zaskarżonego orzeczenia (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 54/12, nie publ.). Wymagania tego nie można zastąpić postawieniem samych pytań do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., I PK 52/11, nie publ.).

Zagadnienie prawne może zostać uznane za istotne tylko wtedy, kiedy Sąd Najwyższy nie zajął jeszcze stanowiska w związku z przedstawionym problemem lub gdy zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003, nr 13, poz. 5). Tak oznaczone wymagania przyczyny wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. nie zachodzą. Przesłanka potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa - mimo wystąpienia takiej potrzeby - nie doczekał się wykładni albo że niejednolita jego interpretacja wywołuje w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych rozbieżności w judykaturze (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ.; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ.; z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, nie publ.; z dnia 12 grudnia 2008., II PK 220/08, nie publ.; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, nie publ.).

Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności, zawierającej szczegółowe omówienie, na czym polegają wątpliwości interpretacyjne i przytoczenia odpowiednich orzeczeń (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, nie publ.; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, nie publ.; z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, nie publ.; z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009, nr 3-4, poz. 43; z dnia 19 października 2006 r., IV CSK 246/06; z dnia 30 maja 2005 r., I PK 23/05, nie publ.).Wywód przedstawiony przez skarżących, mimo że jest obszerny, powyższym wymaganiom nie odpowiada.

Wątpliwości opisane w pierwszym zagadnieniu związane są przesłankami ustalenia dobrej lub złej wiary zasiadującego (art. 172 § 1 i 2 k.c.), a nie przeniesienia posiadania, czego próbują dowieść skarżący. Uzasadnienie wniosku w tym zakresie nie jest spójne z powołanymi przepisami prawa. Problemy dotyczące następstwa w zakresie posiadania służebności i sposobu jego przenoszenia były ponadto przedmiotem znacznej liczby wypowiedzi Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienia z dnia 30 stycznia 2014 r., IV CSK 252/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 17, z dnia 6 marca 2015 r., III CSK 192/14, z dnia 25 maja 2016 r., V CSK 547/15).

Drugie zagadnienie dotyczy kwestii wielokrotnie wyjaśnianych w judykatach Sądu Najwyższego. Zgodnie ze utrwalonym stanowiskiem służebność przesyłu (oraz per analogiam służebność gruntowa odpowiadająca jej treści) polega na konieczności znoszenia przez właściciela gruntu nie tylko istnienia na nieruchomości obciążonej cudzych urządzeń (urządzeń przesyłowych) trwale z nią związanych, ale także wszelkich czynności podejmowanych przez przedsiębiorcę (przedsiębiorcę przesyłowego) w celu zapewnienia prawidłowego ich funkcjonowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r., I CSK 157/11, OSNC-ZD 2012, nr 2, poz. 45).

Podobnie wyjaśniano już kwestie związane ze strefą ochronną (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2015 r., III CZP 88/15. Biul. SN 2015, nr 12, poz. 10). Skarżący nie wykazali aby istniała uzasadniona podstawa do zmiany lub modyfikacji dotychczasowego stanowiska judykatury. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 a contrario w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, o kosztach postępowania kasacyjnego orzekając w myśl zasadzie wyrażonej w art. 520 § 1 k.p.c. jw