IV CSK 119/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 119/07

POSTANOWIENIE

Dnia 26 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Z. O.N.

przy uczestnictwie R. O. i in. o sprostowanie aktu małżeństwa,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 września 2007 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Okręgowego w S.

z dnia 13 października 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 13 października 2006 r. oddalił

apelację wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 8

czerwca 2006 r., którym ten Sąd oddalił wniosek o sprostowanie aktu małżeństwa,

sporządzonego przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w C. w dniu 26

sierpnia 1972 r. za nr […] – w ten sposób, żeby nazwisko „N.”, napisane w tym

akcie w rubryce „IV.3. nazwisko noszone po zawarciu małżeństwa przez dzieci”,

zastąpić nazwiskiem „O. – N”.

Sąd ustalił, że wnioskodawczyni urodziła się 18 sierpnia 1951 r. K. jako

córka Z. O. W 1972 r. zawarła związek małżeński z H. N. i przyjęła nazwisko męża

„N”. Takie też nazwisko miały nosić dzieci urodzone z tego związku.

Decyzją Starosty C. z dnia 2 sierpnia 1999 r. zmieniono nazwisko

wnioskodawczyni noszone po zawarciu małżeństwa z „N.” na „O. – N”. Ponadto,

postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 września 1999 r. sprostowano

akt urodzenia wnioskodawczyni oraz akt małżeństwa przez zastąpienie nazwiska

„O.” nazwiskiem „[…] O”.

Na gruncie tych ustaleń Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że sporządzony akt

małżeństwa wnioskodawczyni nie zawiera wadliwości, o której mowa w art. 31

ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn.:

Dz. U. 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm., dalej: „a.s.c.”). W rubryce „IV.3.”

przytacza nazwisko dziecka „N.” zgodnie z treścią oświadczenia wnioskodawczyni

oraz jej męża.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni - oparta na podstawie pierwszej z art.

398 § 1 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 31 a.s.c., i zmierza do uchylenia

zaskarżonego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że wnioskodawczyni małżeństwo z J.

N. zawarła w 1972 r., a więc po wejściu w życie kodeksu rodzinnego i

opiekuńczego.

Warto

zauważyć,

że

w

poprzednim

stanie

prawnym

(w

czasie

obowiązywania kodeksu rodzinnego z 1950 r.) prawo stanowiło jako regułę, że

żona przybiera nazwisko męża, zezwalało jej jednak na przybranie nazwiska

złożonego, utworzonego z nazwiska, które nosiła przed zawarciem małżeństwa,

i z nazwiska męża (art. 16).

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 25 (w brzmieniu obowiązującym

w 1972 r. - sprzed nowelizacji z 1975 r.) rozszerzył ten dotychczas wąski zakres

możliwości, stanowiąc, że wprawdzie w braku wypowiedzenia się w tym względzie

przy zawarciu małżeństwa żona przybiera nazwisko męża, może jednak złożyć

wówczas oświadczenie bądź a) o zachowaniu dotychczasowego swojego

nazwiska, bądź też b) o zachowaniu dotychczasowego nazwiska z dodaniem do

niego nazwiska męża.

Reasumując, w art. 25 k.r. i op. należy przede wszystkim rozróżnić między

dotyczącymi nazwiska małżonków skutkami zawarcia małżeństwa, jakie powstają

ex lege, a takimi skutkami opartymi na oświadczeniu lub oświadczeniach

nupturientów. Z mocy samego prawa, w braku oświadczenia w tym względzie, żona

przybiera nazwisko męża (art. 25 § 1 in fine). Jest to wprawdzie rozwiązanie

tradycyjne, które jednak daje kobiecie możliwość odmiennego uregulowania sprawy

nazwiska w drodze odpowiedniego oświadczenia.

Kodeks

rodzinny

i

opiekuńczy

utrzymał

jako

zasadę,

że

dziecko

z małżeństwa nosi nazwisko męża matki, zezwala jednak małżonkom na wybranie

dla dzieci nazwiska żony w dwóch wypadkach, mianowicie, jeżeli żona zachowała

swoje dotychczasowe nazwisko, bądź jeżeli żona przybrała przy zawarciu

małżeństwa nazwisko złożone.

Wybór dla dziecka nazwiska żony wymaga złożenia przez małżonków

oświadczenia o takim wyborze przy zawarciu małżeństwa (art. 88 § 1).

Już z samej stylizacji przepisu wynika, że małżonkowie nie mogą uregulować

sprawy w ten sposób, iż dzieci „dziedziczą" dotychczasowe nazwisko żony, jeżeli

ona nie zachowała tego nazwiska.

Reasumując, dziecko nazwisko matki może nosić tylko wtedy, gdy

małżonkowie zgodnie przy zawarciu małżeństwa oświadczyli, iż dzieci urodzone

z małżeństwa nosić będą nazwisko żony (art. 88). Oczywiście, złożenie takiego

oświadczenia wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy żona bądź zachowała swoje

nazwisko, bądź dodała do niego nazwisko męża (art. 25).

Z treści art. 25 § 1 k. r. i op. oraz art. 88 § 1 k.r. i op., w brzmieniu obu tych

przepisów sprzed nowelizacji z 1975 r., wynika, że w razie niezłożenia

oświadczenia w sprawie nazwiska żony przybiera ona nazwisko męża, a dzieci

będą nosić nazwisko ojca.

Akty stanu cywilnego, stanowiące rejestrację zdarzeń, które prawo nakazuje

rejestrować, mają charakter wpisów deklaratoryjnych, a nie konstytutywnych.

Zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt 6 Dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. - Prawo

o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 25, poz. 151 ze zm.), obowiązującym w chwili

zawarcia związku małżeńskiego przez wnioskodawczynię, w akcie małżeństwa

wymienia się oświadczenie żony o nazwisku, które nosić będzie po zawarciu

małżeństwa, a w wypadku gdy żona zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko

albo dodaje do niego nazwisko męża - oświadczenie małżonków o nazwisku dzieci

zrodzonych z tego małżeństwa. Inaczej mówiąc, nazwisko, które będzie nosiła

żona, oraz nazwisko, które będą nosiły dzieci pochodzące z małżeństwa, wpisuje

się do aktu małżeństwa na podstawie oświadczeń złożonych zgodnie z art. 25 § 1

i art. 88 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu sprzed nowelizacji

z 1972 r.

Możliwe jest sprostowanie aktu cywilnego w razie błędnego lub nieścisłego

jego zredagowania (art. 31 i 33 a.s.c.). Sprostować jednak można tylko to, co było

błędne od początku, tj. w dacie sporządzenia aktu (ex tunc); natomiast późniejsze

zmiany poszczególnych elementów stanu cywilnego (ex nunc) zarejestrowane są

z reguły w formie wzmianek dodatkowych, wyjątkowo zaś dopuszczalne jest

ustalenie treści aktu stanu cywilnego, jeżeli akt unieważniony ma być zastąpiony

nowym

aktem,

jak

również

sporządzenie

nowego

aktu

urodzenia,

przy

jednoczesnym skreśleniu dotychczasowego, w razie orzeczenia przysposobienia

(art. 32 pkt 1 i art. 49 ust. 1 a.s.c.).

Z błędem w akcie stanu cywilnego mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy

w dacie jego sporządzenia pewien element jego treści wpisany został

nieprawidłowo, tj. niezgodnie z prawdą obiektywną istniejącą w tej dacie.

Z nieścisłością zaś - gdy istniejący w akcie zapis nie oddaje w pełni obiektywnego

stanu rzeczy, który istniał w chwili jego sporządzenia i podlegał wpisowi.

Reasumując,

późniejsze

zmiany

poszczególnych

elementów

stanu

cywilnego lub innych danych wynikających ze zdarzeń późniejszych ze skutkiem

ex nunc są jedynie rejestrowane w formie wzmianek dodatkowych, nie mają jednak

nic wspólnego ze sprostowaniem przewidzianym w art. 31 a.s.c., nigdy nie mają

znaczenia konstytutywnego i w szczególności nie wywierają skutków ex tunc.

Wychodząc z powyższych założeń niepodobna przyjąć, aby podnoszone

w skardze kasacyjnej okoliczności dotyczące nazwiska wnioskodawczyni dały

podstawę do sprostowania, w trybie art. 31 a.s.c., jej aktu małżeństwa, w rubryce

„IV.3. nazwisko (..) dzieci”, poprzez zastąpienie napisanego w tym akcie nazwiska

„N.”, nazwiskiem „O. – N”. Skarżąca bowiem nawet nie twierdzi, że składała

oświadczenie, iż zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko albo dodaje do niego

nazwisko męża. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że w akcie jej

małżeństwa, w rubryce „IV.3. nazwisko (..) dzieci”, prawidłowo napisano „N.”, czyli

nazwisko ojca. Tej treści zapis znajduje podstawę prawną, jak już wskazano, w art.

25 § 1 k.r. i op. oraz art. 88 § 1 k.r. i op., w brzmieniu obu tych przepisów sprzed

nowelizacji z 1975 r., a co za tym idzie, zapis ten nie jest wynikiem błędu lub

nieścisłości w rozumieniu art. 31 a.s.c.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.

kg