IV CSK 117/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CSK 117/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku M. G.

przy uczestnictwie Z.G., G. G. i J. G.

o stwierdzenie zasiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestników postępowania J. G.

i G. G.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 20 października 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 29 października 2011 r. uwzględnił

apelację wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 25

sierpnia 2011 r. przez uwzględnienie wniosku o stwierdzenie nabycia przez

zasiedzenie ½ udziału we współwłasności nieruchomości (gospodarstwa rolnego)

bliżej opisanej we wniosku. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że

wnioskodawca

zasiadywał

udział

uczestnika

postępowania

(brata)

we

współwłasności gospodarstwa rolnego od chwili jego opuszczenia przez uczestnika

we wrześniu 1978 r.

Skarga kasacyjna uczestników postępowania od postanowienia Sądu

Okręgowego – oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut

naruszenia art. 233 k.p.c., art. 336 w zw. z art. 172 k.c., i zmierza do uchylenia tego

postanowienia oraz oddalenia apelacji, bądź przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota

skargi

kasacyjnej

sprowadza

się

do

zarzutu

niewłaściwego

zastosowania art. 172 § 1 k.c., a to wobec błędnego wyłożenia art. 336 k.c.,

co doprowadziło do nieuzasadnionego wniosku, iż wnioskodawca był po myśli tego

przepisu samoistnym posiadaczem nieruchomości również w zakresie udziału

we współwłasności skarżącego.

Niewątpliwie, w drodze zasiedzenia możliwe jest nabycie także prawa

współwłasności rzeczy, obejmującego idealny udział w prawie własności.

Konieczną przesłanką zasiedzenia udziału w prawie własności jest samoistne

posiadanie, którego ustawową definicję zawiera art. 336 k.c. Samoistnym

posiadaczem według tego przepisu jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak

właściciel.

Z charakteru współwłasności wynika uprawnienie do współposiadania

w zakresie nie

wyłączającym pozostałych współwłaścicieli (art. 206 k.c.).

Uprawnienie

wynika

to

z

prawa

współwłasności

jako

prawa

własności

przysługującego niepodzielnie kilku osobom (art. 195 k.c.). Prawo to cechuje

jedność przedmiotu własności, wielość podmiotów i niepodzielność samego prawa.

Niepodzielność prawa wyraża się w tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo

do całej rzeczy. Posiadanie rzeczy przez współwłaściciela jest zatem posiadaniem

właścicielskim i samoistnym, stanowi bowiem realizację jego niepodzielnego prawa

do rzeczy. Oznacza to, że z faktu posiadania rzeczy przez współwłaściciela wynika

jedynie, iż korzysta on z tej rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem.

Niewykonywanie prawa posiadania przez innego współwłaściciela nie uprawnia do

wniosku, że współwłaściciel posiadający przejął rzecz w samoistne posiadanie

w zakresie jego uprawnień. Inaczej mówiąc, jeżeli inny współwłaściciel nie

wykonywał swojego współposiadania, nie oznacza to, że posiadacz całości

wykonywał swoje prawo do przysługującej mu idealnej części nieruchomości,

a w stosunku do pozostałej był posiadaczem samoistnym. Takiemu traktowaniu

stosunku współwłasności sprzeciwia się wspomniany art. 206 k.c.

Posiadanie „właścicielskie” całej rzeczy przez współwłaściciela niezbędne do

zasiedzenia wymaga, żeby współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia

idealnego udziału innego współwłaściciela dał wyraz temu, że zmienił (rozszerzył)

zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia z art. 206 k.c.

Skuteczność takiej zmiany wymaga, aby uczynił to jawnie, czyli zamanifestował

ją w sposób widoczny dla współwłaściciela i otoczenia. Sama natomiast

świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnienia z art. 206 k.c.

nie może być uznana za wystarczającą, a co za tym idzie - jest prawnie

bezskuteczna.

Surowe

wymagania

wobec

współwłaściciela

zmieniającego

zakres

posiadania samoistnego uzasadnione są bezpieczeństwem stosunków prawnych

i ochroną własności, która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel,

jak wskazano wyżej, uprawniony do współposiadania całości mógł łatwo

doprowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli, powołując się na zmianę

swojej woli, a więc elementu subiektywnego. Wymagania te muszą znaleźć swoje

odbicie w postępowaniu dowodowym. Ciężar udowodnienia, przez jednego

ze współwłaścicieli, że zmienił zakres posiadania samoistnego, spoczywa na nim

wraz z niekorzystnymi skutkami, jakie wiążą się z niewykazaniem w sprawie

o zasiedzenie tego przymiotu.

Sąd Okręgowy uwzględnił wniosek uznając w gruncie rzeczy, że sam fakt

posiadania przez wnioskodawcę całej nieruchomości jest wystarczający do

wykazania zmiany zakresu posiadania samoistnego, przesłanki zasiedzenia udziału

w nieruchomości. Stwierdził przy tym, że istotne znaczenie ma też okoliczność,

iż sąsiedzi wypowiadali się o wnioskodawcy jako o właścicielu całej nieruchomości.

Sąd

Okręgowy

osadzając

uwzględnienie

wniosku

na

powyższych

okolicznościach pominął, że uprawnienia współwłaściciela do rzeczy są bardzo

szerokie, a co za tym idzie, konieczne było wykazanie przez wnioskodawcę

konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków

skarżącego, i to w sposób, co wymaga podkreślenia, pozwalający jemu dostrzec

zmianę. W szczególności, że wnioskodawca nie liczy się z uprawnieniami

skarżącego do przedmiotowej nieruchomości,

Poza tym, wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, zasadnie Sąd Rejonowy

podkreślił, odnosząc się do okoliczności, że sąsiedzi poczytywali wnioskodawcę za

właściciela całej nieruchomości, ich brak wiedzy o relacjach między braćmi.

Na koniec, niezrozumiałe jest stwierdzenie Sądu Okręgowego, że umowa

o dożywocie z dnia 9 grudnia 2004 r. została sporządzona już po ustalonym

terminie zasiedzenia, który według oceny tego Sądu upłynął z dniem 23 września

2008 r.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.

jw